Śivarātri-vrata Udyāpana-vidhi (Completion Rite for the Śivarātri Observance)
အဓ್ಯಾಯ ၃၉ တွင် Śivarātri-vrata ၏ udyāpana-vidhi (ပြီးမြောက်ပွဲ) ကို ရှင်းလင်းပြထားသည်။ ရှင်တော်များက Śaṅkara ကို တိုက်ရိုက်နှစ်သက်စေမည့် ပြီးမြောက်နည်းကို မေးရာ စူတာက ၁၄ နှစ်ကြာ (caturdaśābda) စည်းကမ်းတကျ ကျင့်သုံးရမည်ဟု ဆိုသည်။ trayodaśī တွင် တစ်ကြိမ်သာစား (ekabhakta)၊ caturdaśī တွင် အစာရှောင် (upavāsa) ဟူ၍ သတ်မှတ်သည်။ Śivarātri ညတွင် Śivālaya သို့ သွား၍ ပူဇော်ပွဲကို စည်းကမ်းအတိုင်း ပြုလုပ်ကာ Gaurī-tilaka ဟုခေါ်သော သန့်ရှင်း maṇḍala တည်ဆောက်ပြီး sarvatobhadra/bhadra-maṇḍala ကို မဏ္ဍပ်အတွင်း ရေးဆွဲသည်။ Prajāpati အမျိုးအစား kuṃbha များကို အဝတ်၊ သစ်သီး၊ dakṣiṇā ဖြင့် ပြင်ဆင်ကာ maṇḍala အနားများတွင် စီထားပြီး အလယ် kuṃbha ကို ရွှေဖြစ်စေနိုင်သည်။ နောက်ဆုံး Śambhu နှင့် Umā တို့၏ ရွှေရုပ်တုသေး (pala သို့မဟုတ် တစ်ဝက် pala) ကို တင်သွင်းကာ Śivā ကို ဘယ်ဘက်တွင်ထား၍ တစ်ညလုံး ပူဇော်ကာ Śiva-Śakti ပေါင်းစည်းမှုနှင့် အလယ်-အနား သင်္ကေတတို့ဖြင့် ဝရတ၏ ပြည့်စုံမှုကို ဖော်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
ऋषय उचुः । उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च । यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्
ရိရှီတို့က ပြောကြသည်။ “ရှိဝရာထရီ ဝရတ၏ ဥဒ္ယာပန (အဆုံးသတ်ပူဇာ) နည်းလမ်းကိုလည်း ပြောပြပါ။ ထိုကို ပြုလုပ်လျှင် သင်္ကရ (ရှင်ကရ) သည် ကိုယ်တိုင် တိတိကျကျ ပျော်ရွှင်နှစ်သက်တော်မူသည်။”
Verse 2
सूत उवाच । श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् । यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्
သုတက ပြောသည်။ “အို ရိရှီတို့၊ ဘက္တိဖြင့်လည်းကောင်း ဂရုတစိုက်လည်းကောင်း ထိုဝရတ၏ ဥဒ္ယာပန (အဆုံးသတ်အခမ်းအနား) ကို နားထောင်ကြပါ။ ထိုကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ဝရတသည် အမှန်တကယ် ပြည့်စုံပြီးဆုံးမည်မှာ သေချာသည်။”
Verse 3
चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्
မင်္ဂလာရှိသော ရှီဝရာတြီ ဝရတကို ဆယ့်လေးနှစ်တိုင်တိုင် စောင့်ထိန်းရမည်။ တစ်ဆယ့်သုံးရက်နေ့တွင် တစ်ကြိမ်သာ စားသောက်၍ တစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့တွင် အစာရှောင်ရမည်။
Verse 4
शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् । शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि
သီဝရာထရီ အမြတ်နေ့ ရောက်လာသော် နေ့စဉ် သတ်မှတ်ထားသော ဝတ္တရားများကို စည်းကမ်းတကျ ပြီးစီးစေပြီး၊ ထို့နောက် သီဝဘုရားကျောင်းသို့ သွားကာ နည်းလမ်းမှန်ကန်စွာ ပူဇော်ရမည်။
Verse 5
ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः । गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये
ထို့နောက် ထိုနေရာတွင် သေချာဂရုစိုက်၍ ဒိဗ္ဗ မဏ္ဍလကို ပြင်ဆင်စေရာ၏။ ၎င်းသည် လောကသုံးပါးတွင် «ဂေါရီ-တိလက» ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြား၏။
Verse 6
तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् । अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्
ထိုမဏ္ဍလ၏ အလယ်၌ လိင်္ဂနှင့် ဆက်စပ်သော ဒိဗ္ဗ မင်္ဂလာမဏ္ဍလကို ရေးဆွဲရမည်။ သို့မဟုတ် မဏ္ဍပအတွင်း၌ အရပ်အားလုံးအတွက် မင်္ဂလာဖြစ်သော «သဗ္ဗတိုဘဒ္ဒရ» ကို စီမံတည်ဆောက်နိုင်သည်။
Verse 7
कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया । सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः
ထိုနေရာတွင် «ပရာဇာပတျယ» ဟု ခေါ်သော အမည်ဖြင့် မင်္ဂလာကုံဘ (ရေခွက်/ရေအိုး) များကို စီစဉ်ထားရမည်။ ထို့ပြင် အဝတ်အထည်နှင့် အသီးအနှံတို့ကို ဒက္ခိဏာနှင့်အတူ ပူဇော်လှူဒါန်းကာ သန့်ရှင်းသော ကုသိုလ်တရားဖြစ်စေရာ၏။
Verse 8
मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः । मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः
မဏ္ဍလ (maṇḍala) ၏ ဘေးဖက်များတွင် အိုးခွက်များကို ကြိုးစား၍ သေချာစွာ တည်ထားရမည်။ ထို့အပြင် အလယ်ဗဟိုတွင်လည်း ဂဋ (ghaṭa) တစ်လုံးကို ထပ်မံတည်ထားရမည်—ရွှေဖြစ်စေ၊ သင့်လျော်သော အခြားသတ္တုအိုးဖြစ်စေ ရသည်။
Verse 9
तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् । पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती
ထိုနေရာ၌ ဝတ်ပြုသစ္စာကို ထိန်းသိမ်းသူသည် အုမာနှင့်အတူ သမ္ဘု (ရှီဝ) ဘုရား၏ ရွှေရုပ်တော်ကို ပလ (pala) တစ်ပမာဏ ရွှေဖြင့် သို့မဟုတ် ထို၏ တစ်ဝက်ဖြင့် သို့မဟုတ် မိမိစွမ်းအားအတိုင်း ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 10
निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः । मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्
မပျက်မကွက် စောင့်ရှောက်လျက် ရှီဝါ (ပါရဝတီ) ရုပ်တော်ကို ဘယ်ဘက်၌ တင်ထားပြီး၊ ငါ၏ (ရှီဝ၏) ရုပ်တော်ကို ညာဘက်၌ ထားကာ ညလုံးပတ်လုံး စိတ်နှလုံးတင်မြှောက်၍ ပူဇော်ရမည်။
Verse 11
आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् । अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्
ထိုနေရာ၌ သန့်ရှင်းသော အာစာရျ (ācārya) ကို ရွေးချယ်၍ ရ္တဝိက် (ṛtvik) ပူဇော်ဆရာများနှင့်အတူ ခေါ်ယူရမည်။ သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ဘက္တိဖြင့် ရရှိပြီးနောက် ရှီဝပူဇာကို စိတ်နှလုံးတင်မြှောက်၍ ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 12
रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् । रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती
ညအခါ ဝတ်ကိုင်သူသည် ညအိပ်မပျော်ဘဲ စောင့်နေရမည်၊ ည၏ ယာမတိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းလာသော ပူဇော်မှုကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ သီချင်းသံတော်နှင့် အကအနုပညာတို့ကဲ့သို့သော ဘက္တိလုပ်ရပ်များဖြင့် ညလုံးပတ်လုံး ဖြတ်သန်းရမည်။
Verse 13
एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च । पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि
ဤသို့ သတ်မှတ်ထားသောနည်းအတိုင်း ပူဇော်ကာ စိတ်ကျေနပ်၍ မနက်စောစောတွင် ထပ်မံ ပူဇာပြုရမည်။ ထို့နောက် စည်းကမ်းအတိုင်း ဟောမ (မီးပူဇော်) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 14
यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् । ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः
မိမိစွမ်းအားအတိုင်း «ပရာဇာပတျယ» ဟုခေါ်သော ဝတ္တရားကို စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်ရမည်။ ပျော်ရွှင်သောလေးစားမှုဖြင့် ဗြာဟ္မဏများကို အစာကျွေးကာ၊ ဘက္တိဖြင့် ဒါနများ ပေးလှူရမည်။
Verse 15
ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्
သတ်မှတ်ထားသောပူဇော်နည်းအတိုင်း ရှင်ပူဇော်ပွဲဆောင်ရွက်သော ရစ်ဗိဇ်များကို မိမိတို့ဇနီးများနှင့်အတူ အဝတ်အစား၊ အလင်္ကာ၊ ရတနာအဆင်တန်ဆာများဖြင့် အလှဆင်ကာ ဂုဏ်ပြုရမည်။ ထို့နောက် တစ်ဦးချင်းစီအား သီးသန့် သင့်တော်သလို ဒါနပေးရမည်။
Verse 16
गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् । उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति
သတ်မှတ်ထားသောနည်းအတိုင်း လိုအပ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ပြည့်စုံစွာ စီစဉ်ထားသော နွားမတစ်ကောင်ကို နွားကလေးနှင့်အတူ အာစာရျာထံ ပူဇော်လှူဒါန်းရမည်။ ထိုအခါ «ရှီဝါဘုရားသည် ကျွန်ုပ်အား နှစ်သက်ပါစေ» ဟု ဆိုရမည်။
Verse 17
तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् । सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्
ထို့နောက် အာစာရျာထံသို့ ထိုပုံတော်ကိုပင် ပူဇော်အိုး (ကုံဘ) နှင့်အတူ၊ အဝတ်အစားဝတ်ဆင်စေကာ၊ နွားထီးပေါ်တွင် တင်ထား၍၊ အလင်္ကာအဆင်တန်ဆာ အားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံအောင် အလှဆင်ပြီး တင်ပြရမည်။
Verse 18
ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् । कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः
ထို့နောက် လက်အုပ်ချီ၍ ပခုံးကို နှိမ့်ချကာ မဟာပရဘု မဟေရှာန ဘုရားသခင်အား အလွန်တရာ ဆုတောင်းပန်ကြားရမည်။ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသဒ္ဓါဖြင့် စကားသံ တုန်ယင်လျက် ပြောဆိုရမည်။
Verse 19
देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि
အို နတ်တို့၏နတ် မဟာဒေဝ၊ သင့်ထံ ခိုလှုံလာသူတို့ကို ချစ်မြတ်နိုးသောအရှင်၊ အို ဒေဝတို့၏အရှင်၊ ဤဝြတဖြင့် ကျွန်ုပ်အပေါ် ကရုဏာတော်ကို ပေးသနားပါ။
Verse 20
मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा । न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर
အို မင်္ဂလာရှိသော သီဝ၊ ကျွန်ုပ်၏ ဘက္တိအင်အားအတိုင်း ဤဝြတကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ အို ရှင်ကရ၊ သင့်ကရုဏာတော်ကြောင့် မပြည့်စုံသမျှ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ပါစေ။
Verse 21
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर
အို ရှင်ကရ၊ မသိနားမလည်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ အမှန်တကယ်သိမြင်မှုဖြင့်ဖြစ်စေ ကျွန်ုပ်က ဂျပ်၊ ပူဇာ စသည့် ဝတ်ပြုမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သမျှကို သင့်ကရုဏာတော်ဖြင့် အကျိုးသီးပွင့်စေပါ။
Verse 22
एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने । नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च
ဤသို့ သီဝ အမြင့်ဆုံးအတ္တမန်တော်အား ပန်းတစ်ဖက်ကမ်းလှူပြီးနောက်၊ ထို့တဖန် ရိုသေစွာ နမസ്കာရပြုကာ ပြန်လည် ဆုတောင်းပတ္ထနာ ပြုရမည်။
Verse 23
एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते । मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः
ဤသို့ ဗြတကို ပြုလုပ်သူအတွက် ချို့ယွင်းမှု မရှိ။ ထို့နောက် မိမိစိတ်အလိုရှိသည့် စိဒ္ဓိ (အောင်မြင်မှု) ကို ရရှိမည်မှာ သံသယမရှိ။
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटित्त्वसंहितायां शिवरात्रिव्रतोद्यापनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
ဤသို့ဖြင့် သီရိ ရှိဝ မဟာပုရာဏ၏ စတုတ္ထပိုင်း ကောဋိရုဒ္ဒရ သံဟိတာ၌ «ရှိဝရာထရီ ဝရတ၏ အဆုံးသတ်ပူဇာ (ဥဒ္ယာပန)» ဟူသော အခန်း ၃၉ သည် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
It teaches the udyāpana-vidhi (completion rite) for the Śivarātri-vrata: a fourteen-year observance framework, the trayodaśī/caturdaśī food-fast rules, temple worship on Śivarātri, maṇḍala preparation (Gaurī-tilaka), installation of kuṃbhas with dakṣiṇā, and nocturnal worship of Umā-sahita Śambhu.
The rite encodes completeness through ordered space: the maṇḍala’s auspicious geometry (bhadra/sarvatobhadra) sacralizes the field, side-placed kuṃbhas stabilize the periphery (supporting powers/guardianship logic), and the central ghaṭa marks the axis of presence. Together they ritualize ‘pūrṇatā’—the vow becomes complete when the cosmos is symbolically re-centered on Śiva-Śakti.
The chapter highlights Umā-sahita Śambhu—Śiva installed and worshipped together with Umā/Śivā (placed on the left). This paired iconography emphasizes Śiva-Śakti inseparability as the proper theological form for concluding (udyāpana) a major vrata.