
အဓ್ಯಾಯ ၂၉ သည် ပုရာဏသဘောတရားအတိုင်း မေး–ဖြေ ပုံစံဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရှောနကသည် ယခင် “မဟာကഥာ” (စနတ်ကုမာရ–ကာလေယသံဝါဒ) ကို ကြားပြီးနောက် ဗျာသမှ ဆက်ခံလာသော အစဉ်အလာအတိုင်း ဘြဟ္မာ၏ ဖန်ဆင်းခြင်း (sarga) မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်သနည်းကို တိတိကျကျ မေးမြန်းသည်။ စူတက ဤဟောပြောချက်ကို သန့်စင်ပေးသော ဒိဗ္ဗကഥာဟု သတ်မှတ်ကာ ထပ်ခါထပ်ခါ နားထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ရပြီး မိမိမျိုးဆက်တည်တံ့စေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ပရဓာနနှင့် ပုရုෂ (pradhāna–puruṣa) ဟူသော စတ်/အဆတ် အခြေခံနှစ်ပါးမှ ကမ္ဘာဖန်ဆင်းသူ၏ လှုပ်ရှားမှု စတင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဘြဟ္မာကို သတ္တဝါများ၏ ဖန်ဆင်းရှင်နှင့် နာရာယဏကို အထူးကိုးကွယ်သူဟု ဆိုပြီး တြိမూర్తိ၏ တာဝန်ကိုလည်း—ဘြဟ္မာ ဖန်ဆင်း၊ ဟရီ ထိန်းသိမ်း၊ မဟေရှဝရ ပျက်သိမ်း—ဟု တိတိကျကျ သတ်မှတ်ကာ အခြားအာဏာမရှိကြောင်း ပြောသည်။ ဖန်ဆင်းခြင်းအစဉ်တွင် စွယ်မ္ဘူ ဘြဟ္မာသည် ပထမဦးစွာ ရေ (āpas) ကို ဖန်တီးပြီး ထိုရေထဲသို့ ဗီရျ/မျိုးစေ့သဘော အင်အားကို ထည့်သွင်းကာ နောက်ဆက်တွဲ ပေါ်ထွန်းမှုများအတွက် အခြေခံပြုသည်။
Verse 1
शौनक उवाच । श्रुतं मे महदाख्यानं यत्त्वया परिकीर्तितम् । सनत्कुमारकालेयसंवादं परमार्थदम्
ရှောနကက ပြောသည်။ သင်က ငါ့အား ချီးမြှောက်ဖော်ပြခဲ့သော အလွန်ကြီးမြတ်သည့် သာသနာရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ငါကြားနာပြီးပြီ။ အဲဒါက စနတ်ကုမာရနှင့် ကာလေယ တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံး သစ္စာတရားကို ပေးစွမ်းသော အရာဖြစ်သည်။
Verse 2
अतोहं श्रोतुमिच्छामि यथा सर्गस्तु ब्रह्मणः । समुत्पन्नं तु मे ब्रूहि यथा व्यासाच्च ते श्रुतम्
ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မာ၏ စကြဝဠာဖန်ဆင်းခြင်း မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို ငါကြားလိုသည်။ ဗျာသထံမှ သင်ကြားနာခဲ့သကဲ့သို့၊ မည်သို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို ငါ့အား ရှင်းလင်းစွာ ပြောပြပါ။
Verse 3
सूत उवाच । मुने शृणु कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतविस्तराम्
သုတက ပြော၏—အို မုနိ၊ အပြစ်အားလုံးကို ဖျက်ဆီးပေးသော ဓမ္မသဘောရှိသည့် ဒိဗ္ဗကထာကို နားထောင်လော့။ ငါက ပြောပြသော်လည်း အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၍ အဓိပ္ပါယ်များစွာ ပါဝင်ကာ သာသနာတော်အကြား ကြားနာလာသမျှကို ကျယ်ပြန့်စေ၏။
Verse 4
यश्चैनां पाठयेत्तां च शृणुयाद्वाऽप्यभीक्ष्णशः । स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
ဤသင်ခန်းစာသန့်ရှင်းကို ဖတ်ကြားစေသူနှင့် ထပ်ခါထပ်ခါ နားထောင်သူတို့သည်—မိမိမျိုးဆက်နှင့် ဓမ္မတာဝန်ကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်တည်တံ့စေပြီးနောက်—ကောင်းကင်လောက၌ ဂုဏ်မြင့်တင် ချီးမြှောက်ခံရ၏။
Verse 5
प्रधानं पुरुषो यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानपुरुषो भूत्वा निर्ममे लोकभावनः
ပရဓာနဟု ခေါ်သောအရာနှင့် ပုရုෂဟု ခေါ်သောအရာတို့သည် အမြဲတမ်းတည်ရှိ၍ ထင်ရှားသောနှင့် မထင်ရှားသော သဘောနှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်သည်။ လောကကို ပြုစုထိန်းသိမ်းသော အရှင်သည် ပရဓာန–ပုရုෂ အဖြစ် တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ဖြစ်ကာ ဖန်ဆင်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေ하였다။
Verse 6
स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम् । तं वै विद्धि मुनिश्रेष्ठ ब्रह्माणममितौजसम्
အို မုနိတို့အထဲမှ အမြတ်ဆုံးရေ၊ အလွန်တောက်ပ၍ အတိုင်းမသိသော တန်ခိုးရှိသည့် ဗြဟ္မာသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် နာရာယဏကို အမြင့်ဆုံး အားထားရာအဖြစ် ကိုးကွယ်တည်မှီကြောင်း သိမှတ်ပါ။
Verse 7
यस्मादकल्पयत्कल्पान्तमग्राश्शुचयो यतः । भवंति मुनिशार्दूल नमस्तस्मै स्वयम्भुवे
ကလ္ပအဆုံး၌ပင် သန့်ရှင်း၍ အထက်မြတ်သူတို့ ပေါ်ထွန်းလာရာ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ကိုယ်တိုင်ပေါ်ပေါက်သည့် အရှင် (သွယံဘူ) ထံသို့ နမස්ကာရပါ၏။ အို မုနိတို့အထဲမှ ကျားကဲ့သို့သောသူရေ၊ ထိုအရှင်ထံမှပင် သန့်ရှင်းသော ရှင်သန်မြင့်မားသည့် ရှိများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 8
तस्मै हिरण्यगर्भाय पुरुषायेश्वराय च । नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि भूयः सर्गमनुत्तमम्
ကမ္ဘာ့ဂರ್ಭတော် ဟိရဏ္ယဂರ್ಭ (Hiraṇyagarbha) သို့လည်းကောင်း၊ အမြင့်ဆုံး ပုရုෂနှင့် အရှင်တော် ဖြစ်တော်မူသော ထိုအရှင်ထံသို့လည်းကောင်း နမස්ကာရပြု၍၊ ထို့နောက် အထူးမြတ်ဆုံးသော ဖန်ဆင်းခြင်း (sarga) ကို ထပ်မံ ဟောကြားမည်။
Verse 9
ब्रह्मा स्रष्टा हरिः पाता संहर्ता च महेश्वरः । तस्य सर्गस्य नान्योऽस्ति काले काले तथा गते
ဗြဟ္မာသည် ဖန်ဆင်းရှင်၊ ဟရီ (ဝိෂ္ဏု) သည် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရှင်၊ မဟေရှ္ဝရ (ရှီဝ) သည် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းဖျက်သိမ်းရှင် ဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလတို့သည် အကြိမ်ကြိမ် လှည့်ပတ်သွားသည့် ထိုပေါ်ထွန်းမှု စက်ဝိုင်း၌ အဆုံးစွန်သော အခြားအာဏာရှင် မရှိတော့။
Verse 10
सोऽपि स्वयंभूर्भगवान्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत्
ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသော ဘုရားသခင်သည် သတ္တဝါအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းလို၍ အစဦးတွင် ရေတို့ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုရေတို့အတွင်းသို့လည်း မိမိ၏ မျိုးပွားစွမ်းအားကို ချထားတော်မူ၏။
Verse 11
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः
“ရေတို့ကို ‘နာရာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ အမှန်တကယ် ရေတို့သည် ‘နရ’ ၏ သားသမီးဟု ဆိုကြ၏။ အစဦးကာလ၌ ထိုရေတို့သည် သူ၏ အနားယူရာ (အယန) ဖြစ်သဖြင့် ထို့ကြောင့် သူကို ‘နာရာယဏ’ ဟု မှတ်မိကြသည်။”
Verse 12
हिरण्यवर्णमभवत्तदंडमुदकेशयम् । तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः
ထို ကမ္ဘာ့ဥသည် ရွှေရောင်ဖြစ်လာကာ ရေများပေါ်တွင် တည်နေ၏။ ထိုအတွင်း၌ ဘြဟ္မာသည် ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်း၍ မွေးဖွားလာသဖြင့် ‘စွဝယံဘူ’ ဟု ကျော်ကြားသည်။
Verse 13
हिरण्यगर्भो भगवानुषित्वा परिवत्सरम् । तदंडमकरोद्द्वैधं दिवं भूमि च निर्ममे
ဘုရားဟိရဏ္ယဂర్భ (ဗြဟ္မာ) သည် ကမ္ဘာဥအတွင်း တစ်နှစ်ပြည့် နေထိုင်ပြီးနောက် ထိုဥကို နှစ်ပိုင်းခွဲကာ ကောင်းကင်နှင့် မြေကြီးကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 14
अधोऽथोर्द्ध्वं प्रयुक्तानि भुवनानि चतुर्द्दश । तयोश्शकलयोर्मध्य आकाशममृजत्प्रभुः
ထို့နောက် သခင်ဘုရားသည် အောက်ဘက်နှင့် အပေါ်ဘက်ရှိ လောက ၁၄ ပါးကို စီစဉ်တည်ထားတော်မူပြီး၊ အပိုင်းနှစ်ခုကြားတွင် အာကာသ (ākāśa) ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 15
अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश्च दशधा दिवि । तत्र काले मनो वाचं कामक्रोधावथो रतिम्
မြေကြီးသည် ရေထဲ၌ လွှမ်းမိုးနစ်မြုပ်၍ ကောင်းကင်ရှိ အရပ်ဒသမတို့သည် ဆယ်ဆဖြာကွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်သောအခါ၊ ထိုကာလ၌ (ယောဂီသည်) စိတ်နှင့် စကားကို ထိန်းချုပ်ရမည်၊ ထို့ပြင် ကာမ၊ က్రోဓ (အမျက်) နှင့် ရတိ (အာရုံပျော်မွေ့မှု) ကိုပါ ချုပ်တည်းရမည်။
Verse 16
मरीचिमत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम । वसिष्ठं तु महतेजास्सोऽसृजत्सप्त मानसान्
အလွန်တောက်ပသော အရှင် (ဗြဟ္မာ) သည် မိမိ၏ စိတ်အာနုဘော်ဖြင့် စိတ်မှပေါက်ဖွားသော ရှင်ရသီ ခုနစ်ပါး—မာရီချိ၊ အတြိ၊ အင်္ဂိရသ၊ ပုလස්တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဝသိဋ္ဌ—ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 17
सप्त बह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः । ततोऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रान्क्रोधसमुद्भवान्
ပုရာဏာသည် သေချာစွာ အတည်ပြုသည်မှာ «ဗြဟ္မာ ခုနစ်ပါး» ရှိကြောင်း ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာသည် မိမိ၏ ဒေါသမှ ပေါက်ဖွားသော ရုဒြာတို့ကို ထပ်မံ ဖန်ဆင်းတော်မူ၍၊ ထိုတို့သည် ပြင်းထန်သော ပြောင်းလဲစေသည့် အာနုဘော်ကို ထင်ရှားစေကာ နောက်ဆုံးတွင် သတ္တဝါတို့ကို အမြတ်ဆုံး ပတိဖြစ်သော သခင် ရှိဝထံသို့ ဦးတည်စေ၏။
Verse 18
सनत्कुमारं च ऋषिं सर्वेषामपि पूर्वजम् । सप्त चैते प्रजायंते पश्चाद्रुद्राश्च सर्वतः
ထို့ပြင် ရှင်ရသီ စနတ်ကူမာရသည် အားလုံး၏ အရင်ဆုံး အဘိုးအိုတော်အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ဤခုနစ်ပါးသည် အရင်ဆုံး မွေးဖွားကြပြီး၊ ထို့နောက် ရုဒြာတို့သည် အရပ်မျက်နှာအနှံ့ အားလုံးတွင် ပေါ်ထွန်းလာကြ၏။
Verse 19
अतस्सनत्कुमारस्तु तेजस्संक्षिप्य तिष्ठति । तेषां सप्तमहावंशा दिव्या देवर्षिपूजिताः
ထို့ကြောင့် စနတ်ကူမာရသည် မိမိ၏ တေဇောဓာတ်ကို အတွင်းသို့ ဆုတ်ယူ၍ စုစည်းကာ တည်ငြိမ်သော တိတ်ဆိတ်မှု၌ တည်နေတော်မူ၏။ ထိုသန့်ရှင်းသော မျိုးရိုးမှ တန်ခိုးကြီးသော ဒေဝီယ မဟာဝంశ ခုနစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ဒေဝရသီတို့ပင် လေးစားပူဇော်ကြ၏။
Verse 20
प्रजायन्ते क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । विद्युतोऽशनि मेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च
ထို့နောက် မဟာရိရှီတို့၏အလှဆင်ခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသော အင်အားကြီး၍ အကျိုးသက်ရောက်သော သတ္တိများ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့ပြင် လျှပ်စီး၊ မိုးကြိုး (အရှနိ)၊ မိုးတိမ်များ၊ နီရောင်တောက်ပမှုနှင့် အိန္ဒြ၏သက်တံ (Indra-dhanu) တို့လည်း ပေါ်လာသည်။
Verse 21
पयांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ससर्ज ह । ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये
အစဦး၌ သူသည် ရေများကို ဖန်ဆင်း၍ မိုးတိမ် (ပర్జန်ယ) ကိုလည်း ဖန်ဆင်း하였다။ ယဇ్ఞအောင်မြင်စေရန်အတွက် Ṛk ဟိမ်းများ၊ Yajus မန္တရများနှင့် Sāman သီချင်းများကို တည်ဆောက်ဖန်တီး하였다။
Verse 22
पूज्यांस्तैरयजन्देवानित्येवमनुशुश्रुम । मुखाद्देवानजनयत्पितॄंश्चैवाथ वक्षसः । प्रजनाच्च मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममेऽसुरान्
ဤသို့ ကျွန်ုပ်တို့ကြားနာရသည်မှာ သူတို့သည် ကုသိုလ်ထိုက်သည့်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဒေဝတို့ကို ပူဇော်ကြ하였다။ သူ၏ပါးစပ်မှ ဒေဝတို့ကို မွေးဖွားစေပြီး၊ ရင်ဘတ်မှ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) တို့ကို ထုတ်ပေါ်စေ하였다။ မျိုးပွားအင်အားမှ လူသားတို့ကို ဖန်ဆင်း၍၊ ခါးပိုင်းမှ အသူရတို့ကို ဖန်တီး하였다။
Verse 23
उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । आपवस्य प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः
သားပေါက်တို့၏အရှင် ပရဇာပတိ (ဗြဟ္မာ) သည် သတ္တဝါဖန်ဆင်းမှုကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်၊ အမြင့်အနိမ့် မျိုးစုံသော သတ္တဝါအစုအဝေးတို့သည် သူ၏ကိုယ်အင်္ဂါများမှပင် ပေါ်ထွန်းလာကြသည်။
Verse 24
सृज्यमानाः प्रजाश्चैव नावर्द्धन्त यदा तदा । द्विधा कृत्वात्मनो देहं स्त्री चैव पुरुषोऽभवत्
ဖန်ဆင်းနေသော သတ္တဝါတို့ မတိုးပွားသေးသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ သူသည် မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်လာ하였다။
Verse 25
ससृजेऽथ प्रजास्सर्वा महिम्ना व्याप्य विश्वतः । विराजमसृजद्विष्णुस्स सृष्टः पुरुषो विराट्
ထို့နောက် မဟိမတော်ဖြင့် စကြဝဠာတစ်လျှောက် ပြန့်နှံ့ကာ သတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ဗိဿနုသည် ဗိရာဇ (Virāj) ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ ထိုဖန်ဆင်းခြင်းမှ စကြဝဠာပုရုෂ—ဗိရာဋ (Virāṭ) ဟူသော အလုံးစုံပုံသဏ္ဍာန် ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 26
द्वितीयं तं मनुं विद्धि मनोरन्तरमेव च । स वैराजः प्रजास्सर्वास्ससर्ज पुरुषः प्रभुः
သူကို ဒုတိယ မနုဟု သိမှတ်လော့၊ မနု၏ မန္ဝန္တရ (manvantara) အကြားကာလတော်ပင် ဖြစ်၏။ အရှင်ပုရုෂ ဝိုင်ရာဇ (Vairāja) သည် သတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 27
नारायणविसर्गस्य प्रजास्तस्याप्ययोनिजः । आयुष्मान्कीर्तिमान्धन्यः प्रजावांश्चाभवत्ततः
နာရာယဏ (Nārāyaṇa) ထံမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ထိုမျိုးဆက်မှ၊ သားအိမ်မမွေးသော တစ်ဦးလည်း ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထို့နောက် သူသည် အသက်ရှည်၊ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြား၊ မင်္ဂလာရှိ၍ မျိုးဆက်ပေါများသူ ဖြစ်လာ၏။
Verse 28
इत्येवमादिसर्गस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । आदिसर्गं विदित्वैवं यथेष्टां प्राप्नुयाद्गतिम्
ဤသို့ပင် မုနိမြတ်ကြီးရေ၊ အာဒိသර්ဂ (အစဉ်အစ) ၏ဖန်ဆင်းခြင်းကို သင့်အား ရှင်းလင်းဖော်ပြပြီးပြီ။ ဤအာဒိသර්ဂကို ဤသို့သိမြင်သူသည် မှန်ကန်သောဉာဏ်အလင်း၏ကျေးဇူးဖြင့် မိမိလိုလားသည့်ဂတိသို့ ရောက်နိုင်၏။
Verse 29
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायामादिसर्गवर्णनं नाम एकोनत्रिंशोऽध्यायः
ဤသို့ဖြင့် «သီရှီဝ မဟာပုရာဏ» ၏ ပဉ္စမစာအုပ် «ဥမာသံဟိတာ» တွင် «အာဒိသර්ဂ ဖော်ပြချက်» ဟု အမည်ရသော အနှစ်ဆယ့်ကိုးမြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။
It presents a cosmogonic argument: creation proceeds through Brahmā (Svayaṃbhū/Hiraṇyagarbha) operating within a pradhāna–puruṣa metaphysical frame, while the cosmic functions are distributed across the Trimūrti—Brahmā creates, Viṣṇu preserves, and Śiva dissolves—repeating across cycles of time.
The chapter’s key symbols—pradhāna/puruṣa and the primordial waters (āpas)—encode a layered cosmogony: undifferentiated potential (pradhāna) and conscious principle (puruṣa) precede manifest forms, while ‘waters’ function as a generative substrate into which creative potency (vīrya) is placed, signaling the transition from metaphysical principles to tangible emanation.
No distinct iconographic manifestation of Śiva or Umā/Gaurī is foregrounded in the provided verses; instead, Śiva appears chiefly as Maheśvara in his cosmic function as saṃhartā (dissolver), within a theological schema that coordinates Śiva with Brahmā and Hari.