
ဤအခန်းကို နန္ဒိကေရှဝရက ဇာတ်လမ်းပုံစံဖြင့် မိတ်ဆက်ပြောကြားသည်။ ဝိෂ္ဏုသည် သေရှာနဂါးအိပ်ရာပေါ်တွင် အနားယူနေပြီး အဖော်အပါများက စောင့်ရှောက်နေစဉ် ဘြဟ္မာသည် မမျှော်လင့်ဘဲ ရောက်လာကာ အထက်မြတ်သကဲ့သို့ စကားပြော၍ ဝိෂ္ဏုကို ထ၍ မိမိကို အသိအမှတ်ပြုရန် အမိန့်သဘောဖြင့် တောင်းဆိုသည်။ ဝိෂ္ဏုကလည်း ဘြဟ္မာသည် မိမိ၏ နာဘီမှ ပန်းကြာပေါ်က မွေးဖွားသူဖြစ်ကြောင်း၊ ကမ္ဘာလောကသည် ဝိෂ္ဏုအတွင်း တည်ရှိကြောင်း ပြန်လည်အခိုင်အမာဆိုကာ ဘြဟ္မာ၏ လာရောက်မှုကို အလွန်အမင်း အထင်ကြီးခြင်း၊ ခိုးဝင်သကဲ့သို့ မသင့်တော်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် “ငါသာ အမြင့်ဆုံး” ဟူသော အပြန်အလှန် အတင်းအကျပ် အာဏာပြမှုက တိုက်ခိုက်မှုအစသို့ တိုးတက်သွားသည်။ ဤအခန်း၏ သင်ခန်းစာမှာ garva (မာန) ၏ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးသော ဒေဝတားများပင် အတ္တသဘောဖြင့် လုပ်ဆောင်လျှင် မောဟနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်နိုင်ကြောင်း ပြသကာ၊ အပြိုင်အဆိုင်ကို ကျော်လွန်သော အဆုံးစွန်အခြေခံအဖြစ် ရှိဝကို လိုအပ်ကြောင်း ပြင်ဆင်ပေးသည်။
Verse 1
नंदिकेश्वर उवाच । पुरा कदाचिद्योगींद्र विष्णुर्विषधरासनः । सुष्वाप परया भूत्या स्वानुगैरपि संवृतः
နန္ဒိကေရှဝရက မိန့်တော်မူသည်—ရှေးကာလတစ်ခါ၌ ယောဂီတို့၏ အရှင် ဗိဿနုသည် မြွေရှေဿပေါ်၌ ထိုင်လျက်၊ အမြင့်မြတ်သော ဘုန်းတန်ခိုးဖြင့် ပြည့်စုံကာ၊ မိမိ၏ အနုဂါ (အဖော်အပါ) များဖြင့်လည်း ဝန်းရံလျက် နက်ရှိုင်းသော အိပ်စက်ခြင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
Verse 2
यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः । अपृच्छत्पुंडरीकाक्षं शयनं सर्वसुन्दरम्
ကံအားလျော်စွာ ထိုနေရာသို့ ဗြဟ္မာ—ဗြဟ္မဗိဒ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး—ရောက်လာ하였다။ ထို့နောက် အလွန်လှပသော အိပ်ရာပေါ်၌ လဲလျောင်းနေသော ကြာပန်းမျက်စိရှင် (ဗိဿနု) ကို မေးမြန်း하였다။
Verse 3
कस्त्वं पुरुषवच्छेषे दृष्ट्वा मामपि दृप्तवत् । उत्तिष्ठ वत्स मां पश्य तव नाथमिहागतम्
“မင်းက ဘယ်သူလဲ—လူသာမန်လို ဒီမှာကျန်နေပြီး ငါ့ကိုတောင် မာနကြီးစွာ ကြည့်နေသလား။ ထပါ၊ သားရေ—ငါ့ကိုကြည့်။ မင်းရဲ့ အရှင်က ဒီကို ရောက်လာပြီ။”
Verse 4
आगतं गुरुमाराध्यं दृष्ट्वा यो दृप्तवच्चरेत् । द्रो हिणस्तस्य मूढस्य प्रायश्चित्तं विधीयते
အလေးအမြတ်ထားရသော ဂုရုကြီး ရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင် မာနထောင်လွှားစွာ ပြုမူသူရှိပါက၊ ဂုရုအပေါ် မကောင်းစိတ်ထား၍ ပြစ်မှားသော မိုက်မဲသူအတွက် ပရాయశ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေကာယကံ) ကို သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 5
इति श्रुत्वा वचः क्रुद्धो बहिः शांतवदाचरत् । स्वस्ति ते स्वागतं वत्स तिष्ठ पीठमितो विश
ထိုစကားများကို ကြားသော်လည်း အတွင်း၌ ဒေါသထွက်နေပြီး အပြင်ပန်းတွင် တည်ငြိမ်သကဲ့သို့ ပြုမူ하였다။ «သင့်အပေါ် မင်္ဂလာရှိပါစေ။ ကြိုဆိုပါ၏၊ ချစ်သောသား။ ဤပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်လော့—ဝင်လာလော့» ဟုဆို၏။
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षष्ठोऽध्यायः
ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာသော ရှိဝ မဟာပုရာဏ၏ ဝိဒ္ယေရှ္ဝရ-သံဟိတာ၌ ဆဋ္ဌမ အခန်း ပြီးဆုံး၏။
Verse 7
पितामहश्च जगतः पाता च तव वत्सक । विष्णुरुवाच । मत्स्थं जगदिदं वत्स मनुषे त्वं हि चोरवत्
«သင်သည် လောက၏ ပိတామဟ (အဘိုးကြီး) ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုလောက၏ ကာကွယ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ ချစ်သောသား» ဟုဆို၏။ ဗိဿဏုက ပြောသည်။ «ဤလောကအလုံးစုံသည် ငါ၌ တည်ရှိ၏၊ သားရေ; သို့သော် သင်က ကိုယ်ပိုင်သကဲ့သို့ ပြောနေသည်—သူခိုးကဲ့သို့»။
Verse 8
मन्नाभिकमलाज्जातः पुत्रस्त्वं भाषसे वृथा । नंदिकेश्वर उवाच । एवं हि वदतोस्तत्र मुग्धयोरजयोस्तदा
“ငါ၏နာဘိကမလမှ မွေးဖွားလာသော သင်သည် ငါ၏သားဖြစ်သော်လည်း အလဟသ စကားပြောနေသည်” ဟုဆို၏။ နန္ဒိကေရှဝရက မိန့်တော်မူသည်– ထိုအခါ ထိုနေရာ၌ မောဟဖြင့် မူးယစ်၍ မအနိုင်ယူနိုင်သော သူနှစ်ဦးက စကားဆိုနေကြသကဲ့သို့…
Verse 9
अहमेव बरो न त्वमहं प्रभुरहं प्रभुः । परस्परं हंतुकामौ चक्रतुः समरोद्यमम्
«အထက်မြတ်သူမှာ ငါပဲ—သင်မဟုတ်။ ငါသည် သခင်၊ ငါသည် သခင်!» ဟုဆိုကာ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် သတ်လိုစိတ်ဖြင့် နှစ်ဦးသည် စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ကြ၏။
Verse 10
युयुधातेऽमरौ वीरौ हंसपक्षींद्र वाहनौ । वैरंच्या वैष्णवाश्चैवं मिथो युयुधिरे तदा
ထိုအခါ ဟံသာမင်းစီးသူနှင့် ငှက်မင်းစီးသူ ဟူသော ယာဉ်တော်များပေါ်တင်စီးနင်းထားသည့် သူရဲကောင်း ဒေဝနှစ်ပါးသည် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဗြဟ္မာဘက်တပ်နှင့် ဗိဿနုဘက်တပ်တို့လည်း ထိုအချိန်၌ အပြန်အလှန် စစ်တိုက်ကြ၏။
Verse 11
तावद्विमानगतयः सर्वा वै देवजातयः । दिदृक्षवः समाजग्मुः समरं तं महाद्भुतम्
ထို့နောက် ကောင်းကင်ရထားများစီးနင်းသော နတ်အမျိုးအစားအားလုံးသည် ထိုအလွန်အံ့ဖွယ် စစ်ပွဲကို မြင်လိုစိတ်ဖြင့် စုဝေးလာကြ၏။
Verse 12
क्षिपंतः पुष्पवर्षाणि पश्यंतः स्वैरमंबरे । सुपर्णवाहनस्तत्र क्रुद्धो वै ब्रह्मवक्षसि
သူတို့သည် ပန်းမိုးများကို ချပြနေရင်း ကောင်းကင်၌ လွတ်လပ်စွာ ကြည့်ရှုနေကြသော်လည်း၊ ထိုနေရာတွင် ဂရုဍာစီးသော အရှင်သည် ဘြဟ္မာ၏ အထင်ကြီးမောဟကြောင့် ဒေါသထွက်လာ၏။
Verse 13
मुमोच बाणानसहानस्त्रांश्च विविधान्बहून् । मुमोचाऽथ विधिः क्रुद्धो विष्णोरुरसि दुःसहान्
သူသည် မခံနိုင်သော မြားများနှင့် အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များကို များစွာ လွှတ်ချလိုက်၏။ ထို့နောက် ဒေါသထွက်သော ဝိဓိ (ဘြဟ္မာ) သည် ဗိဿဏု၏ ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ ခံရခက်သော လက်နက်များကို ပစ်လွှတ်၏။
Verse 14
बाणाननलसंकाशानस्त्रांश्च बहुशस्तदा । तदाश्चर्यमिति स्पष्टं तयोः समरगोचरम्
ထိုစစ်မြေပြင်၌ မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပသော မြားများနှင့် လက်နက်အမျိုးမျိုးကို အကြိမ်ကြိမ် ပစ်လွှတ်ကြ၏။ သူတို့နှစ်ဦး၏ တိုက်ပွဲမြင်ကွင်းသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်၏။
Verse 15
समीक्ष्य दैवतगणाः शशंसुर्भृशमाकुलाः । ततो विष्णुः सुसंक्रुद्धः श्वसन्व्यसनकर्शितः
ဤအရာကို မြင်ကြသော နတ်အစုအဝေးတို့သည် အလွန်စိတ်လှုပ်ရှားကာ ကြောက်လန့်သံဖြင့် အော်ဟစ်ကြ၏။ ထို့နောက် ဗိဿနုသည် အလွန်ဒေါသထွက်၍ အသက်ရှူပြင်းကာ ဒုက္ခကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လျက် ချက်ချင်း တုံ့ပြန်၏။
Verse 16
माहेश्वरास्त्रं मतिमान् संदधे ब्रह्मणोपरि । ततो ब्रह्मा भृशं क्रुद्धः कंपयन्विश्वमेव हि
ထို့နောက် ဉာဏ်ပညာရှိသူသည် ဘြဟ္မာအပေါ်သို့ မဟေရှဝရ အက်စတြာကို ချိန်ညှိ၍ သုံးစွဲ၏။ ထိုအခါ ဘြဟ္မာသည် အလွန်ဒေါသထွက်ကာ စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးကို တုန်လှုပ်စေ၏။
Verse 17
अस्त्रं पाशुपतं घोरं संदधे विष्णुवक्षसि । ततस्तदुत्थितं व्योम्नि तपनायुतसन्निभम्
သူသည် ဗိဿနု၏ ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ပာရှုပတ အက်စတြာကို ချိန်ညှိတင်ထား၏။ ထို့နောက် ထိုအက်စတြာသည် ကောင်းကင်ထဲသို့ ထွက်ပေါ်ကာ နေတစ်သောင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၏။
Verse 18
सहस्रमुखमत्युग्रं चंडवातभयंकरम् । अस्त्रद्वयमिदं तत्र ब्रह्मविष्ण्वोर्भयंकरम्
ထိုနေရာ၌ လက်နက်နှစ်မျိုး ပေါ်ထွက်လာ၏—မျက်နှာတစ်ထောင်ရှိ၍ အလွန်ကြမ်းတမ်းကာ မုန်တိုင်းလေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်၏။ ထိုလက်နက်နှစ်မျိုးသည် ဘြဟ္မာနှင့် ဗိဿနုတို့အတွက်တောင် ကြောက်ရွံ့စရာ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာ၏။
Verse 19
इत्थं बभूव समरो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । ततो देवगणाः सर्वे विषण्णा भृशमाकुलाः । ऊचुः परस्परं तात राजक्षोभे यथा द्विजाः
ဤသို့ပင် ဘြဟ္မာနှင့် ဗိဿဏု တို့၏ အပြန်အလှန် စစ်ပွဲသည် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွား하였다။ ထို့နောက် နတ်အစုအဝေး အားလုံးသည် အလွန်စိတ်မသာ၍ အလွန်လှုပ်ရှားကာ၊ နိုင်ငံတော် အနှောင့်အယှက်ကြီးမားသည့်အခါ ပညာရှိ ဘြာဟ္မဏများ ဆွေးနွေးသကဲ့သို့ အချင်းချင်း ပြောဆိုကြ하였다။
Verse 20
सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरो भावोप्यनुग्रहः । यस्मात्प्रवर्तते तस्मै ब्रह्मणे च त्रिशूलिने
ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ဖုံးကွယ်ခြင်း (tirōbhāva) နှင့် ကရုဏာအနုဂ္ရဟ (anugraha) တို့အားလုံးသည် ထိုအရှင်ထံမှ ပေါ်ထွန်းသည်။ ထိုအမြင့်ဆုံး သတ္တဝါတရားသို့၊ သုံးခွ (triśūla) ကို ကိုင်ဆောင်သော ရှိဝ (Śiva) သို့ နမസ്കာရ။
Verse 22
अशक्यमन्यैर्यदनुग्रहं विना तृणक्षयोप्यत्र यदृच्छया क्वचित् । इति देवाभयं कृत्वा विचिन्वंतः शिवक्षयम् । जग्मुः कैलासशिखरं यत्रास्ते चंद्र शेखरः
«သူ၏ အနုဂ္ရဟ (ကျေးဇူးတော်) မရှိလျှင် အခြားသူတို့အတွက် မဖြစ်နိုင်ပါ; ဒီနေရာမှာ မြက်တစ်စည်း ပျက်စီးခြင်းတောင် မတော်တဆဖြစ်ရုံသာ» ဟု ထင်မြင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် နတ်တို့သည် မိမိတို့ကို မကြောက်မရွံ့ ဖြစ်စေကာ၊ ရှိဝ (Śiva) ၏ ‘အဆုံး/ကန့်သတ်’ ကို ရှာဖွေကြပြီး၊ လမင်းတော်ကို ဆောင်းထားသော စန္ဒရရှေခရ (Candraśekhara) တည်ရှိရာ ကైలాస (Kailāsa) တောင်ထိပ်သို့ သွားကြ하였다။
Verse 23
दृष्ट्वैवममरा हृष्टाः पदंतत्पारमेश्वरम् । प्रणेमुः प्रणवाकारं प्रविष्टास्तत्र सद्मनि
ဤသို့ အမြင့်မြတ်သော ပရမေရှ్వర၏ နေရာတော်ကို မြင်ကြသဖြင့် ဒေဝတားတို့ ဝမ်းမြောက်လှ၏။ သူတို့သည် အိုမ် (Oṁ) ပရဏဝသဒ္ဒ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်တော်ဖြစ်သော သခင်ရှီဝအား ဦးချကန်တော့ပြီး ထိုသန့်ရှင်းသော မဟာမဏ္ဍပအိမ်တော်သို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။
Verse 24
तेपि तत्र सभामध्ये मंडपे मणिविष्टरे । विराजमानमुमया ददृशुर्देवपुंगवम्
ထိုနေရာ၌ စည်းဝေးခန်းအလယ်၊ မဏိဖြင့်တန်ဆာဆင်ထားသော မဏ္ဍပအတွင်းရှိ ရတနာပလ္လင်ပေါ်တွင်၊ ဒေဝတို့အထက်မြတ်သော သခင်ရှီဝကို အုမာနှင့်အတူ တောက်ပလင်းလက်စွာ မြင်တွေ့ကြ၏။
Verse 25
सव्योत्तरेतरपदं तदर्हितकरां बुजम् । स्वगणैः सर्वतो जुष्टं सर्वलक्षणलक्षितम्
အရှင်၏ ဘယ်ခြေညာခြေတို့သည် ပြည့်စုံသော ညီညာမှုဖြင့် တည်ရှိ၍၊ ကြာပန်းကဲ့သို့သော လက်တော်များသည် သင့်တော်မြတ်သော မုဒြာဖြင့် ထားရှိ၏။ မိမိ၏ ဂဏများက အရပ်ရပ်မှ ဝန်းရံလျက်၊ မင်္ဂလာလက္ခဏာအလုံးစုံဖြင့် ထင်ရှားကာ တန်ခိုးတော်လက္ခဏာအားလုံးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။
Verse 26
वीज्यमानं विशेषजैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः । शस्यमानं सदावेदैरनुगृह्णंतमीश्वरम्
အရှင်—ဣရှ္ဝရ—ကို သီလကောင်းမွန်သော မိန်းမပုဂ္ဂိုလ်များက ပန်ကာဖြင့် လှုပ်ခတ်ပေးကြ၍၊ သူတို့၏စိတ်သည် ရိုသေမှု၌ အလွန်တင်းကျပ်စွာ စူးစိုက်နေ၏။ ဝေဒများကလည်း အမြဲတမ်း သီချင်းသံဖြင့် ချီးမွမ်းကြပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ဣရှ္ဝရတော်သည် အားလုံးကို ကရုဏာတော်ဖြင့် ကောင်းချီးပေးတော်မူ၏။
Verse 27
दृष्ट्वैवमीशममराः संतोषसलिलेक्षणाः । दंडवद्दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः
အရှင်ကို ထိုသို့ မြင်ကြသောအခါ၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကြောင့် မျက်ရည်ပြည့်နေသော နတ်များသည် အဝေးမှပင် တုတ်တန်းကဲ့သို့ လဲလျောင်းပျပ်ဝပ်ကာ မဟာဂဏများလည်း ရိုသေစွာ နမස්ကာရ ပြုကြလေ၏။
Verse 28
तानवेक्ष्य पतिर्देवान्समीपे चाह्वयद्गणैः । अथ संह्लादयन्देवान्देवो देवशिखामणिः । अवोचदर्थगंभीरं वचनं मधुमंगलम्
ထိုဒေဝတို့ကို မြင်လျှင် အရှင်ပတိ—ဒေဝအပေါင်း၏ အုပ်စိုးရှင်—သည် မိမိ၏ ဂဏများနှင့်အတူ အနီးသို့ ခေါ်ယူတော်မူ၏။ ထို့နောက် ဒေဝတို့ကို ပျော်ရွှင်စေကာ ဒေဝတို့အနက် မကွတ်ရတနာတော်ဖြစ်သော ထိုဘုရားသည် အနက်အဓိပ္ပါယ် နက်ရှိုင်း၍ ချိုမြိန်ကာ မင်္ဂလာပြည့်ဝသော စကားတော်ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။
A confrontational dialogue where Brahmā challenges reclining Viṣṇu and Viṣṇu counters with claims of cosmic priority; the episode functions as a theological argument that divine offices without humility devolve into rivalry, anticipating Śiva’s role as the ultimate resolution to competing claims.
Viṣṇu’s serpent couch and the navel-lotus motif encode cosmological dependence and delegated creation: they symbolize how manifest authority (creation, preservation) is mediated through forms and functions, whereas the chapter’s deeper lesson critiques identification with those functions as the root of delusion.
No explicit Śiva/Gaurī manifestation is foregrounded in the sampled verses; instead, the chapter operates as a prelude—by exposing Brahmā–Viṣṇu rivalry, it implicitly elevates Śiva as the transcendent principle required to adjudicate and stabilize the cosmic hierarchy.