Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

प्रलय-त्रिविध-विभागः एवं प्राकृतप्रलय-वर्णनम्

ततो गजकुलप्रख्यास् तडिद्वन्तो निनादिनः उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः

tato gajakulaprakhyās taḍidvanto ninādinaḥ uttiṣṭhanti tadā vyomni ghorāḥ saṃvartakā ghanāḥ

ထို့နောက် ကောင်းကင်၌ ကြောက်မက်ဖွယ် သံဝရ္တက မိုးတိမ်များ ပေါ်ထွန်းလာသည်—ဆင်အုပ်ကြီးကဲ့သို့ ကြီးမား၍ လျှပ်စီးတောက်ပကာ မိုးကြိုးသံဖြင့် ဟိန်းဟောက်၍—ပရလယသို့ လှည့်မည့် စကြဝဠာ၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကြေညာသည်။

ततःthen
ततः:
Kāla/Deśa-adhikaraṇa (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)
गजकुलप्रख्याःlike a herd of elephants
गजकुलप्रख्याः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootगज (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + प्रख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; समासः: तत्पुरुष (गजकुलवत् प्रख्याः = renowned/like a herd of elephants); विशेषणम् घनाः-शब्दस्य
तडिद्वन्तःhaving lightning
तडिद्वन्तः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootतडित् (प्रातिपदिक) + वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; तद्धितान्त/मतुप्-अर्थ (possessing lightning)
निनादिनःroaring, resounding
निनादिनः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootनिनादिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् घनाः-शब्दस्य
उत्तिष्ठन्तिarise, stand up
उत्तिष्ठन्ति:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
तदाat that time
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)
व्योम्निin the sky
व्योम्नि:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
घोराःterrible
घोराः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् घनाः-शब्दस्य
संवर्तकाःapocalyptic, world-ending
संवर्तकाः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसंवर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् घनाः-शब्दस्य
घनाःclouds
घनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

S
Saṃvartaka clouds
S
Sky (Vyoman)
L
Lightning (Taḍit)

FAQs

They are the portentous dissolution-clouds that rise at the approach of pralaya, marking the cosmos’ return toward unmanifest order.

He uses vivid natural symbolism—elephantine cloud-masses, lightning, and thunder—to convey the irresistible, law-governed onset of cosmic dissolution.

Even when dissolution is described through natural forces, the Purana frames the process as operating under the supreme governance of Vishnu, the ultimate ground of order and time.