Adhyaya 15
The Appearance and Coronation of King Pṛthu (Pṛthu-avatāra) and His Humble Refusal of Premature Praise
ଅଧର୍ମୀ ରାଜା ବେନଙ୍କ ପତନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମଥନ କରି ରାଜ୍ୟସଙ୍କଟର ଦିବ୍ୟ ସମାଧାନ ଉଦ୍ଘାଟନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବାହୁରୁ ପୁରୁଷ-ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗଳ—ପୃଥୁ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚି—ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ପୃଥୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାସନଶକ୍ତିର ଶକ୍ତ୍ୟାବେଶ ଅବତାର, ଅର୍ଚ୍ଚି ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୂପ—ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଗତକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ହସ୍ତତଳରେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ ଓ ପାଦରେ ପଦ୍ମଚିହ୍ନ ଭଳି ବିଷ୍ଣୁଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ପୃଥୁଙ୍କ ଅବତାରତ୍ୱ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତି; ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ଦେବଗଣ ଅସ୍ତ୍ର, ରାଜଚିହ୍ନ, ଜ୍ଞାନ-କବଚ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୃଥୁଙ୍କୁ ସାର୍ବଭୌମ ନରେଶ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସୂତ-ମାଗଧ-ବନ୍ଦୀଙ୍କ ଅତିଶୟ ସ୍ତୁତିକୁ ପୃଥୁ ରୋକି—କର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟତା ସିଦ୍ଧ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରକଟ ଗୁଣାରୋପଣ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ସ୍ତୁତିକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଫେରାନ୍ତି।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपते: । बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ १ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ବିଦୁର! ପରେ ପୁତ୍ରହୀନ ମୃତ ରାଜା ବେନଙ୍କ ଦୁଇ ଭୁଜାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ପୁନର୍ବାର ମଥିଲେ। ତାହାରୁ ଏକ ପୁରୁଷ-ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 2
तद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिन: । ऊचु: परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ॥ २ ॥
ସେ ପୁରୁଷ-ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମିଥିବା ଦେଖି ବେଦବିଦ୍ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଏହା ପରମପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ-କଳାର ବିସ୍ତାର; ତେଣୁ ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
Verse 3
ऋषय ऊचु: एष विष्णोर्भगवत: कला भुवनपालिनी । इयं च लक्ष्म्या: सम्भूति: पुरुषस्यानपायिनी ॥ ३ ॥
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏହି ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଅଂଶ; ଏହି ନାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କ ଅଂଶସମ୍ଭୂତି, ଯିଏ ପ୍ରଭୁଠାରୁ କେବେ ବି ଅଲଗା ହୁଏନି।
Verse 4
अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान् प्रथयिता यश: । पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवा: ॥ ४ ॥
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ପୁରୁଷ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେବ ଏବଂ ନିଜ ଯଶକୁ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ପ୍ରସାର କରିବ। ତାହାର ନାମ ପୃଥୁ; ସେ ମହାରାଜ ପୃଥୁଶ୍ରବା ହେବ।
Verse 5
इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा । अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥ ५ ॥
ଏହି ଦେବୀ ସୁଦନ୍ତୀ; ଗୁଣ-ଭୂଷଣରେ ଏମିତି ଶୋଭିତ ଯେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆଭୂଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଭାୟିତ କରେ। ତାହାର ନାମ ଅର୍ଚ୍ଚି; ଏହି ବରାରୋହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ହିଁ ପତିରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିବ।
Verse 6
एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥
ପୃଥୁ ରୂପେ ଏହିଜଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରିଙ୍କ ଅଂଶ, ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିତ୍ୟସହଚରୀ ଅନପାୟିନୀ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅର୍ଚ୍ଚି ରୂପେ ଅଂଶତଃ ଅବତରି ପୃଥୁଙ୍କ ରାଣୀ ହେବେ।
Verse 7
मैत्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगु: । मुमुचु: सुमनोधारा: सिद्धा नृत्यन्ति स्व:स्त्रिय: ॥ ७ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ବିଦୁରଜୀ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୃଥୁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇଲେ। ସିଦ୍ଧଲୋକବାସୀମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦାବେଶରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
Verse 8
शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितृणां गणा: ॥ ८ ॥
ଆକାଶରେ ଶଙ୍ଖ, ତୂର୍ୟ, ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଗର୍ଜିଲା। ତେବେ ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଗଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ନାନା ଗଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 9
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିପତିମାନଙ୍କ ସହ ତେଠାକୁ ଆସିଲେ। ବୈନ୍ୟପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଗଦାଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଓ ପାଦତଳରେ ପଦ୍ମମୁଦ୍ରା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ବୁଝିଲେ—ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅଂଶ-କଳା। ଯାହାର ହସ୍ତରେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ ଆଦି ଥାଏ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଶାବତାର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 10
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିପତିମାନଙ୍କ ସହ ତେଠାକୁ ଆସିଲେ। ପୃଥୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଗଦାଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଓ ପାଦତଳରେ ପଦ୍ମମୁଦ୍ରା ଦେଖି ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅଂଶ-କଳା ବୋଲି ବୁଝିଲେ; ଯାହାର ହସ୍ତରେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ ଆଦି ଥାଏ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଶାବତାର ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 11
तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रु: सर्वतो जना: ॥ ११ ॥
ତାପରେ ବେଦବିଧିରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକେ ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଦେଲେ; ଏଭଳି ସବୁ କିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
Verse 12
सरित्समुद्रा गिरयो नागा गाव: खगा मृगा: । द्यौ: क्षिति: सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ॥ १२ ॥
ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ-ଗିରି, ନାଗ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ, ଦ୍ୟୁଲୋକ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର-ଉପାୟନ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲେ।
Verse 13
सोऽभिषिक्तो महाराज: सुवासा: साध्वलड़्क़ृत: । पत्न्यार्चिषालड्क़ृतया विरेजेऽग्निरिवापर: ॥ १३ ॥
ଏହିପରି ମହାରାଜ ପୃଥୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସିଂହାସନରେ ବସାଯାଇଲେ। ଅଲଙ୍କୃତ ଅର୍ଚି ରାଣୀ ସହିତ ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
Verse 14
तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् । वरुण: सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ॥ १४ ॥
ତାହାପରେ ଧନଦ କୁବେର ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାସନ ଦାନ କଲେ। ବରୁଣଦେବ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମ ଦୀପ୍ତ ଏମିତି ଛତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାରୁ ସଦା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳକଣ ଝରୁଥିଲା।
Verse 15
वायुश्च वालव्यजने धर्म: कीर्तिमयीं स्रजम् । इन्द्र: किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यम: ॥ १५ ॥
ବାୟୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କେଶ-ଚାମରର ଦୁଇଟି ବ୍ୟଜନ ଦେଲେ। ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପୁଷ୍ପମାଳା ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିରିଟ ଦେଲେ, ଏବଂ ଯମରାଜ ଜଗତ୍-ଶାସନ ପାଇଁ ସଂୟମନ ଦଣ୍ଡ (ରାଜଦଣ୍ଡ) ଦାନ କଲେ।
Verse 16
ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरि: सुदर्शनं चक्रं तत्पत्न्यव्याहतां श्रियम् ॥ १६ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମୟ ରକ୍ଷାକବଚ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ଉତ୍ତମ ହାର ଦେଲେ। ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ଅବ୍ୟାହତ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀ ଦାନ କଲେ।
Verse 17
दशचन्द्रमसिं रुद्र: शतचन्द्रं तथाम्बिका । सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ॥ १७ ॥
ରୁଦ୍ର (ଶିବ) ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନିତ ମ୍ୟାନ ସହିତ ତଳୱାର ଦେଲେ, ଏବଂ ଅମ୍ବିକା (ଦୁର୍ଗା) ଶତ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନିତ ଢାଳ ଦେଲେ। ସୋମଦେବ ଅମୃତମୟ ଅଶ୍ୱ ଦେଲେ, ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟା (ବିଶ୍ୱକର୍ମା) ଅତି ସୁନ୍ଦର ରଥ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 18
अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् । भू: पादुके योगमय्यौ द्यौ: पुष्पावलिमन्वहम् ॥ १८ ॥
ଅଗ୍ନିଦେବ ଛାଗ ଓ ଗୋରୁର ଶିଙ୍ଗରୁ ତିଆରି ଅଜଗବ ଧନୁ ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମ ଦୀପ୍ତ ବାଣ ଦେଲେ। ଭୂର୍ଲୋକର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଯୋଗମୟ ପାଦୁକା ଦେଲେ, ଏବଂ ଆକାଶଚାରୀ ଦେବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପୁଷ୍ପମାଳା ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 19
नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचरा: । ऋषयश्चाशिष: सत्या: समुद्र: शङ्खमात्मजम् ॥ १९ ॥
ଆକାଶରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ନାଟ୍ୟ, ସୁଗୀତ, ବାଦ୍ୟବିଦ୍ୟା ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବାର କଳା ଦେଲେ। ମହର୍ଷିମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସମୁଦ୍ର ସମୁଦ୍ରଜ ଶଙ୍ଖ ଅର୍ପଣ କଲା।
Verse 20
सिन्धव: पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मन: । सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ॥ २० ॥
ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ରଥ ଚାଳନାରେ ଅବରୋଧହୀନ ପଥ ଦେଲେ। ଏବଂ ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବାକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
Verse 21
स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् । मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ २१ ॥
ସେଇ ସ୍ତବକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବେନପୁତ୍ର ରାଜା ପୃଥୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିବାକୁ ହସିଲେ ଏବଂ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ଏପରି କହିଲେ।
Verse 22
पृथुरुवाच भो: सूत हे मागध सौम्य वन्दिँ- ल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतां मा मय्यभूवन्वितथा गिरो व: ॥ २२ ॥
ପୃଥୁ କହିଲେ—ହେ ସୌମ୍ୟ ସୂତ, ହେ ମାଗଧ, ହେ ବନ୍ଦୀ! ତୁମେ ଯେ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ କହିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମୋ ଭିତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ତେବେ ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ସ୍ତୁତି କାହିଁକି ଯୋଡ଼ାଯାଉ? ମୁଁ ଚାହେଁନି ଯେ ତୁମ ଗିରା ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ; ଏହା କାହାରୋ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ।
Verse 23
तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलं करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाच: । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्या: ॥ २३ ॥
ଏହେତୁ, ହେ ମଧୁରବାଣୀ ଗାୟକମାନେ, ତୁମେ ମୋ ବିଷୟରେ ଯେ ଗୁଣ ଶୁଣିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରକଟ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଯଥାକାଳେ ସ୍ତୋତ୍ର କର। ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ନିଷ୍ଠ ସଭ୍ୟମାନେ, ଯାହାରେ ଗୁଣ ନାହିଁ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମିଥ୍ୟା ଗୁଣ ଆରୋପ କରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 24
महद्गुणानात्मनि कर्तुमीश: क: स्तावकै: स्तावयतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥
ଏପରି ମହାନ୍ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁରୁଷ, ସେ ଗୁଣ ଯଦି ସତ୍ୟରେ ତାହାରେ ନଥାଏ, ତେବେ ଅନୁୟାୟୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରାଇବ? ‘ଏହାରେ ଆଗାମୀଦିନେ ଏହି ଗୁଣ ହେବ’ ବୋଲି କହି ସ୍ତୁତି କରିବା ମାତ୍ର ଠକେଇ; ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ମୂର୍ଖ ଜାଣେ ନାହିଁ ଯେ ଲୋକେ ତାକୁ ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 25
प्रभवो ह्यात्मन: स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यपि विश्रुता: । ह्रीमन्त: परमोदारा: पौरुषं वा विगर्हितम् ॥ २५ ॥
ଯେପରି ମାନବୋଧ ଓ ମହାଉଦାରତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେ ନାହିଁ, ସେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ତୁତି ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ପାଉନାହାନ୍ତି।
Verse 26
वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभि: । कर्मभि: कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥ २६ ॥
ହେ ସୂତ ଆଦି ଭକ୍ତମାନେ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଗାଇପାରିବା ପରି କୌଣସି ପ୍ରଶଂସନୀୟ କାମ ମୁଁ କରିନାହିଁ। ତେବେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପରି ମୋ କର୍ମକଥା ଗାଇବାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ଲଗାଇବି?
Frequently Asked Questions
The churning is a dhārmic intervention to extract order from chaos after Vena’s misrule. Śāstrically, it shows that when adharma destabilizes society, the brāhmaṇas’ spiritual power and the Lord’s plan can reconstitute governance. Symbolically, it mirrors samudra-manthana: from disturbance, providence brings forth what is needed for universal maintenance—here, the righteous king Pṛthu and his śrī-sahacāriṇī, Arci.
Pṛthu is described as a partial manifestation empowered by Viṣṇu’s maintaining potency—fit to become the first among kings in exemplary rule—while Arci is a partial manifestation of the goddess of fortune (Śrī/Lakṣmī), who is never separated from the Lord. Their pairing teaches that righteous sovereignty and prosperity must co-exist under divine alignment.
Brahmā observes auspicious marks associated with Viṣṇu—such as the cakra sign on the palm and lotus impressions on the soles—classical indicators in Purāṇic and āyur-physiognomic traditions that denote an avatāric or divinely empowered status. This establishes Pṛthu’s legitimacy beyond mere heredity.
The offerings depict cosmic cooperation when dharma is restored: each deva empowers the king’s service—protection (weapons), moral authority (scepter), fame aligned with virtue (garland), and inner protection (Brahmā’s ‘garment’ of spiritual knowledge). The message is that nature and heaven support a ruler who rules as Viṣṇu’s representative, not as an egoistic enjoyer.
Pṛthu rejects praise for qualities not yet demonstrated, calling it deceitful and ultimately insulting. He teaches that kīrtana and stuti must be truthful and properly directed: the Supreme Lord is the rightful object of unqualified glorification, while a human leader should accept praise only when earned through verifiable dhārmic action—an essential safeguard against royal vanity.