Adhyaya 4
Vidyesvara SamhitaAdhyaya 423 Verses

Śravaṇa–Kīrtana–Manana: Definitions and Hierarchy of Śaiva Sādhanā (श्रवणकीर्तनमनन-निरूपणम्)

အဓ್ಯಾಯ ၄ တွင် ရှင်တော်များက မနန (စိတ်ဖြင့်ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း)၊ သြဝဏ (သဒ္ဓါဖြင့်နားထောင်ခြင်း) နှင့် ကီရတန (ချီးမွမ်းသီဆို/ရွတ်ဆိုခြင်း) ဟူသော သာဓနာသုံးပါး၏ အဓိပ္ပါယ်တိတိကျကျနှင့် အဆင့်လိုက်အစီအစဉ်ကို မေးမြန်းကြသည်။ ဘြဟ္မာသည် နည်းပညာဆန်သော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များပေး၍ မနနကို ရှိဝ၏ ပူဇော်မှု၊ မန္တရဇပ၊ ဂုဏ်၊ ရုပ်၊ လီလာ၊ နာမတို့ကို အကြောင်းပြု၍ အကြောင်းအရာတရားနှင့်အညီ စိတ်ကို အစဉ်သန့်စင်သည့် အလေ့အကျင့်ဟု သတ်မှတ်ပြီး īśvara-dṛṣṭi (ဘုရားမြင်ကွင်းသဘော) ကို ပေးသောကြောင့် အမြင့်ဆုံးဟု ချီးမြှောက်သည်။ ကီရတနကို သမ္ဘု၏ ဂုဏ်ရောင်ခြည်ကို သီချင်း၊ ဝေဒစကားပုံစံ သို့မဟုတ် လူသုံးဘာသာဖြင့် အလှအပပါစွာ ချီးမွမ်းရွတ်ဆိုခြင်းဟု ဆိုကာ အလယ်အလတ်နည်းလမ်းဟု ဖော်ပြသည်။ သြဝဏကို ရှိဝအကြောင်း သာသနာတရားကို အာရုံတည်ငြိမ်စွာ နားထောင်ခြင်းဟု ဆိုပြီး စတ်သင်္ဂ (သူတော်ကောင်းတို့နှင့်ပေါင်းသင်းခြင်း) ကို အရေးကြီးသော အခြေအနေဟု ထောက်ပြသည်။ ထို့နောက် စူတက ဇာတ်ကြောင်းဘောင်သို့ ပြောင်းကာ ဗျာသ၏ စရသွတီမြစ်ကမ်း၌ တပစ်ပြုခြင်းနှင့် တောက်ပသော စနတ်ကုမာရကို တွေ့ဆုံခြင်းဆိုသည့် ပုရాణဇာတ်လမ်းကို ဥပမာအဖြစ် ဆက်လက်ပြမည်ဟု ကတိပေးသည်။

Shlokas

Verse 1

मुनय ऊचुः । मननं कीदृशं ब्रह्मञ्छ्रवणं चापि कीदृशम् । कीर्तनं वा कथं तस्य कीर्तयैतद्यथायथम्

မုနိတို့က ဆိုကြသည်– «အို ဘြဟ္မန်၊ မနန (စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း) သည် မည်သို့နည်း။ သြဝဏ (နားထောင်ခြင်း) သည်လည်း မည်သို့နည်း။ ထို့ပြင် ကီရ္တန (ချီးမွမ်းသီဆိုခြင်း) ကို မည်သို့ ပြုရမည်နည်း။ အစဉ်အတိုင်း အချက်အလက်လိုက်၍ ရှင်းပြပါ။»

Verse 2

ब्रह्मोवच । पूजाजपेशगुणरूपविलासनाम्नां युक्तिप्रियेण मनसा परिशोधनं यत् । तत्संततं मननमीश्वरदृष्टिलभ्यं सर्वेषु साधनवरेष्वपि मुख्यमुख्यम्

ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်– ပူဇာ၊ မန္တရဇပ၊ အရှင်၏ ဂုဏ်တော်များ၊ ရုပ်သဏ္ဍာန်များ၊ လီလာတော်များနှင့် နာမတော်များကို မှန်ကန်သော အကြောင်းအရာဖြင့် နှစ်သက်သော စိတ်ဖြင့် ပြန်လည်သုံးသပ်ကာ စိတ်ကို သန့်စင်စေသော အရာသည် မနန ဖြစ်၏။ ထိုမနနကို အဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဣශ්ဝရ၏ ဒർശနကို ရရှိနိုင်ပြီး၊ အကောင်းဆုံးသော साधနာများအနက် အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။

Verse 3

गीतात्मना श्रुतिपदेन च भाषया वा शंभुप्रतापगुणरूपविलासनाम्नाम् । वाचा स्फुटं तु रसवत्स्तवनं यदस्य तत्कीर्तनं भवति साधनमत्र मध्यम्

သီချင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဝေဒသဒ္ဒါဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သာမန်ဘာသာစကားဖြင့်ဖြစ်စေ—ရှမ္ဘု၏ တန်ခိုး၊ ဂုဏ်တော်၊ ရုပ်သဏ္ဍာန်၊ လီလာတော်နှင့် သန့်ရှင်းသော နာမတော်များကို စကားဖြင့် ထင်ရှားစွာ၊ ဘက္တိရသဖြင့် ချီးမွမ်းလျှင် ထိုသည် ကီရ္တန ဖြစ်၏။ ဤလမ်းစဉ်တွင် ၎င်းကို အလယ်အလတ် (madhyama) साधနာ ဟု သင်ကြားထားသည်။

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायं साध्यसाधनखण्डे चतुर्थोऽध्यायः

ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးအပ်သော သြရီ ရှိဝ မဟာပုရာဏ အပိုင်းပထမရှိ ဝိဒ္ယေရှ္ဝရ သံဟိတာ၏ သာဓျသာဓန ခဏ္ဍ၌ စတုတ္ထ အধ্যာယ ပြီးဆုံး၏။

Verse 5

सत्संगमेन भवति श्रवणं पुरस्तात्संकीर्तनं पशुपतेरथ तद्दृढं स्यात् । सर्वोत्तमं भवति तन्मननं तदंते सर्वं हि संभवति शंकरदृष्टिपाते

သန့်ရှင်းသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းသော စတ္သင်္ဂမှ စ၍ အရင်ဆုံး သေချာနားထောင်ခြင်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို့နောက် ပశုပတိ၏ ဂုဏ်တော်ကို သီဆိုချီးမွမ်းခြင်း (သင်္ကီရ္တန) သည် ခိုင်မာလာ၏။ ထို့အဆုံးတွင် ထိုသင်ခန်းစာကို နက်နဲစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း (မနန) သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။ ရှင်ကရာ၏ ကရုဏာတော်မြင်ကွင်း ကျရောက်သော် အရာအားလုံး ဖြစ်နိုင်လာသည်။

Verse 6

सूत उवाच । अस्मिन्साधनमाहत्म्ये पुरा वृत्तं मुनीश्वराः । युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वमवधानतः

စူတက ပြောသည်—“အို မုနိအရှင်တို့၊ ဤ সাধနာ၏ မဟာတန်ခိုးကို ဖော်ပြရာ၌ ရှေးက ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်တစ်ရပ်ကို ပြောကြားရမည်။ သင်တို့အကျိုးအတွက် ငါ ပြောပြမည်—သတိထား၍ နားထောင်ကြလော့။”

Verse 7

पुरा मम गुरुर्व्यासः पराशरमुनेः सुतः । तपश्चचार संभ्रांतः सरस्वत्यास्तटे शुभे

ရှေးကာလ၌ ငါ၏ ဆရာ ဗျာသ—ပရာရှရ မုနိ၏ သားတော်—သည် သရஸဝတီမြစ်၏ မင်္ဂလာရှိသော ကမ်းပါးပေါ်တွင် ရိုသေသဒ္ဓါနှင့် ပြင်းပြသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် တပသ (အာဓိဋ္ဌာန်) ကို ကျင့်ဆောင်ခဲ့သည်။

Verse 8

गच्छन्यदृछया तत्र विमानेनार्करोचिषा । सनत्कुमारो भगवान्ददर्श मम देशिकम्

နေရောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ထွန်းလင်းသော ဒေဝဗိမာန်ယာဉ်ဖြင့် အမှတ်မထင် ထိုနေရာသို့ သွားရင်း၊ အရှင် စနတ်ကူမာရ သည် ကျွန်ုပ်၏ ဓမ္မဂုရုကို မြင်တွေ့하였다။

Verse 9

ध्यानारूढः प्रबुद्धोऽसौ ददर्श तमजात्मजम् । प्रणिपत्याह संभ्रांतः परं कौतूहलं मुनिः

သူသည် ဓျာနမှ ထမြောက်၍ သတိပြန်လည်နိုးကြားကာ အံ့ဩဖွယ် အဇာတမဇ (မမွေးဖွားသော) အရှင်ကို မြင်တွေ့하였다။ မုနိသည် စိတ်လှုပ်ရှား၍ ဦးချကန်တော့ပြီး အမြင့်ဆုံးသော စူးစမ်းလိုစိတ်ဖြင့် ပြောလေ၏။

Verse 10

दत्त्वार्घ्यमस्मै प्रददौ देवयोग्यं च विष्टिरम् । प्रसन्नः प्राह तं प्रह्वं प्रभुर्गंभीरया गिरा

သူ့အား အရ္ဃျ (ရိုသေကြိုဆိုရေ) ကို ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ဒေဝတားနှင့် သင့်တော်သော အာသန (ထိုင်ခုံ) ကိုလည်း ပေးအပ်하였다။ သခင်သည် ပျော်ရွှင်လျက် ဦးညွှတ်နေသော ဘက္တအား နက်ရှိုင်းတည်ငြိမ်သော အသံဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । सत्यं वस्तु मुने दध्याः साक्षात्करणगोचरः । स शिवोथासहायोत्र तपश्चरसि किं कृते

သနတ်ကုမာရက မိန့်တော်မူသည်။ «အို မုနိ၊ အမှန်တရားသည် ကိုယ်တိုင်သိမြင်နိုင်သော အရာဖြစ်၏။ ဤနေရာ၌ သီဝဘုရားကိုယ်တိုင် သင်၏ အကူအညီတော်ဖြစ်နေသဖြင့်—သင်သည် အဘယ်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တပဿာကျင့်သနည်း»

Verse 12

एवमुक्तः कुमारेण प्रोवाच स्वाशयं मुनिः । धर्मार्थकाममोक्षाश्च वेदमार्गे कृतादराः

ကူမာရ၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် မုနိက မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြောသည်။ «ဓမ္မ၊ အဓ္ဓ၊ ကာမ၊ မောက္ခတို့ကို ဝေဒမဂ္ဂအတိုင်း ရိုသေစွာ လိုက်လံဆောင်ရွက်ရမည်»

Verse 13

बहुधा स्थापिता लोके मया त्वत्कृपया तथा । एवं भुतस्य मेप्येवं गुरुभूतस्य सर्वतः

သင်၏ကရုဏာကြောင့် ဤလောက၌ (လင်္ဂ/ပူဇာကို) နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ငါတည်ထောင်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် သင်အားကိုး၍ ရပ်တည်လာသော ငါ့အတွက်ပင်—နေရာတိုင်း၌ သင်တစ်ပါးတည်းသာ ငါ၏ ဂုရုနှင့် အမြင့်ဆုံး လမ်းညွှန်ဖြစ်၏။

Verse 14

मुक्तिसाधनकं ज्ञानं नोदेति परमाद्भुतम् । तपश्चरामि मुक्त्यर्थं न जाने तत्र कारणम्

လွတ်မြောက်ခြင်း၏ နည်းလမ်းဖြစ်သော အံ့ဩဖွယ် ဉာဏ်ပညာသည် ငါ့အတွင်း မပေါ်ထွန်းသေး။ မောက္ခအတွက် တပဿာကျင့်သော်လည်း ထိုအကြောင်းရင်းကို ငါမသိနိုင်။

Verse 15

इत्थं कुमारो भगवान्व्यासेन मुनिनार्थितः । समर्थः प्राह विप्रेंद्रा निश्चयं मुक्तिकारणम्

ဤသို့ မဟာဘုရား ကုမာရ (Kumāra) ကို မုနိ ဗျာသ (Vyāsa) က အလေးအနက် တောင်းပန်လျှင်၊ အပြည့်အဝ စွမ်းဆောင်နိုင်သူဖြစ်သော သူသည် ဗြာဟ္မဏတို့အထွဋ်အမြတ်များအား မုက္ခ (mokṣa) ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းအပေါ် အဆုံးအဖြတ်တရားကို မိန့်ကြား하였다။

Verse 16

श्रवणं कीर्तनं शंभोर्मननं च महत्तरम् । त्रयं साधनमुक्तं च विद्यते वेदसंमतम्

ရှမ္ဘု၏ သာသနာတော်ကို နားထောင်ခြင်း၊ ဂုဏ်တော်ကို သီဆိုချီးမွမ်းခြင်း၊ ထို့ပြင် အတွင်းစိတ်ဖြင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆင်ခြင်ခြင်း—ဤသုံးပါးသည် သာသနာလမ်းစဉ်ဟု ကြေညာထားပြီး ဝေဒနှင့် ကိုက်ညီသည်။

Verse 17

पुराहमथ संभ्रांतो ह्यन्यसाधनसंभ्रमः । अचले मंदरे शैले तपश्चरणमाचरम्

အတိတ်ကာလ၌ အခြားသော သာသနာနည်းလမ်းများကို လိုက်ရှာရာမှ စိတ်ရှုပ်ထွေး၍ လှုပ်ရှားနေသဖြင့် မလှုပ်မယှက် မန္ဒရတောင်သို့ သွားကာ ထိုနေရာတွင် တပသ (အာစကေသ) ကို ကျင့်ဆောင်하였다။

Verse 18

शिवाज्ञया ततः प्राप्तो भगवान्नंदिकेश्वरः । स मे दयालुर्भगवान्सर्वसाक्षी गणेश्वरः

ထို့နောက် ရှိဝ၏ အမိန့်တော်အရ ဘုရားနန္ဒိကေရှဝရ ရောက်လာ하였다။ အရှင်သည် ကျွန်ုပ်၏ ကရုဏာရှင် ဘုရား—အရာအားလုံးကို သက်သေမြင်သော ဂဏေရှဝရ၊ ရှိဝ၏ ဂဏများ၏ အရှင်ဖြစ်သည်။

Verse 19

उवाच मह्यं सस्नेहं मुक्तिसाधनमुत्तमम् । श्रवणं कीर्तनं शंभोर्मननं वेदसंमतम्

အရှင်သည် မေတ္တာဖြင့် ကျွန်ုပ်အား မောက္ခသို့ ရောက်စေသော အမြင့်မြတ်ဆုံး နည်းလမ်းကို ပြောကြား하였다—ရှမ္ဘု၏ ဂုဏ်တော်ကို နားထောင်ခြင်း၊ သီဆို၍ ကြေညာချီးမွမ်းခြင်း၊ ထို့ပြင် အတွင်းစိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း—ဝေဒက အပြည့်အဝ အတည်ပြုထားသော အကျင့်များဖြစ်သည်။

Verse 20

त्रिकं च साधनं मुक्तौ शिवेन मम भाषितम् । श्रवणादिं त्रिकं ब्रह्मन्कुरुष्वेति मुहुर्मुहुः

မုတ်ခွင့် (mokṣa) အတွက် သုံးမျိုးသော စည်းကမ်း (trika) ကို သီဝဘုရားက ငါ့အား ဟောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အို ဗြာဟ္မဏ၊ နားထောင်ခြင်း (śravaṇa) မှ စတင်သော သုံးပါးတရားကို ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်ပါ။

Verse 21

एवमुक्त्वा ततो व्यासं सानुगो विधिनंदनः । जगाम स्वविमानेन पदं परमशोभनम्

ဤသို့ ပြောပြီးနောက်၊ ဗြဟ္မာ၏ သားဖြစ်သော ဝိဓိနန္ဒန (Vidhi-nandana) သည် အဖော်အပါများနှင့်အတူ မိမိ၏ ဒေဝယာဉ်ပေါ်တက်ကာ အလွန်တောက်ပသော အမြင့်ဆုံး နေရာသို့ ထွက်ခွာသွား၏။

Verse 22

एवमुक्तं समासेन पूर्ववृत्तांतमुत्तमम् । ऋषय ऊचुः । श्रवणादित्रयं सूत मुक्त्योपायस्त्वयेरितः

ယခင်ဖြစ်ရပ်အကြောင်းကို အကျဉ်းချုပ်၍ အထူးမြတ်စွာ ကြားသိပြီးနောက် ရှင်ရသီတို့က ဆိုကြသည်— «အို စူတာ၊ သင်သည် နားထောင်ခြင်းမှ စတင်သော သုံးပါးကို မုက္ခတံခါးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်»။

Verse 23

श्रवणादित्रिकेऽशक्तः किं कृत्वा मुच्यते जनः । अयत्नेनैव मुक्तिः स्यात्कर्मणा केन हेतुना

နားထောင်ခြင်းမှ စတင်သော သုံးပါးကို မလုပ်နိုင်သူသည် ဘာကို လုပ်၍ လွတ်မြောက်နိုင်မည်နည်း။ အားထုတ်မှုမရှိဘဲပင် မုက္ခရနိုင်သည်ဆိုလျှင်၊ အဘယ်ကြောင့်—မည်သည့်ကမ္မကြောင့်—ထိုလွတ်မြောက်မှု ဖြစ်ပေါ်သနည်း။

Frequently Asked Questions

The theological argument is a ranked theory of practice: śravaṇa matures through sat-saṅga, kīrtana stabilizes devotion through articulate praise, and sustained manana is declared the highest because it purifies the mind and culminates in īśvara/śiva-dṛṣṭi; the chapter then introduces an exemplum via Vyāsa’s tapas and his encounter with Sanatkumāra.

The key ‘symbol’ is epistemic rather than iconographic: śiva-dṛṣṭi signifies a transformed mode of perception where all practices (pūjā, japa, praise, listening) are internalized into continuous contemplative clarity; sat-saṅga functions as the catalytic environment that converts mere hearing into stable absorption.

No single iconographic avatāra is foregrounded; instead, Śiva is invoked through functional epithets—Śambhu (auspicious lord), Paśupati (lord of beings), Śaṅkara (beneficent)—to emphasize devotional address (nāma–guṇa–rūpa–līlā) as the content of śravaṇa and kīrtana and the object of culminating manana.