Mantra 26
Rishi: RV provenance; received in Vājasaneyin paśu liturgy.
Devata: Pūṣan (primary), Viśve Devāḥ, and Tvaṣṭṛ (second hemistich).
Chandas: Triṣṭubh (by style and RV parallelism).
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒ष छाग॑: पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे॑व्यः । अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒डाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टेदे॑नᳪ सौश्रव॒साय॑ जिन्वति
Transliteration
eṣá chā́gaḥ puró áśvena vājínā pūṣṇó bhā́go nī́yate viśvádevyaḥ | abhipriyáṃ yát puroḍā́śam árvatā tváṣṭédenaṃ sauśravásāya jinvati
Translation
This he-goat, Pūṣan’s portion, is led in front with the prize-winning steed, for the All-gods. When, with the courser, he quickeneth the dear Puroḍāśa, then Tvaṣṭṛ thereby prospereth him unto good renown.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । छागः॑ । पु॒रः । अश्वे॑न । वा॒जिना॑ । पू॒ष्णः । भा॒गः । नी॒य॒ते॒ । वि॒श्वदे॑व्यः । अ॒भि॒प्रियम् । यत् । पु॒रो॒डाश॑म् । अर्व॑ता । त्वष्टा॑ । इ॒देन॑म् । सौ॒श्र॒व॒साय॑ । जि॒न्व॒ति॒
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
छागःgoat
छागः:
Kartā
TypeNoun
Rootछाग (प्रातिपदिक)
पुरःin front, beforehand
पुरः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/निपात-प्रातिपदिक)
अश्वेनwith a horse
अश्वेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वाजिनाwith the racer/steed (swift one)
वाजिना:
Karaṇa
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
भागःportion, share
भागः:
Kartā
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
नीयतेis led, is taken
नीयते:
Kriyā
TypeVerb
Rootनी (धातु)
विश्वदेव्यःfor the All-gods / belonging to the Viśvedevas
विश्वदेव्यः:
Sampradāna
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootविश्वदेव (प्रातिपदिक)
अभिप्रियम्dear, pleasing
अभिप्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिप्रिय (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun (relative) / Conjunctional
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरोडाशम्puroḍāśa (sacrificial cake)
पुरोडाशम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरोडाश (प्रातिपदिक)
अर्वताwith the steed/horse
अर्वता:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
इदेनम्this him/it
इदेनम्:
Karma
TypePronoun (deictic + enclitic)
Rootइदम् + एनम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सौश्रवसायfor good fame / for renown
सौश्रवसाय:
Sampradāna
TypeNoun (abstract/goal) / Proper epithet
Rootसौश्रवस (प्रातिपदिक)
जिन्वतिimpels, quickens, invigorates
जिन्वति:
Kriyā
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; caus./denom. sense ‘to quicken, impel’)
Entities Mentioned
P
PūṣanV
Viśve Devāḥ (All-gods)T
TvaṣṭṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes