Adhyaya 11

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ବିଦୁର! ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ବଚନ ଶୁଣି ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ତାପରେ ନାରାୟଣ-ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ସନ୍ଧାନ କଲେ।

Verse 2

सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥

ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ସନ୍ଧାନ କରିବା ସହିତ, ହେ ବିଦୁର, ଯକ୍ଷମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ମାୟା ତୁରନ୍ତ ନଶିଗଲା; ଯେପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଉଦୟେ ଭୌତିକ କ୍ଲେଶ ଲୟ ପାଏ।

Verse 3

तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥

ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜ ନାରାୟଣ ଋଷି-ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧନୁଷରେ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଓ ହଂସପକ୍ଷ ସଦୃଶ ପୁଂଖ ଥିବା ବାଣମାନେ ବାହାରିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଶିଶିର ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେମାନେ ଶତ୍ରୁସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ମୟୂରମାନେ କୋଲାହଳ କରି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 4

तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥

ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ବାଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯକ୍ଷସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ। ତଥାପି କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ; ଯେପରି ଗରୁଡ଼ରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସର୍ପମାନେ ଫଣା ଉଠାଇ ଗରୁଡ଼କୁ ଧାଉଥାନ୍ତି।

Verse 5

स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥

ଯେତେବେଳେ ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବାର ଦେଖିଲେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତୀର ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ହାତ, ଗୋଡ, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ପେଟକୁ ଶରୀରରୁ ଅଲଗା କରି, ସେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳର ଉପରେ ଥିବା ସେହି ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ ଯାହା କେବଳ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ।

Verse 6

तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥

ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ନାତି ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜ ଅନେକ ନିରପରାଧ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାବଶତଃ ସେ ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସଦୁପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 7

मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥

ଭଗବାନ ମନୁ କହିଲେ: ହେ ପୁତ୍ର, ଦୟାକରି ବନ୍ଦ କର। ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ଭଲ ନୁହେଁ - ଏହା ନର୍କର ପଥ ଅଟେ। ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରୁଛ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଅପରାଧୀ ନୁହନ୍ତି।

Verse 8

नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥

ହେ ପୁତ୍ର, ନିଷ୍ପାପ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ହତ୍ୟା ଯାହା ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ତାହା ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହା ଆମ ପରିବାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ଯାହା ଧର୍ମ ଏବଂ ଅଧର୍ମର ନିୟମ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅନୁମିତ।

Verse 9

नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥

ହେ ପୁତ୍ର, ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି ଯେ ତୁମେ ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ହତ୍ୟା ହେତୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, କିନ୍ତୁ ଟିକିଏ ବିଚାର କର: ଜଣେ ଯକ୍ଷର ଅପରାଧ ପାଇଁ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଅନେକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଟନ୍ତି।

Verse 10

नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥

ଏହି ପଥ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ସାଧୁମାନଙ୍କର ନୁହେଁ। ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି ପଶୁପରି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 11

सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥

ଆପଣ ସର୍ବଭୂତରେ ଆତ୍ମଭାବ ରଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ଦୁର୍ଲଭ, ତଥାପି ଆପଣ ସେହି ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 12

स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥

ଆପଣ ହରିଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ; ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭକ୍ତମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ବ୍ରତର ଆଦର୍ଶ—ତେବେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି?

Verse 13

तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥

ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସହିଷ୍ଣୁତା, କରୁଣା, ମୈତ୍ରୀ ଓ ସମତା ରଖେ, ସେତେବେଳେ ସର୍ବାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 14

सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥

ଭଗବାନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ପୁରୁଷ ସ୍ଥୂଳ-ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାକୃତ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଜୀବନକାଳରେ ହିଁ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମ-ନିର୍ବାଣର ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

Verse 15

भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥

ପଞ୍ଚଭୂତରୁ ଏହି ଜଗତ ଓ ନାରୀ‑ପୁରୁଷର ଦେହ ଗଠିତ। ନାରୀ‑ପୁରୁଷ ସଂଯୋଗରୁ ଏଠାରେ ସନ୍ତତି ବଢ଼େ।

Verse 16

एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥

ହେ ରାଜା ଧ୍ରୁବ! ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମାୟା ଓ ପ୍ରକୃତିର ତ୍ରିଗୁଣର ପରସ୍ପର ବ୍ୟତିକରରୁ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ।

Verse 17

निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥

ହେ ଧ୍ରୁବ! ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନିର୍ଗୁଣ; ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ କେବଳ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର କାରଣ। ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତ‑ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଚୁମ୍ବକରେ ଲୋହା ପରି ଚଳେ।

Verse 18

स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥

ସେଇ ଭଗବାନ୍ କାଳଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଗୁଣପ୍ରବାହକୁ ଚଳାଇ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଅକର୍ତ୍ତା, ନିହନ୍ତା ପରି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ହନ୍ତା ନୁହେଁ; ବିଭୁଙ୍କ ଏହି ଚେଷ୍ଟା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ।

Verse 19

सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥

ହେ ଧ୍ରୁବ! ଭଗବାନ୍ ଅନନ୍ତ; କାଳରୂପେ ସେ ସବୁର ଅନ୍ତକର। ସେ ଅନାଦି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅବ୍ୟୟ। ଜୀବ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମରେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଜନ୍ମ‑ମୃତ୍ୟୁରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ।

Verse 20

न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥

ପରମେଶ୍ୱର କାଳରୂପେ ଜଗତରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଦୃଷ୍ଟି; ତାଙ୍କର ନ ପକ୍ଷ ଅଛି, ନ ବିପକ୍ଷ। କାଳର ଅଧୀନରେ ଜୀବ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭୋଗେ; ପବନେ ଧୂଳିକଣ ଉଡ଼ିବା ପରି।

Verse 21

आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥

ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ; ସେ କର୍ମଫଳ ଦାନ କରନ୍ତି। କାହାର ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୁଏ, କାହାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଉଭୟରୁ ରହିତ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ପରାତ୍ପର—ତାଙ୍କ ଆୟୁ ନ କମେ, ନ ବଢ଼େ।

Verse 22

केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥

ହେ ରାଜନ୍, କେହି ଜୀବବିଭିନ୍ନତା ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭେଦକୁ କର୍ମଫଳ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ସ୍ୱଭାବରୁ, କେହି କାଳରୁ, କେହି ଦୈବ (ଭାଗ୍ୟ)ରୁ, ଆଉ କେହି ଇଚ୍ଛାରୁ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

Verse 23

अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥

ହେ ତାତ, ଯେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ପରମସତ୍ୟ, ଏବଂ ଯାହାର ନାନାଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ—ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ସେ ସର୍ବକାରଣର କାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୋକଳ୍ପନାରେ ଜ୍ଞେୟ ନୁହେଁ।

Verse 24

न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥

ପୁତ୍ରକ, କୁବେରଙ୍କ ବଂଶଜ ଏହି ଯକ୍ଷମାନେ ତୋ ଭାଇଙ୍କର ସତ୍ୟ ହନ୍ତା ନୁହେଁ। ହେ ତାତ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ପରମ ଦୈବ—ସର୍ବକାରଣର କାରଣ ଭଗବାନ ହିଁ।

Verse 25

स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥

ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ଏହି ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେଇ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ତଥାପି ନିରହଙ୍କାର ଥିବାରୁ ଗୁଣ‑କର୍ମରେ କେବେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 26

एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥

ଏହି ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା ଓ ପାଳକ; ନିଜ ବାହ୍ୟଶକ୍ତି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 27

तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥

ପ୍ରିୟ ଧ୍ରୁବ, ଜଗତର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ସର୍ବାତ୍ମା ପରମଦେବ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶରଣ ଯାଅ—ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବଶରେ ବଳି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ନାକରେ ଦୋରି ବାନ୍ଧା ବଳଦ ମାଲିକଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ।

Verse 28

य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्‍न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥

ପ୍ରିୟ ଧ୍ରୁବ, ତୁମେ କେବଳ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର; ମାଆଙ୍କ ସପତ୍ନୀର କଥାରେ ହୃଦୟ ଆହତ ହୋଇ ମାଆଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲ; ଫଳରେ ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାଇଲ।

Verse 29

तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मद‍ृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥

ଏହେତୁ, ପ୍ରିୟ ଧ୍ରୁବ, ଦିବ୍ୟ ମୁକ୍ତ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏକ, ଅକ୍ଷର, ନିର୍ଗୁଣ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଦିଅ; ଆତ୍ମଦର୍ଶନରେ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ବୁଝିବ ଯେ ଏହି ଭେଦଭାବ ଅସତ୍ୟ ପରି କ୍ଷଣିକ ମାତ୍ର ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 30

त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥

ତୁମେ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଆନନ୍ଦନିଧି ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କରିଲେ, ‘ମୁଁ’ ‘ମୋର’ ଭାବର ଅବିଦ୍ୟା-ଗଠିକୁ ଶୀଘ୍ର ଛେଦିଦେବ।

Verse 31

संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥

କ୍ରୋଧକୁ ସଂଯମ କର; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ରାଜନ, କ୍ରୋଧ ହେଉଛି ଶ୍ରେୟସ୍‌ର ପଥର ପରମ ପ୍ରତିପକ୍ଷ। ମୁଁ ଯାହା ବହୁତ କହିଛି, ତାହା ରୋଗର ଔଷଧ ପରି; ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସର।

Verse 32

येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥

ଏହି ଭୌତିକ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧର ବଶ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ କ୍ରୋଧରେ ମୋହିତ ହେଲେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 33

हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥

ହେ ଧ୍ରୁବ, ଯକ୍ଷମାନେ ତୁମ ଭାଇକୁ ମାରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି ତୁମେ ଅନେକ ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଧନଭଣ୍ଡାରୀ, ଗିରିଶ ଶିବଙ୍କ ଭ୍ରାତା ଧନଦ କୁବେରଙ୍କ ମନ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଛି; କୁବେର ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପମାନଜନକ।

Verse 34

तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥

ଏହି କାରଣରୁ, ବତ୍ସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନମ୍ର ପ୍ରଣାମ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ମୃଦୁବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କୁବେରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ନଚେତ୍ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ତେଜ ଆମ କୁଳକୁ ଅଭିଭବ କରିଦେବ।

Verse 35

एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥

ଏହିପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ନିଜ ପୌତ୍ର ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଧ୍ରୁବଙ୍କ ସଶ୍ରଦ୍ଧ ପ୍ରଣାମରେ ଅଭିବନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।