
The Sūtas Foretell the Glories and Future Deeds of King Pṛthu
ମୈତ୍ରେୟ କହନ୍ତି—ପୃଥୁଙ୍କର ବିନୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ସୂତ/ବନ୍ଦୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶକ୍ତ୍ୟାବେଶ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମହିମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି; ତଥାପି ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଥାଶକ୍ତି କହନ୍ତି। ସ୍ତୁତିରେ ପୃଥୁଙ୍କ ଆଗାମୀ ରାଜ୍ୟଧର୍ମ—ଧର୍ମରକ୍ଷା, ଅଧର୍ମଦମନ, ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ବିଭାଗୀୟ ଶାସନ, ଏବଂ କର ଗ୍ରହଣକୁ ଦୟାପୂର୍ବକ ପ୍ରଜାକଲ୍ୟାଣରେ ଫେରାଇଦେବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ବାଷ୍ପୀଭବନ-ବର୍ଷାଚକ୍ର ସଦୃଶ। ସେ ପୃଥିବୀ ପରି ସହନଶୀଳ, ବାୟୁ ପରି ନିରପେକ୍ଷ, ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ଉଭୟ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟରେ ସମଦୃଷ୍ଟି ହେବେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମଗ୍ର ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପିବ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗମନେ ଲୁଚିବେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥାର ସଙ୍କେତ—ଦିଗ୍ବିଜୟ, ପୃଥିବୀର ‘ଦୋହନ’ କରି ସମୃଦ୍ଧି, ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଶ୍ୱହରଣ ସହ), ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରୁ ମୋକ୍ଷୋପଦେଶ; ଏହିପରି କଥା ରାଜବିଜୟରୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଣତିକୁ ଯାଏ।
Verse 1
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ରାଜା ପୃଥୁ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ଅମୃତମୟ ବିନୟବାଣୀକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରି ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ମହାନ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 2
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥
ସୂତମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର; ତାଙ୍କର ଅହେତୁକ କୃପାରେ ଆପଣ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ମହିମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ୱେନ ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତା ଓ ମହାବକ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ କର୍ମଗୌରବକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 3
अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृतादृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥
ତଥାପି, ଉଦାର କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍ ହରିଙ୍କ କଳାଅବତାର ପୃଥୁ ମହାରାଜଙ୍କ କଥାମୃତ ଆମକୁ ଦିବ୍ୟ ରୁଚି ଦେଉଛି। ମୁନିମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଆମେ ତାଙ୍କର ଶ୍ଲାଘ୍ୟ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାର କରି କହିବୁ; ତଥାପି ଆମ ବାଣୀ ସଦା ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବ।
Verse 4
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥
ଏହି ପୃଥୁ ମହାରାଜ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧର୍ମପଥରେ ଅନୁସରଣ କରାଇବେ, ଧର୍ମସେତୁଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ ଏବଂ ଅଧର୍ମୀ ଓ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ।
Verse 5
एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥
ଏହି ରାଜା ଏକାକୀ ନିଜ ଦେହରେ କାଳେ କାଳେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ପରି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଉଭୟ ଲୋକର ହିତ ପାଇଁ ଯଥାଭାଗ ବିଭାଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବେ।
Verse 6
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥
ଏହି ପୃଥୁ ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ସମଭାବେ କୃପା ବଣ୍ଟନ କରିବେ। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନେକ ମାସ ଜଳ ଶୋଷି ବର୍ଷାକାଳରେ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କର ନେଇ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ସେହି ଧନ ଫେରାଇ ଦେବେ।
Verse 7
तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥
ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାମୟ ହେବେ। କୌଣସି ଦୀନ ଲୋକ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି ମନେ ହେବ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିଗଲା, ତଥାପି ସେ ଅହେତୁକ କୃପାରେ ଭୁଲି କ୍ଷମା କରିଦେବେ। ଲୋକରକ୍ଷକ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ପରି ସହନଶୀଳ ରହିବେ।
Verse 8
देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥
ଦେବମାନେ ବର୍ଷା ନ କରିଲେ ଏବଂ ଜଳାଭାବରୁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହି ନରଦେବ-ସ୍ୱରୂପ ହରି-ସମ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବର୍ଷା ଯୋଗାଇଦେବେ। ଏଭଳି ସେ ଖରାରୁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସହଜରେ ରକ୍ଷା କରିବେ।
Verse 9
आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥
ଏହି ପୃଥୁ ମହାରାଜ ଅମୃତମୟ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ର, ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନୋହର ସ୍ମିତ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ପୁଷ୍ଟ କରିବେ। ତାଙ୍କର ଅନୁରାଗମୟ ଦୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଜୀବନକୁ ବଢ଼ାଇବ।
Verse 10
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥
ପାଠକମାନେ କହିଲେ: ଏହି ରାଜା ଅନୁସରିବା ନୀତିପଥ କାହାରି ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଗମ୍ଭୀର ହେବ; ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେ କିପରି ସଫଳ କରନ୍ତି ତାହା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଧନଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ ରହିବ। ସେ ଅନନ୍ତ ମହିମା ଓ ସଦ୍ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧାମ ହେବେ, ଏବଂ ଜଳଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ ବରୁଣଙ୍କ ପରି, ପ୍ରଚେତା ସଦୃଶ ଆବୃତାତ୍ମା ହୋଇ ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ଆବରଣ କରି ରଖିବେ।
Verse 11
दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥
ପୃଥୁ ରାଜା ଦୁରାସଦ ଓ ଦୁର୍ବିଷହ ହେବେ। ସମୀପରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦୂରବତ୍ ହେବେ। ୱେନଙ୍କ ମୃତଦେହରୁ ଅରଣି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରି ସେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ କେହି ତାଙ୍କ ବଳକୁ ଅଭିଭବ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିକଟରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିକଟ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 12
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥
ପୃଥୁ ମହାରାଜ ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଦେଖିପାରିବେ; ତଥାପି ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ସ୍ତୁତି‑ନିନ୍ଦାରେ ସେ ଉଦାସୀନ—ଦେହରେ ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରାଣବାୟୁ ପରି ନିରପେକ୍ଷ।
Verse 13
नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥
ଧର୍ମପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ରାଜା ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ନ ହେଲେ ଶତ୍ରୁର ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ ନାହିଁ; ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୱର ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ନ୍ୟାୟରେ ସେ ସମ ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ।
Verse 14
अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥
ଯେପରି ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମାନସାଚଳ (ଆର୍କଟିକ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବାଧରେ କିରଣ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ସେପରି ପୃଥୁ ମହାରାଜଙ୍କ ଅପ୍ରତିହତ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଆମାନସାଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଭୂଭାଗକୁ ଆବୃତ କରି, ତାଙ୍କ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଘ୍ନ ରହିବ।
Verse 15
रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥
ଏହି ରାଜା ନିଜ ଆଚରଣମୟ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରଞ୍ଜିତ କରିବେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବେ। ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜକ ଗୁଣ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶାସକ ରାଜା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
Verse 16
दृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥
ସେ ରାଜା ଦୃଢବ୍ରତୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରେମୀ ହେବେ। ସେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାନ ଦେବେ ଏବଂ ଦୀନ‑ନିର୍ଦୋଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା କରୁଣାଶୀଳ ରହିବେ।
Verse 17
मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥
ସେ ରାଜା ପରସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମାତୃସମ ଆଦର କରିବେ ଏବଂ ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧଭାଗ ଭାବିବେ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହିଳ ପିତା ପରି ହେବେ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକାରୀ ସେବକ ହେବେ।
Verse 18
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଦେହୀଜୀବଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ପ୍ରିୟ ଭାବିବେ ଏବଂ ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ସଦା ବଢ଼ାଇବେ। ମୁକ୍ତଜନଙ୍କ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ସଙ୍ଗ କରିବେ ଓ ଅସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ହେବେ।
Verse 19
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥
ଏହି ରାଜା ତ୍ରିଲୋକର ଅଧୀଶ; ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ, କୂଟସ୍ଥ ଅବିକାରୀ ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତ୍ୟାବେଶ ଅବତାରରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ମୁକ୍ତ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାରୁ, ଅବିଦ୍ୟାରଚିତ ଭୌତିକ ନାନାତ୍ୱକୁ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
Verse 20
अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥
ଏହି ରାଜା ଭୂମଣ୍ଡଳର ରକ୍ଷକ, ଏକମାତ୍ର ବୀର ଓ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେବେ। ବିଜୟୀ ରଥରେ ଆସୀନ ହୋଇ, ହାତରେ ଅଜେୟ ଧନୁ ଧରି, ଦକ୍ଷିଣଦିଗରୁ ନିଜ କକ୍ଷରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସମଗ୍ର ଭୂମଣ୍ଡଳ ପରିଭ୍ରମଣ କରିବେ।
Verse 21
अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଓ ଲୋକପାଳ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର-ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବେ। ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗଦା-ଚକ୍ରଧାରୀ ଆଦିରାଜ ଭାବି, ତାଙ୍କ ଯଶ ଗାନ କରିବେ, କାରଣ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କ ସମାନ ହେବ।
Verse 22
अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥
ଏହି ଅଧିରାଜ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସମାନ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଜାପାଳକ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଗାଈ ପରି ଦୋହିବେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଧନୁଷର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପର୍ବତ ଭେଦି ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରିବେ।
Verse 23
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥
ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଅଜଗବ ଧନୁଷର ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାକୁ ଗର୍ଜନ କରାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ ହୋଇ ରାଜ୍ୟରେ ସଞ୍ଚରିବେ, ସେତେବେଳେ ସିଂହ ପୁଛ ଉଠାଇ ଚାଲିଲେ ଯେପରି ଛୋଟ ପଶୁ ଲୁଚିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବସ୍ୱଭାବୀ ଓ ଚୋରମାନେ ସବୁ ଦିଗରେ ଲୁଚିଯିବେ।
Verse 24
एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଉଦ୍ଭବସ୍ଥାନରେ ଏହି ରାଜା ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଶତକ୍ରତୁ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କରିନେବେ।
Verse 25
एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥
ଏହି ରାଜା ନିଜ ରାଜଭବନର ଉପବନରେ ଚାରି କୁମାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭଗବାନ୍ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଭେଟିବେ। ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଉପଦେଶ ପାଇବେ।
Verse 26
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥
ଏହିପରି ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ବିକ୍ରମ କୀର୍ତ୍ତି ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ବିଶାଳ ପରାକ୍ରମୀ ପୃଥୁ ସଦା ନିଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା, ନିଜ ମହିମା ଗାଇଥିବା ଗାଥାମାନେ ଶୁଣିବେ।
Verse 27
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥
ପୃଥୁ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କେହି ଅବମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଜଗତ୍କୁ ବିଜୟ କରି ନିଜ ତେଜରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ତାପକୁ ସମୂଳେ ନାଶ କରିବେ। ତେବେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ଖ୍ୟାତ ହେବେ, ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ମହାନ କର୍ମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଗାଇବେ।
Their statement underscores two Bhāgavata principles: (1) Bhagavān-tattva and His empowered manifestations are ultimately beyond the reach of finite speech, even for celestial intellects; and (2) praise becomes valid when it is śruti-smṛti-sādhu guided—spoken under instruction from realized authorities rather than from ego. Thus, their humility safeguards the glorification from becoming mere rhetoric and frames it as service (kīrtana) aligned with paramparā.
An ideal king is portrayed as simultaneously compassionate and strict: he protects dharma, supports yajña and brāhmaṇical culture, shelters the surrendered, and cares for the poor—yet he also punishes irreligion and theft. He is impartial (punishes even his own son if guilty), administratively intelligent (confidential policies, effective espionage), and welfare-oriented (taxation returned as public benefit), reflecting cosmic order through analogies to the sun, earth, air, and Varuṇa.
It foreshadows a coming conflict that tests the limits of royal ambition and divine hierarchy. The aśvamedha establishes sovereignty, but Indra’s theft introduces envy and rivalry even among devas, setting up later chapters where Pṛthu’s power, restraint, and ultimate orientation toward spiritual instruction are highlighted. The episode functions as narrative tension and as a lesson that even dharmic power must remain subordinate to higher devotional and transcendental aims.
Sanat-kumāra is one of the four Kumāras—primordial sages renowned for jñāna and devotion. His meeting with Pṛthu signals the canto’s shift from external conquest to internal liberation: the ideal ruler culminates not merely in prosperity and order, but in receiving and embodying teachings that grant ānanda beyond material success. This encounter anchors kingship within the Bhāgavata telos—bhakti leading to realization.