
वामनपुराण-प्रस्तावना तथा सती-प्रावृड्वर्णन (Vāmanapurāṇa-Prastāvanā tathā Satī-Prāvṛḍ-Varṇana)
The Vamana Purana Begins
Adhyāya 1 opens with a programmatic benediction to Śrīdhara-Viṣṇu in the guise of Vāmana, immediately foregrounding the Purāṇa’s syncretic theology: the same text that will narrate the Bali–Vāmana episode also embeds sustained Śaiva materials. The narrative frame is established through the Pulastya–Nārada saṃvāda, with Nārada requesting a systematic account of the Vāmana Purāṇa and raising doctrinal-historical questions (Vāmana’s assumption of dwarf-form; Prahlāda’s Vaiṣṇava identity amid conflict with the devas; Satī’s death and rebirth as Himavat’s daughter). Pulastya begins the exposition not with Bali but with an iconographically rich Śaiva vignette: Satī (Dakṣa’s daughter) and Śaṅkara dwelling without a house, enduring summer beneath trees, and then witnessing the onset of the monsoon (prāvṛṭ) in elaborate nature-poetry. Satī urges Śiva to build a dwelling; Śiva replies with ascetic poverty and serpent-ornament imagery, culminating in the episode of mounting a rain-cloud (Jīmūtaketu), exemplifying Purāṇic topographical and seasonal sacralization alongside sectarian synthesis.
Verse 1
त्रैलोक्यराज्यमाक्षिप्य बलेरिन्द्राय यो ददौ श्रीधराय नमस्तस्मै छद्मवामनरूपिणे
ဘလိ၏ သုံးလောကအုပ်စိုးမှုကို သိမ်းယူပြီး အိန္ဒြာထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ကာ လျှို့ဝှက်သော ဝာမနရုပ်ဖြင့် ပေါ်ထွန်းတော်မူသော သီရိဓရ (ဗိဿနု) ထံ နမောနမတ် ပြုပါ၏။
Verse 2
पुलस्त्यमुषिमासीनमाश्रमे वाग्विदां वरम् नारदः परिपप्रच्छ पुराणं वामनाश्रयम्
နာရဒသည် အာရှရမ၌ ထိုင်နေသော ပုလஸ္တျ ရှင်တော်—သဒ္ဒါဝိဒ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး—ထံ ဝာမနကို အခြေခံသော ပုရာဏကို မေးမြန်းလေ၏။
Verse 3
कथं भगवता ब्रह्मन् विष्णुना प्रभविष्णुना वामनत्वं धृतं पूर्वं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
အို ဘြာဟ္မဏ (ရဟန်း)၊ အလွန်အင်အားကြီးသော ဘဂဝန် ဗိဿနုသည် ယခင်က ဝာမနအဖြစ်ကို မည်သို့ ခံယူတော်မူခဲ့သနည်း။ မေးမြန်းသူ ကျွန်ုပ်အား ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားပါ။
Verse 4
कथं च वैष्णवनो भूत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः त्रिदशैर्युयुधे सार्थमत्र मै संशयो महान्
ထို့ပြင် ဗိဿနုကို ကိုးကွယ်သူဖြစ်သော ဒೈတျတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ပရဟ္လာဒသည် မည်သို့ပင် သေဝတများနှင့်အတူ စစ်တိုက်ခဲ့သနည်း။ ဤအကြောင်း၌ ကျွန်ုပ်တွင် သံသယကြီးမားပါသည်။
Verse 5
श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ दक्षस्य दुहिता सती शङ्करस्य प्रिया भार्या बभुव वरवर्णिनी
ထို့ပြင် အို ဒွိဇအမြတ်ဆုံး၊ ဒက္ရှ၏ သမီး စတီသည် အရောင်အဆင်းလှပသော မိန်းမဖြစ်၍ သင်္ကရ (ရှီဝ) ၏ ချစ်ခင်ရသော ဇနီးဖြစ်လာသည်ဟု ကြားရ၏။
Verse 6
किमर्थं सा परित्यज्य स्वरीरं वरानना जाता हिमवतो गेहे गिरीन्द्रस्य महात्मनः
အဘယ်အကြောင်းကြောင့် မျက်နှာလှပသောသူမသည် မိမိ၏ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပစ်၍ တောင်တို့၏အရှင် မဟာစိတ်ရှိသော ဟိမဝတ်၏အိမ်တော်၌ ပြန်လည်မွေးဖွားလာခဲ့သနည်း။
Verse 7
पुनश्च देवदेववस्य पत्नीत्वमगमच्छुभा एतन्मे संशयं छिन्धि सर्ववित् त्वं मतो ऽसि मे
ထို့ပြင် မင်္ဂလာရှိသော (ဒေဝီ) သည် ဘုရားတို့၏ဘုရား၏ မဟာမိဖုရားအဖြစ်သို့ မည်သို့ရောက်ရှိခဲ့သနည်း။ ငါ၏သံသယကို ဖြတ်တောက်ပေးပါ၊ သင်ကို ငါသည် အရာအားလုံးသိသူဟု ယုံကြည်ထားသည်။
Verse 8
तीर्थानां चैव माहात्म्यं दानानां चैव सत्तम व्रतानां विविधानां च विधिमाचक्ष्व मे द्विज
အကျင့်သီလကောင်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောအရှင်၊ တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာကူးကန်/ဘုရားဖူးနေရာ) များ၏ မဟာတန်ခိုးနှင့် ဒါနများ၏ မဟာတန်ခိုးကိုလည်းကောင်း၊ မျိုးစုံသော ဝရတ (သစ္စာကတိ/အစာရှောင်) များ၏ စည်းကမ်းနည်းလမ်းကိုလည်းကောင်း ငါ့အား ရှင်းပြပါ၊ ဒွိဇ။
Verse 9
एवभुक्तो नारदेन पुलस्त्यो सुनिसत्तमः प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो नारदं तपसो निधिम
နာရဒက ထိုသို့ မေးမြန်းသဖြင့် သီလကောင်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ပုလတ္စျသည် ပြောကြားလေ၏။ ပြောဆိုသူတို့အနက် အရှေ့ဆုံးသောသူသည် တပသ (တပဿ) ၏ خزန်ဖြစ်သော နာရဒအား မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 10
पुलस्त्य उवाच पुराणं वामनं वक्ष्ये क्रमान्निखिलमादितः अवधानं स्थिरं कृत्वा शृणुष्व मुनिसत्त्म
ပုလတ္စျက မိန့်တော်မူသည်– «ဝါမန ပုရာဏကို အစမှစ၍ အစဉ်လိုက် အပြည့်အစုံ ငါဟောပြမည်။ စိတ်အာရုံကို တည်ငြိမ်စွာ ချထား၍ နားထောင်လော့၊ မုနိတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ»။
Verse 11
पुरा हैमवती देवी मन्दरस्थं महेश्वरम् उवाच वचनं दृष्ट्वा ग्रीष्मकालमुपस्थितम्
ရှေးကာလ၌ ဟိမဝတီဒေဝီ (ပါရဝတီ) သည် နွေရာသီရောက်လာသည်ကိုမြင်၍ မန္ဒရတောင်၌ နေထိုင်သော မဟေရှ్వరအား သာသနာတော်ဆန်သော စကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 12
ग्रीष्मः प्रवृत्तो देवेश न च ते विद्यते गृहम् यत्र वातातपौ ग्रीष्मे स्थितयोर्नौ गमिष्यतः
«နွေရာသီ စတင်ပြီ၊ ဒေဝတို့၏ အရှင်တော်၊ သင်၌ အိမ်မရှိပါ—နွေတွင် လေတိုးနှင့် နေရောင်ပူလောင်က တိုက်ခတ်လာသော် ငါတို့ ဘယ်သို့ သွားရမည်နည်း?»
Verse 13
एवमुक्तो भवान्या तु शङ्करो वाक्यमब्रवीत् निराश्रयो ऽहं सुदती सदारण्यचरः शुभे
ဘဝာနီ၏ စကားကြားသော် ရှင်ကရသည် ပြောကြား၏—«သွားလှပသော မင်္ဂလာမယ်၊ ငါသည် အမြဲတမ်း အိမ်ရာမရှိသူ၊ တောအတွင်း၌သာ နေထိုင်လှည့်လည်သူ ဖြစ်၏»။
Verse 14
इत्युक्ता शङ्करेणाथ वृक्षच्छायासु नारद निदाघकालमनयत् समं शर्वेण सा सती
ထိုသို့ ရှင်ကရ၏ စကားကိုကြားပြီးနောက်၊ အို နာရဒာ၊ စတီ (ပါရဝတီ) သည် သရဝ (ရှီဝ) နှင့်အတူ သစ်ပင်အရိပ်အောက်၌ နွေရာသီကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။
Verse 15
निदाघान्ते समुद्रभूतो निर्जनाचरितो ऽद्भुतः घनान्धकारिताशो वै प्रावृट्कालोषतिरागवान्
နွေကုန်ချိန်၌ အံ့ဖွယ် မိုးရာသီ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ လူနည်းပါးသော နေရာများတွင် ပိုမိုထင်ရှား၍ ထူထဲသော မိုးတိမ်များကြောင့် အရပ်မျက်နှာတို့ မှောင်မိုက်ကာ အလွန်ပြင်းထန်လှ၏။
Verse 16
तं दृष्ट्वा दक्षतनुजा प्रावृट्कालमुपस्थितम् प्रोवाच वाक्यं देवेशं सती सप्रणयं तदा
မိုးရာသီ (ပရာဝြတ်) ရောက်လာသည်ကို မြင်၍ ဒက္ခ၏သမီး စတီသည် ထိုအခါ နတ်တို့၏အရှင် မဟေရှ္ဝရအား ချစ်ခင်စွာ စကားဆို하였다။
Verse 17
विवान्ति वाता हृदयावदारणा गर्जन्त्यमी लोयधरा महेश्वर स्फुरन्ति नीलाभ्रगणेषु विद्युतो वाशन्ति केकारवमेव बर्हिणः
လေများတိုက်ခတ်၍ နှလုံးကို ခွဲကွဲစေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ မိုးတင်တိမ်များသည် ဂর্জနာသံထွက်ကြ၏၊ အို မဟေရှ္ဝရ။ အပြာမဲတိမ်အစုအဝေးအတွင်း မိုးကြိုးလက်ကာတောက်ပ၍ မယုရတို့သည် «ကေ-ကာ» ဟု အော်ကြ၏။
Verse 18
पतन्ति धारा गगनात् परिच्युता बका बलाकाश्च सरन्ति तोयदान् कदम्बसर्ज्जार्जुनकेतकीद्रुमाः पुष्पाणि मुञ्चन्ति सुमारुताहताः
မိုးရေစီးကြောင်းများသည် ကောင်းကင်မှ လွတ်ကျလာ၍ ကျဆင်းကြ၏။ ဗကာ (heron) နှင့် ဗလာကာ (crane) တို့သည် ရေတင်တိမ်အနီး လှုပ်ရှားသွားလာကြ၏။ ကဒမ္ဗ၊ သာလ/ဆရ္ဇ္ဇ၊ အర్జုန နှင့် ကေတကီ သစ်ပင်တို့သည် နူးညံ့သောလေထိခိုက်သဖြင့် ပန်းများကို ချွတ်လွှတ်ကြ၏။
Verse 19
श्रुत्वैव मघस्य दृढं तु गर्जितं त्यजन्ति हंसाश्च सरांसि तत्क्षणात् यथाश्रयान् योगिगणः समन्तात् प्रवृद्धमूलानपि संत्यजन्ति
မဃမိုးတိမ်၏ ခိုင်မာသော ဂর্জနာသံကို ကြားသည်နှင့် ဟံသာတို့သည် ရေကန်များကို ချက်ချင်း စွန့်ခွာကြ၏။ ထိုနည်းတူ ယောဂီအစုအဖွဲ့တို့သည် အရပ်ရပ်မှ အမြစ်ခိုင်သော နေရာများပင် (ကပ်ငြိမှုများ) ကို စွန့်လွှတ်ကြ၏။
Verse 20
इमानि यूथानि वने मृगाणां चरन्ति धावन्ति रमन्ति शंभो तथाचिराभाः सुतरां स्फुरन्ति पश्येह नीलेषु घनेषु देव नूनं समृद्धिं सलिलस्य दृष्ट्वा चरन्ति शूरास्तरुणद्रुमेषु
တောအတွင်းရှိ မိဂအုပ်စုများသည် လှည့်လည်၍ ပြေးလွှားကာ ကစားမြူးတူးကြ၏၊ အို ရှမ္ဘု။ ထို့ပြင် အပြာမဲထူထဲသော တိမ်အတွင်း၌ မိုးကြိုးလက်ကာများသည် အလွန်တောက်ပစွာ ပေါ်လွင်၏၊ အို ဒေဝ။ ရေ၏ပေါများမှုကို မြင်၍ ရဲရင့်သော သတ္တဝါတို့သည် သစ်ပင်ငယ်များအကြား လှုပ်ရှားသွားလာကြသည်ဟု ထင်ရှား၏။
Verse 21
उद्वत्त्वेगाः सहसैव निम्नगा जाताः शशङ्काङ्कितचारुमैले किमत्र चित्रं यदनुज्ज्वलं जनं निषेव्य योषिद् भवति त्वशीला
ရေစီးကြောင်းများသည် ရုတ်တရက် မြင့်တက်၍ မြစ်များဖြစ်လာကာ၊ လှပသော မှောင်မိုက်သည့် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် လမင်းအလင်း၏ အမှတ်အသားဖြင့် ချောမောလှပနေသည်။ ထိုကဲ့သို့ မထင်ရှားသော လူနှင့် ပေါင်းသင်းလျှင် မိန်းမတစ်ယောက် အကျင့်မကောင်းသို့ လွယ်ကူစွာ လှည့်သွားခြင်းမှာ အံ့ဩစရာ ဘာရှိသနည်း။
Verse 22
नीलैश्च मेघैश्च समावृतं नभः पुष्षैश्च सर्ज्जा मुकुलैश्च नीपाः फलैश्च बिल्वाः पयसा तथापगाः पत्रैः सपद्मैश्च महासरांसि
ကောင်းကင်သည် အပြာမဲသော မိုးတိမ်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ သာရ္ဇ္ဇ သစ်ပင်များတွင် ပန်းများပြည့်နှက်၍၊ နီပါ သစ်ပင်များတွင် မျိုးဖူးများပြည့်နေသည်။ ဘိလ္ဝ သစ်ပင်များတွင် အသီးများလည်းကောင်း၊ မြစ်များတွင် ရေပြည့်လျှံ၍၊ ကြီးမားသော ရေကန်များတွင် ရွက်များနှင့် ကြာပန်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
Verse 23
काले सुरौद्रे ननु ते ब्रवीमि गृहं कुरुष्वात्र महाचजलोत्तमे सुनिर्वृता येन भवामि शंभो
ဤအပူပြင်းသော ရာသီ၌ ငါသည် သင်အား ပြောလိုက်သည်—ဤအလွန်ကောင်းမြတ်သော တောင်ကြီးပေါ်တွင် အိမ်တစ်လုံး ဆောက်ပါ၊ အို သမ္ဘု၊ ထိုကြောင့် ငါသည် သက်သာချမ်းသာ၍ စိတ်ချမ်းမြေ့စွာ နေထိုင်နိုင်စေရန်။
Verse 24
इत्थं त्रिनेत्रः श्रुतिरामणीयकं श्रुत्वा वचो वाक्यमिदं बभाषे न मे ऽस्ति वित्तं गृहसंचयार्थे मृगारिचर्मावरणं मम प्रिये
ထို့နောက် မျက်စိသုံးပါးရှိသောသူသည် သူမ၏ နားဝင်ချိုမြိန်သော စကားကို ကြားပြီး ဤသို့ ပြန်ဆို၏—“အိမ်ထောင်တည်ဆောက်ရန် ငါ့တွင် ငွေကြေးမရှိ။ ငါ့အချစ်ရေ၊ ငါ့အဝတ်အကာမှာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်၏ အရေဖြစ်သည်။”
Verse 25
ममोपवीतं भुजगेश्वरः शुभे कर्णे ऽपि पद्मश्च तथैव पिङ्गलः केयूरमेकं मम कम्बलस्त्वहिर्द्वितीयमन्यो भुजगो धनञ्जयः
“အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ မြွေတို့၏ အရှင်သည် ငါ၏ ဥပဝီတ (သန့်ရှင်းကြိုး) ဖြစ်သည်။ ပဒ္မနှင့် ထို့အတူ ပင်္ဂလလည်း ငါ၏ နားတွင် ရှိသည်။ ငါ၏ လက်ကောက်တစ်ဖက်မှာ မြွေ ကမ္ဗလ ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယ လက်ကောက်မှာ အခြားမြွေ သနဉ္ဇယ ဖြစ်သည်။”
Verse 26
सव्येतरे तक्षक उत्तरे तथा नीलो ऽपि नीलाञ्जनतुल्यवर्णः श्रोणीतटे राजति सुप्रतिष्ठः
အခြားဘက်တွင် တက္ခက ရှိ၏၊ ထို့အပြင် အထက်ဘက်တွင် နီလလည်း ရှိ၍ အနက်ရောင် အဉ္ဇနကဲ့သို့ အရောင်တူ၏။ စုပရတိဋ္ဌ သည် တင်ပါးဒေသ၌ တောက်ပလျက် ရှိ၏။
Verse 28
पुलस्त्य उवाच इति वचनमथोग्रं शङ्करात्सा मृडानी ऋतमपि तदसत्यं श्रीमदाकर्ण्य भीता अवनितसमवेक्ष्य स्वामिनो वासकृच्छ्रात् परिवदति सरोषं लज्जयोच्छ्वस्य चोष्म् वम्प्_1.27 देव्युवाच कथं हि देवदेवेश प्रावट्कालो गमिष्यति वृक्षमूले स्थिताया मे सुदुःखेन वदाम्यतः
ပုလတ္စျာက ပြောသည်– ရှင်ကရာထံမှ ထိုကြမ်းတမ်းသောစကားကို ကြားသော် မೃဍာနီသည် (အမှန်တရားဖြစ်သော်လည်း) ကြောက်လန့်သွား၏။ မြေပြင်ကို ငုံ့ကြည့်ကာ ထိုသို့နေထိုင်ရခြင်း၏ ခက်ခဲမှုကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းလျက်၊ အရှက်ကြောင့် ပူပူနွေးနွေး အသက်ရှူထုတ်ကာ ဒေါသဖြင့် ပြန်လည်ပြောဆို၏။ နတ်မက ပြောသည်– «အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ သစ်ပင်အမြစ်အောက်၌ ရပ်နေသော ကျွန်မအတွက် မိုးရာသီသည် မည်သို့ ကုန်လွန်မည်နည်း။ အလွန်ဒုက္ခကြီးကြောင့် ဤသို့ ပြောရပါသည်»။
Verse 30
शङ्कर उवाच घनावस्थितदेहायाः प्रावृट्घनखण्डमुन्नतमारुह्य तस्थौ सह दक्षकन्यया ततो ऽभवन्नाम तेदश्वरस्य जीमूतकेतुस्त्विति विश्रुतं दिवि
ရှင်ကရာက ပြောသည်– ထူထဲသောမိုးတိမ်ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့ထားသော သူမသည် မြင့်မားသော မိုးတိမ်အစုကြီးပေါ်သို့ တက်ရောက်၍ ဒက္ခ၏ သမီးနှင့်အတူ ထိုနေရာ၌ ရပ်တည်၏။ ထို့နောက် ထိုမြင်းမြတ်သည် ‘ဂျီမူတကေတု’ ဟူသော အမည်ကို ရရှိကာ ကောင်းကင်ဘုံ၌ ထင်ရှားလေ၏။
It juxtaposes a Viṣṇu-centered maṅgala (Vāmana who restores Indra’s sovereignty from Bali) with an extended Śaiva narrative (Satī–Śaṅkara), using the Pulastya–Nārada frame to present both as parts of one authoritative Purāṇic discourse—an implicit syncretic theology rather than sectarian exclusivism.
This unit is primarily seasonal-topographical sacralization rather than a tīrtha-catalogue: it locates Śiva on Mandara and sanctifies landscape through prāvṛṭ-varṇana (rivers swelling, forests flowering, lakes filling). No Kurukṣetra/Sarasvatī tīrtha list appears in the provided passage.
Bali–Vāmana is introduced programmatically in the opening salutation (Viṣṇu as Vāmana who ‘seizes the three worlds’ and returns sovereignty to Indra). The chapter then shifts to Nārada’s inquiry—setting up the later detailed account—while Pulastya begins the exposition with the Śaiva episode that exemplifies the Purāṇa’s integrated scope.