Mantra 10
Rishi: Traditionally ascribed within the Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi not marked in the provided excerpt.
Devata: Sūrya, Candra, and Agni (with Earth as ritual locus).
Chandas: Mixed/irregular; not securely determinable without full pada-metrical audit.
Samhita Patha (Devanagari)
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्
Transliteration
sū́rya ekākī́ carati candrámā jāyate púnaḥ | agnír himásya bheṣajáṃ bhū́mir ā́vapanaṃ mahát
Translation
The Sun goeth forth alone; the Moon is born again. Agni, verily, is the remedy of cold; and Earth is the great place of strewing (and sowing).
Padapatha (Word Analysis)
सूर्यः । एकाकी । चरति । चन्द्रमा । जायते । पुनः । अग्निः । हिमस्य । भेषजम् । भूमिः । आवपनम् । महत् ।
Word by Word
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) अथवा √सृ (प्रसरणे) से निष्पन्न नाम
एकाकीalone, solitary
एकाकी:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकाकिन् (प्रातिपदिक; एक + -आकिन्)
चरतिmoves, goes
चरति:
—
TypeVerb
Root√चर् (गत्यर्थे/चर्यायाम्)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
जायतेis born, arises
जायते:
—
TypeVerb
Root√जन् (प्रादुर्भावे/जन्मनि)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
हिमस्यof cold; of frost
हिमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक)
भेषजम्medicine, remedy
भेषजम्:
कर्म/विधेय (अर्थतः ‘औषधम्’)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
भूमिःthe Earth
भूमिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
आवपनम्a sowing-place; act/means of sowing
आवपनम्:
कर्म/विधेय
TypeNoun
Rootआ-√वप् (बीजवपन/क्षेपणे) से निष्पन्न ‘आवपन’ (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
महत्great
महत्:
कर्म/विधेय (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक; ‘मह्’ गुणवाचक)
Entities Mentioned
S
Sūrya (Sun)C
Candra (Moon)A
AgniP
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes