
Aditi’s Payo-vrata and Viṣṇu’s Promise to Appear as Her Son (Prelude to Vāmana)
କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୂର୍ବ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅଦିତି ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ ରଖି ମନ‑ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି କଠୋର ପୟୋ‑ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଅଦିତି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଭରି ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ‑ଭୋକ୍ତା, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅଚ୍ୟୁତ ନିୟନ୍ତା ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଭଗବାନ କହନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ହାରାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଏବଂ ଅସୁର ପରାଜୟ ଦେଖିବା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କୁ ଜଣା; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ‑ରକ୍ଷା ହେତୁ ଦୈତ୍ୟ ନେତାମାନେ ଏବେ ‘ଅଜେୟ’, ତେଣୁ ସିଧା ବଳରେ ସୁଖ ମିଳିବ ନାହିଁ। ବ୍ରତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଉପାୟମୟ ବର ଦିଅନ୍ତି—କଶ୍ୟପ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ହେବି ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଅଦିତିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୂଜା କରି ଯୋଜନା ଗୁପ୍ତ ରଖିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଭଗବାନ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ କଶ୍ୟପ ସମାଧିରେ ବିଷ୍ଣ୍ୱଂଶ ପ୍ରବେଶ ଅନୁଭବ କରି ନିଜ ତେଜ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଅବତରଣ ଜାଣି ବେଦିକ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଏହିଠାରୁ ଆଗକୁ ବାମନାବତାର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
Verse 1
श्रीशुक उवाच इत्युक्ता सादिती राजन्स्वभर्त्रा कश्यपेन वै । अन्वतिष्ठद् व्रतमिदं द्वादशाहमतन्द्रिता ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ୱାମୀ କଶ୍ୟପମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଅଦିତି ଅଳସତା ବିନା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଧରି ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
Verse 2
चिन्तयन्त्येकया बुद्ध्या महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान्मनसा बुद्धिसारथि: ॥ २ ॥ मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोव्रतम् ॥ ३ ॥
ଅଦିତି ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧିରେ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ସାରଥି କରି ମନଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୂପ ଦୁଷ୍ଟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ଅଖିଳାତ୍ମା ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ ସମାଧାନ କରି ପୟୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
Verse 3
चिन्तयन्त्येकया बुद्ध्या महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान्मनसा बुद्धिसारथि: ॥ २ ॥ मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोव्रतम् ॥ ३ ॥
ଅଦିତି ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧିରେ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ସାରଥି କରି ମନଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୂପ ଦୁଷ୍ଟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ଅଖିଳାତ୍ମା ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ ସମାଧାନ କରି ପୟୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
Verse 4
तस्या: प्रादुरभूत्तात भगवानादिपुरुष: । पीतवासाश्चतुर्बाहु: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ ४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତେବେ ଅଦିତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଦିପୁରୁଷ ଭଗବାନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଏବଂ ଚାରି ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା।
Verse 5
तं नेत्रगोचरं वीक्ष्य सहसोत्थाय सादरम् । ननाम भुवि कायेन दण्डवत् प्रीतिविह्वला ॥ ५ ॥
ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁଗୋଚର ଦେଖି ଅଦିତି ସହସା ଉଠି, ପ୍ରୀତିରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆଦରସହିତ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 6
सोत्थाय बद्धाञ्जलिरीडितुं स्थिता नोत्सेह आनन्दजलाकुलेक्षणा । बभूव तूष्णीं पुलकाकुलाकृति- स्तद्दर्शनात्युत्सवगात्रवेपथु: ॥ ६ ॥
ଅଦିତି ଉଠି ହାତ ଯୋଡି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଦାଁଡାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ହେତୁ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭଗବାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସେ ନିରବ ରହିଲେ ଏବଂ ପରମୋତ୍ସବାନନ୍ଦରେ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଲା।
Verse 7
प्रीत्या शनैर्गद्गदया गिरा हरिं तुष्टाव सा देव्यदिति: कुरूद्वह । उद्वीक्षती सा पिबतीव चक्षुषा रमापतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् ॥ ७ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେବୀ ଅଦିତି ପ୍ରେମରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ପାନ କରୁଥିବା ପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଯଜ୍ଞପତି, ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିହାରୁଥିଲେ।
Verse 8
श्रीअदितिरुवाच यज्ञेश यज्ञपुरुषाच्युत तीर्थपाद तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय । आपन्नलोकवृजिनोपशमोदयाद्य शं न: कृधीश भगवन्नसि दीननाथ: ॥ ८ ॥
ଶ୍ରୀ ଅଦିତି କହିଲେ: ହେ ଯଜ୍ଞେଶ, ହେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଅଚ୍ୟୁତ! ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ତୀର୍ଥ, ଆପଣଙ୍କ ଯଶ ତୀର୍ଥ; ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନାମ ଶ୍ରବଣ ମାତ୍ରେ ଶୁଭ। ଆପଦଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶମନ ପାଇଁ ଆପଣ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଈଶ, ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଦୀନଙ୍କ ନାଥ—ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ।
Verse 9
विश्वाय विश्वभवनस्थितिसंयमाय स्वैरं गृहीतपुरुशक्तिगुणाय भूम्ने । स्वस्थाय शश्वदुपबृंहितपूर्णबोध- व्यापादितात्मतमसे हरये नमस्ते ॥ ९ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ହିଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱରୂପ; ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ନିୟମନ-ଲୟକୁ ଆପଣ ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ କରନ୍ତି। ଶକ୍ତି-ଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସଦା ସ୍ୱରୂପରେ ସ୍ଥିତ; ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧ ନିତ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରେ। ହେ ହରି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 10
आयु: परं वपुरभीष्टमतुल्यलक्ष्मी- र्द्योभूरसा: सकलयोगगुणास्त्रिवर्ग: । ज्ञानं च केवलमनन्त भवन्ति तुष्टात् त्वत्तो नृणां किमु सपत्नजयादिराशी: ॥ १० ॥
ହେ ଅନନ୍ତ! ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସହଜରେ ବ୍ରହ୍ମା-ସମ ଆୟୁ, ଇଚ୍ଛିତ ଦେହ, ଅତୁଲ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ-ଭୂ-ରସାତଳର ଭୋଗ, ତ୍ରିବର୍ଗ, ସମସ୍ତ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ପାଏ; ତେବେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ-ଜୟ ଭଳି ତୁଚ୍ଛ ଫଳ କଥା କ’ଣ!
Verse 11
श्रीशुक उवाच अदित्यैवं स्तुतो राजन्भगवान्पुष्करेक्षण: । क्षेत्रज्ञ: सर्वभूतानामिति होवाच भारत ॥ ११ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ! ଅଦିତି ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ (ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ)—ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 12
श्रीभगवानुवाच देवमातर्भवत्या मे विज्ञातं चिरकाङ्क्षितम् । यत् सपत्नैर्हृतश्रीणां च्यावितानां स्वधामत: ॥ १२ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦେବମାତା, ତୁମର ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଲାଳିତ ଇଚ୍ଛା ମୁଁ ଜାଣିଛି; ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରୀ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ହରି ନେଇ ସ୍ୱଧାମରୁ ହଟାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେଇ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।
Verse 13
तान्विनिर्जित्य समरे दुर्मदानसुरर्षभान् । प्रतिलब्धजयश्रीभि: पुत्रैरिच्छस्युपासितुम् ॥ १३ ॥
ହେ ଦେବୀ, ସମରରେ ଦୁର୍ମଦ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ଜୟଶ୍ରୀ ପୁନଃଲାଭ କରିଥିବା ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ—ଏହା ମୁଁ ବୁଝୁଛି।
Verse 14
इन्द्रज्येष्ठै: स्वतनयैर्हतानां युधि विद्विषाम् । स्त्रियो रुदन्तीरासाद्य द्रष्टुमिच्छसि दु:खिता: ॥ १४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରଧାନ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦେଖିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
Verse 15
आत्मजान्सुसमृद्धांस्त्वं प्रत्याहृतयश:श्रिय: । नाकपृष्ठमधिष्ठाय क्रीडतो द्रष्टुमिच्छसि ॥ १५ ॥
ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ହରାଇଥିବା ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପୁନଃ ଆଣି, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ପୂର୍ବବତ୍ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବାକୁ ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
Verse 16
प्रायोऽधुना तेऽसुरयूथनाथा अपारणीया इति देवि मे मति: । यत्तेऽनुकूलेश्वरविप्रगुप्ता न विक्रमस्तत्र सुखं ददाति ॥ १६ ॥
ହେ ଦେବୀ, ମୋ ମତରେ ଏବେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅସୁରସେନାପତି ଅଜେୟ; କାରଣ ସେମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବଳପ୍ରୟୋଗ ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
Verse 17
अथाप्युपायो मम देवि चिन्त्य: सन्तोषितस्य व्रतचर्यया ते । ममार्चनं नार्हति गन्तुमन्यथा श्रद्धानुरूपं फलहेतुकत्वात् ॥ १७ ॥
ହେ ଦେବୀ ଅଦିତି, ତୁମର ବ୍ରତଚର୍ଯ୍ୟାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତୁମକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତିବାକୁ ହେବ। ମୋର ଆରାଧନା କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ ନାହିଁ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ।
Verse 18
त्वयार्चितश्चाहमपत्यगुप्तये पयोव्रतेनानुगुणं समीडित: । स्वांशेन पुत्रत्वमुपेत्य ते सुतान् गोप्तास्मि मारीचतपस्यधिष्ठित: ॥ १८ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ମହା ପୟୋବ୍ରତ କରି ମୋତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା ଓ ସ୍ତୁତି କରିଛ। ମରୀଚିବଂଶୀ କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ମୋର ଅଂଶ ସହିତ ତୁମ ପୁତ୍ର ହୋଇ ଅବତରି, ତୁମ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
Verse 19
उपधाव पतिं भद्रे प्रजापतिमकल्मषम् । मां च भावयती पत्यावेवंरूपमवस्थितम् ॥ १९ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି ପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ପତିଙ୍କ ଦେହରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଭାବି, ପତିଙ୍କୁ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କର।
Verse 20
नैतत् परस्मा आख्येयं पृष्टयापि कथञ्चन । सर्वं सम्पद्यते देवि देवगुह्यं सुसंवृतम् ॥ २० ॥
ହେ ଦେବୀ, ଏହା ଦେବଗୁହ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରହସ୍ୟ; କେହି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ କହିବ ନାହିଁ। ଗୁପ୍ତ ରଖିଲେ ହିଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 21
श्रीशुक उवाच एतावदुक्त्वा भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । अदितिर्दुर्लभं लब्ध्वा हरेर्जन्मात्मनि प्रभो: । उपाधावत् पतिं भक्त्या परया कृतकृत्यवत् ॥ २१ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏତେ କହି ଭଗବାନ ସେଠାରୁ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବର ପାଇ ଅଦିତି ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ମନେ କଲେ ଏବଂ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
Verse 22
स वै समाधियोगेन कश्यपस्तदबुध्यत । प्रविष्टमात्मनि हरेरंशं ह्यवितथेक्षण: ॥ २२ ॥
ସମାଧି-ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ କଶ୍ୟପ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନି, ଦେଖିଲେ ଯେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଂଶ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
Verse 23
सोऽदित्यां वीर्यमाधत्त तपसा चिरसम्भृतम् । समाहितमना राजन्दारुण्यग्निं यथानिल: ॥ २३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି ବାୟୁ ଦୁଇ କାଠର ଘର୍ଷଣ ବଢ଼ାଇ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରେ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାହିତ କଶ୍ୟପ ମୁନି ତପସ୍ୟାରେ ସଞ୍ଚିତ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 24
अदितेर्धिष्ठितं गर्भं भगवन्तं सनातनम् । हिरण्यगर्भो विज्ञाय समीडे गुह्यनामभि: ॥ २४ ॥
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସନାତନ ଭଗବାନ୍ ବିରାଜିତ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଗୁହ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 25
श्रीब्रह्मोवाच जयोरुगाय भगवन्नुरुक्रम नमोऽस्तु ते । नमो ब्रह्मण्यदेवाय त्रिगुणाय नमो नम: ॥ २५ ॥
ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଉରୁଗାୟ ଭଗବାନ, ହେ ଉରୁକ୍ରମ! ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ, ତ୍ରିଗୁଣର ନିୟନ୍ତା, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 26
नमस्ते पृश्निगर्भाय वेदगर्भाय वेधसे । त्रिनाभाय त्रिपृष्ठाय शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ २६ ॥
ହେ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, ହେ ବେଦଗର୍ଭ, ହେ ବେଧସେ (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା)—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ତ୍ରିନାଭ, ହେ ତ୍ରିପୃଷ୍ଠ, ହେ ଶିପିବିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 27
त्वमादिरन्तो भुवनस्य मध्य- मनन्तशक्तिं पुरुषं यमाहु: । कालो भवानाक्षिपतीश विश्वं स्रोतो यथान्त:पतितं गभीरम् ॥ २७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ହିଁ ତ୍ରିଲୋକର ଆଦି, ମଧ୍ୟ (ପ୍ରକାଶ) ଓ ଅନ୍ତ (ପ୍ରଳୟ); ବେଦ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରେ। ହେ ନାଥ! ଗଭୀର ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର-ଶାଖାକୁ ଯେପରି ସ୍ରୋତ ଟାଣିନେଇଯାଏ, ସେପରି କାଳରୂପେ ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସବୁକିଛି ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।
Verse 28
त्वं वै प्रजानां स्थिरजङ्गमानां प्रजापतीनामसि सम्भविष्णु: । दिवौकसां देव दिवश्च्युतानां परायणं नौरिव मज्जतोऽप्सु ॥ २८ ॥
ଆପଣ ହିଁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଦି ଜନକ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ହେ ଦେବ! ସ୍ୱର୍ଗପଦରୁ ଚ୍ୟୁତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ, ଯେପରି ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ ନାଉ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶା।
Payo-vrata exemplifies vrata elevated by bhakti: disciplined observance coupled with unwavering remembrance of Vāsudeva. The chapter shows that such worship compels divine response (poṣaṇa), not merely as material reward but as the Lord’s personal commitment to protect His devotees’ welfare through avatāra.
The text attributes their current invincibility to brāhmaṇa protection. Since the Supreme Lord favors and safeguards brāhmaṇas and the sanctity of their influence, attempts to overpower the asuras by sheer force—while they are aligned with brahminical backing—would not produce auspicious results; hence the Lord chooses a subtler, dharma-consistent strategy.
The narrative presents the Lord’s descent as voluntary and purpose-driven: satisfied by devotion, He enters Kaśyapa as a plenary portion and is placed into Aditi’s womb, establishing the avatāra’s human-like birth while maintaining divine transcendence. The theological emphasis is that the Lord becomes ‘bound’ by bhakti and vows, not by karma.
The chapter frames secrecy (guhya) as a condition for successful sacred strategy. Confidentiality prevents obstruction, preserves the integrity of the vow’s fruit, and aligns with the Purāṇic motif that divine plans unfold best when protected from premature disclosure and counteraction.