Adhyaya 13
Ashtama SkandhaAdhyaya 1336 Verses

Adhyaya 13

The Future Manus and the Avatāras in Their Manvantaras

ଶୁକଦେବ ମନ୍ୱନ୍ତର-କ୍ରମକୁ ଅଗ୍ରସର କରି ବର୍ତ୍ତମାନ ଶାସନକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି—ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ (ବୈବସ୍ୱତ) ମନୁ ସପ୍ତମ ମନୁ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ପ୍ରଧାନ ଦେବଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ପୁରନ୍ଦର, ସପ୍ତର୍ଷି ଏବଂ କଶ୍ୟପ-ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରକଟ ଭଗବାନ ବାମନାବତାରଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପରେ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସଂଜ୍ଞା, ଛାୟା, ବଡ଼ବା ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ତାପରେ ଅଷ୍ଟମରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ଯୁଗର ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବସମୁଦାୟ, ସପ୍ତର୍ଷି ଏବଂ ଯୁଗ-ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ/ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବତାରକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭବିଷ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନାରେ କହନ୍ତି। ବଳି ମହାରାଜଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ଉନ୍ନତି ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ—ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁତଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସ କଲେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପାଇବେ। ଶେଷରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରକୁ ଏକ କଳ୍ପ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ—ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ବାମନ–ବଳି କଥାକୁ ପୁରାଣୀୟ ମହାକାଳ-କ୍ରମ ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି।

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच मनुर्विवस्वत: पुत्र: श्राद्धदेव इति श्रुत: । सप्तमो वर्तमानो यस्तदपत्यानि मे श‍ृणु ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ସପ୍ତମ ମନୁ। ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 2

इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्ट: शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभाग: सप्तमो दिष्ट उच्यते ॥ २ ॥ तरूषश्च पृषध्रश्च दशमो वसुमान्स्मृत: । मनोर्वैवस्वतस्यैते दशपुत्रा: परन्तप ॥ ३ ॥

ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ନାଭାଗ ଅଛନ୍ତି। ସପ୍ତମ ପୁତ୍ର ‘ଦିଷ୍ଟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ପରେ ତରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର; ଦଶମ ପୁତ୍ର ‘ବସୁମାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 3

इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्ट: शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभाग: सप्तमो दिष्ट उच्यते ॥ २ ॥ तरूषश्च पृषध्रश्च दशमो वसुमान्स्मृत: । मनोर्वैवस्वतस्यैते दशपुत्रा: परन्तप ॥ ३ ॥

ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ନାଭାଗ। ସପ୍ତମ ପୁତ୍ର ‘ଦିଷ୍ଟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପରେ ତରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର; ଦଶମ ପୁତ୍ର ‘ବସୁମାନ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 4

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणा: । अश्विनावृभवो राजन्निन्द्रस्तेषां पुरन्दर: ॥ ४ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମରୁଦ୍ଗଣ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଋଭୁ—ଏମାନେ ଦେବଗଣ। ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ପୁରନ୍ଦର’।

Verse 5

कश्यपोऽत्रिर्वसिष्ठश्च विश्वामित्रोऽथ गौतम: । जमदग्निर्भरद्वाज इति सप्तर्षय: स्मृता: ॥ ५ ॥

କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ—ଏମାନେ ସପ୍ତର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 6

अत्रापि भगवज्जन्म कश्यपाददितेरभूत् । आदित्यानामवरजो विष्णुर्वामनरूपधृक् ॥ ६ ॥

ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ହେଲା। ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 7

सङ्‌क्षेपतो मयोक्तानि सप्तमन्वन्तराणि ते । भविष्याण्यथ वक्ष्यामि विष्णो: शक्त्यान्वितानि च ॥ ७ ॥

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ ସାତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସ୍ଥିତି କହିଛି। ଏବେ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତ୍ୟାବତାର ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 8

विवस्वतश्च द्वे जाये विश्वकर्मसुते उभे । संज्ञा छाया च राजेन्द्र ये प्रागभिहिते तव ॥ ८ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବିବସ୍ୱାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା—ସଞ୍ଜ୍ଞା ଓ ଛାୟା—ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଛି।

Verse 9

तृतीयां वडवामेके तासां संज्ञासुतास्त्रय: । यमो यमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुताञ्छृणु ॥ ९ ॥

କେହି କେହି ତୃତୀୟ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ବଡ଼ବାକୁ କହନ୍ତି। ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କର ତିନି ସନ୍ତାନ—ଯମ, ଯମୀ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ। ଏବେ ଛାୟାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ।

Verse 10

सावर्णिस्तपती कन्या भार्या संवरणस्य या । शनैश्चरस्तृतीयोऽभूदश्विनौ वडवात्मजौ ॥ १० ॥

ଛାୟାଙ୍କର ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମକ ପୁତ୍ର ଓ ତପତୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଥିଲେ; ସେ ପରେ ରାଜା ସଂବରଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ। ଛାୟାଙ୍କ ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ଶନୈଶ୍ଚର (ଶନି) ଭାବେ ପରିଚିତ। ବଡ଼ବାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର।

Verse 11

अष्टमेऽन्तर आयाते सावर्णिर्भविता मनु: । निर्मोकविरजस्काद्या: सावर्णितनया नृप ॥ ११ ॥

ହେ ନୃପ! ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମୋକ ଓ ବିରଜସ୍କ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 12

तत्र देवा: सुतपसो विरजा अमृतप्रभा: । तेषां विरोचनसुतो बलिरिन्द्रो भविष्यति ॥ १२ ॥

ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେଠାରେ ଦେବଗଣ ସୁତପସ, ବିରଜ ଓ ଅମୃତପ୍ରଭ ହେବେ। ସେମାନଙ୍କ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ମହାରାଜ ହେବେ।

Verse 13

दत्त्वेमां याचमानाय विष्णवे य: पदत्रयम् । राद्धमिन्द्रपदं हित्वा तत: सिद्धिमवाप्स्यति ॥ १३ ॥

ଯାଚକ ରୂପେ ଆସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯିଏ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ସେ ସମୃଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ତ୍ୟାଗ କରି (ତ୍ରିଲୋକ ହାରାଇ) ପରେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସର୍ବସମର୍ପଣରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।

Verse 14

योऽसौ भगवता बद्ध: प्रीतेन सुतले पुन: । निवेशितोऽधिके स्वर्गादधुनास्ते स्वराडिव ॥ १४ ॥

ଭଗବାନ ପ୍ରୀତିରେ ଯାହାକୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ସେହି ବଳିଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟଶାଳୀ ସୁତଳଲୋକରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ବଳି ମହାରାଜ ଏବେ ସେଠାରେ ସ୍ୱରାଟ୍ ପରି ବସି ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ।

Verse 15

गालवो दीप्तिमान्‌रामो द्रोणपुत्र: कृपस्तथा । ऋष्यश‍ृङ्ग: पितास्माकं भगवान्बादरायण: ॥ १५ ॥ इमे सप्तर्षयस्तत्र भविष्यन्ति स्वयोगत: । इदानीमासते राजन् स्वे स्व आश्रममण्डले ॥ १६ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଗାଲବ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ପରଶୁରାମ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ନାରାୟଣାବତାର ଆମ ପିତା ଭଗବାନ ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସ—ଏହି ସାତ ଋଷି ହେବେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳରେ ବସୁଛନ୍ତି।

Verse 16

गालवो दीप्तिमान्‌रामो द्रोणपुत्र: कृपस्तथा । ऋष्यश‍ृङ्ग: पितास्माकं भगवान्बादरायण: ॥ १५ ॥ इमे सप्तर्षयस्तत्र भविष्यन्ति स्वयोगत: । इदानीमासते राजन् स्वे स्व आश्रममण्डले ॥ १६ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଗାଲବ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ପରଶୁରାମ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ନାରାୟଣାବତାର ଆମ ପିତା ଭଗବାନ ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସ—ଏହି ସାତ ଋଷି ହେବେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳରେ ବସୁଛନ୍ତି।

Verse 17

देवगुह्यात्सरस्वत्यां सार्वभौम इति प्रभु: । स्थानं पुरन्दराद्‌धृत्वा बलये दास्यतीश्वर: ॥ १७ ॥

ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମହାବଳୀ ଭଗବାନ୍ ସାର୍ବଭୌମ ଦେବଗୁହ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ସେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ନେଇ ବଳି ମହାରାଜଙ୍କୁ ଦେବେ।

Verse 18

नवमो दक्षसावर्णिर्मनुर्वरुणसम्भव: । भूतकेतुर्दीप्तकेतुरित्याद्यास्तत्सुता नृप ॥ १८ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ନବମ ମନୁ ବରୁଣଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଦକ୍ଷ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ହେବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂତକେତୁ ଓ ଦୀପ୍ତକେତୁ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 19

पारामरीचिगर्भाद्या देवा इन्द्रोऽद्भ‍ुत: स्मृत: । द्युतिमत्प्रमुखास्तत्र भविष्यन्त्यृषयस्तत: ॥ १९ ॥

ନବମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପାର ଓ ମରୀଚିଗର୍ଭ ଆଦି ଦେବଗଣ ହେବେ। ସ୍ୱର୍ଗର ଇନ୍ଦ୍ର ‘ଅଦ୍ଭୁତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ, ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 20

आयुष्मतोऽम्बुधारायामृषभो भगवत्कला । भविता येन संराद्धां त्रिलोकीं भोक्ष्यतेऽद्भ‍ुत: ॥ २० ॥

ଆୟୁଷ୍ମାନ ପିତା ଓ ଅମ୍ବୁଧାରା ମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶକଳା ଋଷଭଦେବ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଅଦ୍ଭୁତ’ ନାମକ ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଲୋକୀର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭୋଗିବେ।

Verse 21

दशमो ब्रह्मसावर्णिरुपश्लोकसुतो मनु: । तत्सुता भूरिषेणाद्या हविष्मत्प्रमुखा द्विजा: ॥ २१ ॥

ଦଶମ ମନୁ ଉପଶ୍ଲୋକଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ହେବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂରିଷେଣ ଆଦି ଥିବେ, ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷି ହବିଷ୍ମାନ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବେ।

Verse 22

हविष्मान्सुकृत: सत्यो जयो मूर्तिस्तदा द्विजा: । सुवासनविरुद्धाद्या देवा: शम्भु: सुरेश्वर: ॥ २२ ॥

ହବିଷ୍ମାନ, ସୁକୃତ, ସତ୍ୟ, ଜୟ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଆଦି ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ। ସୁବାସନ ଓ ବିରୁଦ୍ଧ ଆଦି ଦେବଗଣ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର—ଶମ୍ଭୁ—ସୁରେଶ୍ୱର ହେବେ।

Verse 23

विष्वक्सेनो विषूच्यां तु शम्भो: सख्यं करिष्यति । जात: स्वांशेन भगवान्गृहे विश्वसृजो विभु: ॥ २३ ॥

ବିଷୂଚୀର ଗର୍ଭରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ୱାଂଶ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଅବତାର ବିଶ୍ୱସୃଜଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ସେ ଶମ୍ଭୁ ସହ ସଖ୍ୟ କରିବେ।

Verse 24

मनुर्वै धर्मसावर्णिरेकादशम आत्मवान् । अनागतास्तत्सुताश्च सत्यधर्मादयो दश ॥ २४ ॥

ଏକାଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁ ଧର୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ହେବେ, ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ। ତାଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ୟଧର୍ମ ଆଦି ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ।

Verse 25

विहङ्गमा: कामगमा निर्वाणरुचय: सुरा: । इन्द्रश्च वैधृतस्तेषामृषयश्चारुणादय: ॥ २५ ॥

ବିହଙ୍ଗମ, କାମଗମ, ନିର୍ବାଣରୁଚି ଆଦି ଦେବଗଣ ହେବେ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ବୈଧୃତ ହେବେ, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରୁଣ ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ ହେବେ।

Verse 26

आर्यकस्य सुतस्तत्र धर्मसेतुरिति स्मृत: । वैधृतायां हरेरंशस्त्रिलोकीं धारयिष्यति ॥ २६ ॥

ସେଠାରେ ଆର୍ୟକଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଧର୍ମସେତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ଆର୍ୟକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବୈଧୃତାର ଗର୍ଭରୁ ହରିଙ୍କ ଅଂଶାବତାର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକୀକୁ ଧାରଣ କରି ଶାସନ କରିବେ।

Verse 27

भविता रुद्रसावर्णी राजन्द्वादशमो मनु: । देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठादय: सुता: ॥ २७ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୱାଦଶମ ମନୁ ରୁଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବବାନ୍, ଉପଦେବ ଓ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 28

ऋतधामा च तत्रेन्द्रो देवाश्च हरितादय: । ऋषयश्च तपोमूर्तिस्तपस्व्याग्नीध्रकादय: ॥ २८ ॥

ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଋତଧାମା ହେବ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରିତ ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ ହେବେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପୋମୂର୍ତ୍ତି, ତପସ୍ୱୀ ଓ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରକ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 29

स्वधामाख्यो हरेरंश: साधयिष्यति तन्मनो: । अन्तरं सत्यसहस: सुनृताया: सुतो विभु: ॥ २९ ॥

ସତ୍ୟସହା ପିତା ଓ ସୁନୃତା ମାତାଙ୍କ ଠାରୁ ସ୍ୱଧାମା ଜନ୍ମିବେ; ସେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଅଂଶାବତାର। ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ସେ ଶାସନ କରିବେ।

Verse 30

मनुस्त्रयोदशो भाव्यो देवसावर्णिरात्मवान् । चित्रसेनविचित्राद्या देवसावर्णिदेहजा: ॥ ३० ॥

ତ୍ରୟୋଦଶ ମନୁ ଦେବ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ହେବେ ଏବଂ ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ବିଚିତ୍ର ଆଦି ଥିବେ।

Verse 31

देवा: सुकर्मसुत्रामसंज्ञा इन्द्रो दिवस्पति: । निर्मोकतत्त्वदर्शाद्या भविष्यन्त्यृषयस्तदा ॥ ३१ ॥

ତ୍ରୟୋଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁକର୍ମା ଓ ସୁତ୍ରାମା ନାମକ ଗଣ ଥିବେ; ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବସ୍ପତି ହେବେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମୋକ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶ ଆଦି ଥିବେ।

Verse 32

देवहोत्रस्य तनय उपहर्ता दिवस्पते: । योगेश्वरो हरेरंशो बृहत्यां सम्भविष्यति ॥ ३२ ॥

ଦେବହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଯୋଗେଶ୍ୱର’ ବୃହତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅଂଶାବତାର ହେବେ ଏବଂ ଦିବସ୍ପତିଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

Verse 33

मनुर्वा इन्द्रसावर्णिश्चतुर्दशम एष्यति । उरुगम्भीरबुधाद्या इन्द्रसावर्णिवीर्यजा: ॥ ३३ ॥

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ନାମ ଇନ୍ଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣି ହେବ। ତାଙ୍କର ଉରୁ, ଗମ୍ଭୀର ଓ ବୁଧ ଆଦି ପୁତ୍ର ହେବେ।

Verse 34

पवित्राश्चाक्षुषा देवा: शुचिरिन्द्रो भविष्यति । अग्निर्बाहु: शुचि: शुद्धो मागधाद्यास्तपस्विन: ॥ ३४ ॥

ପବିତ୍ର ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ଦେବଗଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବେ, ଏବଂ ଶୁଚି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ। ଅଗ୍ନି, ବାହୁ, ଶୁଚି, ଶୁଦ୍ଧ, ମାଗଧ ଆଦି ମହାତପସ୍ବୀ ସପ୍ତର୍ଷି ହେବେ।

Verse 35

सत्रायणस्य तनयो बृहद्भ‍ानुस्तदा हरि: । वितानायां महाराज क्रियातन्तून्वितायिता ॥ ३५ ॥

ହେ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ! ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସତ୍ରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଶ୍ରୀହରି ବିତାନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ସେ ‘ବୃହଦ୍ଭାନୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କ୍ରିୟାମାର୍ଗକୁ ବିସ୍ତାର କରିବେ।

Verse 36

राजंश्चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते । प्रोक्तान्येभिर्मित: कल्पो युगसाहस्रपर्यय: ॥ ३६ ॥

ହେ ରାଜନ! ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ତିନି କାଳରେ ପ୍ରକଟ ହେବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ବିବରଣୀ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ତାଙ୍କର ସମୁଦାୟ କାଳ ଏକ ସହସ୍ର ଯୁଗଚକ୍ର; ଏହାକୁ ‘କଳ୍ପ’ ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ କୁହାଯାଏ।

Frequently Asked Questions

The chapter lists ten sons of the seventh Manu (Śrāddhadeva Vaivasvata), headed by Ikṣvāku, along with Nabhaga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, Nābhāga, Diṣṭa, Tarūṣa, Pṛṣadhra, and Vasumān. This serves vaṁśa (dynastic) mapping, especially for royal lineages central to Purāṇic history.

Because the Lord personally protected and established Bali in Sutala—depicted as more opulent than Svarga—after binding him with affection. The theological point is that proximity to the Lord’s favor and protection outweighs positional prestige; divine guardianship makes Bali’s ‘defeat’ a superior condition.

It concludes that the combined duration of the fourteen Manus’ reigns equals one thousand yuga cycles, termed a kalpa—one day of Brahmā. This is the Bhāgavata’s macro-chronological frame for organizing manvantara histories and avatāra descents.

The chapter states that in the eighth manvantara the Lord will appear as Sārvabhauma, born of Devaguhya and Sarasvatī. He will take the kingdom from Purandara (Indra) and give it to Bali Mahārāja, aligning sovereignty with the Lord’s devotional purpose and karmic-ethical order.