Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

भरतचरितम्—मृगासक्ति-हेतुकः समाधिभङ्गः, जातिस्मरत्वं, रहूगण-जाḍभरत-संवादः

मृगम् एष तदाद्राक्षीत् त्यजन् प्राणान् असाव् अपि तन्मयत्वेन मैत्रेय नान्यत् किंचिद् अचिन्तयत्

mṛgam eṣa tadādrākṣīt tyajan prāṇān asāv api tanmayatvena maitreya nānyat kiṃcid acintayat

ထိုအခိုက်အတန့်တွင် သူသည် သမင်ကို မြင်၏။ အသက်ရှူသက်တမ်း ကွာခွာချိန်တွင်ပင်၊ ဟေ မૈထရေယ၊ ထိုအရာ၌ လုံးဝလိမ့်မိုးနေသဖြင့် အခြားအရာတစ်စုံတစ်ရာကို မစဉ်းစားခဲ့။

मृगम्a deer
मृगम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2), एकवचनम्
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1), एकवचनम्; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
अद्राक्षीत्saw
अद्राक्षीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
त्यजन्abandoning, giving up
त्यजन्:
क्रियाविशेषण (Concomitant action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1), एकवचनम्; क्रियाविशेषण-भावे (converbial: while abandoning)
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2), बहुवचनम्
असौthat (person)
असौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1), एकवचनम्; सर्वनाम
अपिalso, even
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
तन्मयत्वेनby absorption in that; through being wholly intent on it
तन्मयत्वेन:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootतन्मयत्व (प्रातिपदिक: तद् + मय + त्व)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (तद्-मय) + तद्धित (त्व)
मैत्रेयO Maitreya
मैत्रेय:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमैत्रेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन (8), एकवचनम्
not
:
सम्बन्ध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2), एकवचनम्
किञ्चित्anything at all
किञ्चित्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2), एकवचनम्; अनिश्चितार्थक (indefinite)
अचिन्तयत्thought, considered
अचिन्तयत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

M
Maitreya
B
Bharata
D
Deer (mṛga)

FAQs

This verse highlights that the final dominant thought can shape the next birth; Bharata’s absorption in the deer becomes the karmic cause for a corresponding rebirth.

Parāśara shows that even a spiritually advanced person can fall if the mind identifies with an object of care; absorption (tanmayatva) displaces higher contemplation and binds one to samsāra.

Implicitly, the teaching urges that the mind should be anchored in the Supreme—Vishnu—rather than transient forms; remembrance of the Eternal is presented as the sure safeguard against karmic descent.