Adhyaya 2
Kotirudra SamhitaAdhyaya 230 Verses

शिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Greatness of the Śiva-liṅga)

ဤအခန်းသည် စူတ၏ဟောပြောချက်အဖြစ် တင်ပြထားပြီး၊ သီဝတတ္တဝကို အထင်ရှားသော ပူဇော်ရာနေရာများနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသော သန့်ရှင်းသော ပထဝီဝင်စာရင်းတစ်ရပ်ကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အစတွင် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကာရှီကို လွတ်မြောက်ခြင်းပေးသော (vimuktidā) မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိကာ၊ လိင်္ဂမယီ—လိင်္ဂတော်၏ ရှိနေမှုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော—နှင့် သီဝ၏ နေထိုင်ရာအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ထိုနေရာ၏ အထွတ်အထိပ် လိင်္ဂမှာ အဝိမုက္တက (Avimuktaka) ဖြစ်ပြီး၊ ကృတ္တိဝာသေရှ္ဝရ (Kṛttivāseśvara) နှင့် ဆက်စပ်ကာ “မစွန့်ပစ်ခြင်း” (avimukta) ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ကို သီဝ၏ ကယ်တင်အာနုဘော်သည် က္ෂೇತ್ರအတွင်း အစဉ်တစိုက် ရရှိနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။ ထို့နောက် Tilabhāṇḍeśvara, Daśāśvamedha, Saṃgameśa, Bhūteśvara, Nārīśvara, Baṭukeśvara, Pūreśvara, Siddhanātheśvara, Dūreśvara, Śṛṅgeśvara, Vaidyanātha, Japyeśvara, Gopeśvara, Raṃgeśvara, Vāmeśvara, Nāgeśa, Kājeśa, Vimaleśvara, Vyāseśvara, Sukeśa, Bhāṇḍeśvara, Huṃkāreśa စသည့် သီဝလိင်္ဂများကို အမည်ဖြင့် စာရင်းပြုကာ၊ အချို့ကို မြစ်ကမ်း သို့မဟုတ် မြစ်ဆုံရာနေရာများတွင် တည်ရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အတွင်းသဘောတရားမှာ သီဝ၏ အလွန်မြင့်မားသော သဘောတရားကို ဒေသခံ လိင်္ဂပုံစံများမှတစ်ဆင့် ပူဇော်ကာ တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာများကို ဒർശနပြုခြင်းနှင့် နီးကပ်ခြင်းသည် စိဒ္ဓိ၊ သုခကို ပေးကာ နောက်ဆုံးတွင် က္ෂೇತ್ರ၏ သန့်ရှင်းသော အတ္တဗေဒအရ လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဟု ဆိုသည်။

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । गंगातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा । सा हि लिंगमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता

စူတာက ပြောသည်။ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်၌ ကာရှီမြို့သည် မုက္ခတိ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ပေးတော်မူသော မြို့အဖြစ် အလွန်ကျော်ကြားသည်။ ထိုမြို့ကို လိင်္ဂမယ (လိင်္ဂဖြင့် ပြည့်နှက်) ဟု သိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှိဝ၏ နေထိုင်ရာ သန့်ရှင်းသော အရပ်ဟု မှတ်မိကြသည်။

Verse 2

लिंगं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् । कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धबालकः

ထိုနေရာ၌ပင် အဓိကဆုံး လိင်္ဂကို «အဝိမုက္တက» ဟု ကြေညာထားသည်။ «ကೃတ္တိဝာသေရှွရ» သည် တိုက်ရိုက် ရှိဝဘုရားတော်ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၍ ထိုအဝိမုက္တကနှင့် တူညီသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် အိုမင်းသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကလေးသဘောကဲ့သို့လည်းကောင်း ဟု ပြောဆိုကြသည်။

Verse 3

तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च । गंगा सागरसंयोगे संगमेश इति स्मृतः

ထိုအရှင်ကို တိလဘဏ္ဍေဣශ්ဝရ (Tilabhāṇḍeśvara) နှင့် ဒသာအશ્વမေဓ (Daśāśvamedha) ဟူ၍လည်း ကျော်ကြားစွာ ခေါ်ကြ၏။ ဂင်္ဂါမြစ်သည် သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆုံရာ သင်္ဂမ၌မူ သင်္ဂမေဣଶ (Saṅgameśa) — သန့်ရှင်းသော ဆုံရာ၏ အရှင်ဟု မှတ်သားကြ၏။

Verse 4

भूतेश्वरो यः संप्रोक्तो भक्तसर्वार्थदः सदा । नारीश्वर इति ख्यातः कौशिक्याः स समीपगः

«ဘူတေရှ္ဝရ» ဟု ခေါ်ဆိုသော ထိုရှင်သည် ဘက္တတို့လိုအင်ဆန္ဒ အကျိုးအမြတ်အားလုံးကို အမြဲပေးသနားတော်မူ၏။ ထိုရှင်သည် «နာရီရှ္ဝရ» ဟုလည်း ထင်ရှားပြီး ကောသိကီ (ဒေဝီ) အနီး၌ တည်ရှိတော်မူ၏။

Verse 5

वर्तते गण्डकीतीरे बटुकेश्वर एव सः । पूरेश्वर इति ख्यातः फल्गुतीरे सुखप्रदः

ထိုရှင်သည် ဂဏ္ဍကီမြစ်ကမ်း၌ «ဗဋုကေရှ္ဝရ» အဖြစ် တည်ရှိတော်မူ၏။ ထို့ပြင် ဖလ္ဂုမြစ်ကမ်း၌ «ပူရေရှ္ဝရ» ဟု ထင်ရှားကာ ချမ်းသာသုခနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးသနားတော်မူ၏။

Verse 6

सिद्धनाथेश्वरश्चैव दर्शनात्सिद्धिदो नृणाम् । दूरेश्वर इति ख्यातः पत्तने चोत्तरे तथा

«သိဒ္ဓနာထေရှ္ဝရ» သည်လည်း ထိုရှင်ကို မြင်ရုံဖြင့်ပင် လူတို့အား စိဒ္ဓိ (အောင်မြင်မှုဝိညာဉ်ရေး) ကို ပေးသနားတော်မူ၏။ ထို့ပြင် «ဒူရေရှ္ဝရ» ဟုလည်း ထင်ရှားပြီး မြောက်ဘက်မြို့ ပတ္တန၌လည်း ထိုနည်းတူ ပူဇော်ကြ၏။

Verse 7

शृंगेश्वरश्च नाम्ना वै वैद्यनाथस्तथैव च । जप्येश्वरस्तथा ख्यातो यो दधी चिरणस्थले

ထိုသခင်ရှီဝသည် «သြင်္ဂေရှ္ဝရ» ဟုလည်းကောင်း၊ «ဝೈဒျနာထ» ဟုလည်းကောင်း အမှန်တကယ် ခေါ်ကြသည်။ ထို့ပြင် «ဇပ်ယေရှ္ဝရ» ဟုလည်း ကျော်ကြားပြီး ဒဓီ-စိရဏ-သ္ထလ၌ တည်နေသော သခင်ဟူ၍ ဆိုကြ၏။

Verse 8

गोपेश्वरः समाख्यातः रंगेश्वर इति स्मृतः । वामेश्वरश्च नागेशः काजेशो विमलेश्वरः

ထိုသခင်သည် «ဂိုပေရှ္ဝရ» ဟု ကျော်ကြားပြီး «ရင်္ဂေရှ္ဝရ» ဟုလည်း မှတ်မိကြသည်။ ထို့ပြင် «ဝာမေရှ္ဝရ» နှင့် «နာဂေရှ» အဖြစ်လည်းကောင်း၊ «ကာဇေရှ» နှင့် «ဝိမလေရှ္ဝရ» အဖြစ်လည်းကောင်း ပူဇော်ကြ၏။

Verse 9

व्यासेश्वरश्च विख्यातः सुकेशश्च तथैव हि । भाण्डेश्वराश्च विख्यातो हुंकारेशस्तथैव च

«ဗျာသေရှ္ဝရ» သည် ကျော်ကြား၏; ထို့အတူ «စုကေရှ» လည်း ထင်ရှား၏။ «ဘဏ္ဍေရှ္ဝရ» လည်း နာမည်ကြီးပြီး «ဟုမ္ကာရေရှ» လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။

Verse 10

सुरोचनश्च विख्यातो भूतेश्वर इति स्वयम् । संगमेशस्तथा प्रोक्तो महापातकनाशनः

ထိုသခင်သည် «စူရောစန» ဟု ကျော်ကြားပြီး အမှန်တကယ် «ဘူတေရှ္ဝရ»—သတ္တဝါအပေါင်း၏ အရှင်—ဟုလည်း ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် «သံဂမေရှ» ဟုလည်း ကြေညာထားပြီး သန့်ရှင်းသော ဆုံရာ၏ အရှင်၊ အကြီးမားဆုံး အပြစ်များကိုပင် ဖျက်ဆီးသူ ဖြစ်၏။

Verse 12

ततश्च तप्तकातीरे कुमारेश्वर एव च । सिद्धेश्वरश्च विख्यातः सेनेशश्च तथा स्मृतः । रामेश्वर इति प्रोक्तः कुंभेशश्च परो मतः । नन्दीश्वरश्च पुंजेशः पूर्णायां पूर्णकस्तथा

ထို့နောက် တပ္တကာမြစ်ကမ်း၌ «ကုမာရေရှ္ဝရ» ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ «သိဒ္ဓေရှ္ဝရ» သည် ထင်ရှားပြီး «စေနေရှ» လည်း မှတ်မိကြသည်။ «ရာမေရှ္ဝရ» ဟုလည်း ဆိုကြပြီး «ကုಂಭေရှ» ကို အမြင့်မြတ်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ကြ၏။ ထို့အတူ «နန္ဒီရှ္ဝရ» နှင့် «ပုဉ္ဇေရှ» ရှိပြီး «ပူර්ဏာ» တွင် «ပူර්ဏက» လည်း ရှိ၏။

Verse 13

ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा । दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः

ပရယာဂ၌ ဘုရားဗြဟ္မာသည် ရှေးကာလကပင် (ဗြဟ္မေရှွရ ဟုခေါ်သော) လင်္ဂကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် ဒသာအશ્વမေဓ တီရ္ထဟူသော သန့်ရှင်းသော ရေကူးဆိပ်၌ ၎င်းသည် လူဘဝရည်မှန်းချက် လေးပါး—ဓမ္မ၊ အရ္ထ၊ ကာမ၊ မောက္ခ—၏ အကျိုးကို ပေးတော်မူသည်။

Verse 14

तथा सोमेश्वरस्तत्र सर्ब्वापद्विनिवारकः । भारद्वाजेश्वरश्चैव ब्रह्मवर्चःप्रवर्द्धकः

ထို့အတူ ထိုနေရာ၌ ဆိုမေရှွရသည် အပဒ်အန္တရာယ် အားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသူအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဘာရဒ္ဝါဇေရှွရလည်း ရှိပြီး၊ သာသနာဝင် စည်းကမ်းနှင့် ဗေဒဉာဏ်မှ ပေါ်ထွန်းသော ဘြဟ္မဝရ္ချသ်—ဝိညာဉ်ရောင်ခြည်ကို တိုးပွားစေသည်။

Verse 15

शूलटंकेश्वरः साक्षात्कामनाप्रद ईरितः । माधवेशश्च तत्रैव भक्तरक्षाविधायकः

ရှူလတံကေရှွရသည် ဆန္ဒအလိုများကို တိုက်ရိုက်ပေးသနားတော်မူသော အရှင်ဟု ကြေညာထားသည်။ ထိုနေရာတည်းမှာပင် မာဓဝေရှသည် ဘက္တများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးသော အရှင်ဖြစ်သည်။

Verse 16

नागेशाख्यः प्रसिद्धो हि साकेतनगरे द्विजा । सूर्य्यवंशोद्भवानां च विशेषेण सुखप्रदः

အို ဒွိဇာ ရှင်ပညာရှိတို့၊ စာကေတမြို့၌ အရှင်သည် နာဂေရှဟု နာမတော်ကြီးလှသည်။ ဂျျိုတိရလင်္ဂအဖြစ်ရှိသော သီဝဘုရားအား ဘက္တိဖြင့် ကိုးကွယ်ရာမှ မင်္ဂလာကျန်းမာချမ်းသာကို ပေးသနား၍ အထူးသဖြင့် နေမျိုးဆက်မွေးဖွားသူတို့အား ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးတော်မူသည်။

Verse 17

पुरुषोत्तमपुर्यां तु भुवनेशस्तु सिद्धिदः । लोकेशश्च महालिंगः सर्वानन्दप्रदायकः

ပုရုရှိုတ္တမပူရီ၌ ဘုဝနေရှအဖြစ် အရှင်သည် စိဒ္ဓိများကို ပေးသနားတော်မူသည်။ ထို့ပြင် လိုကေရှအဖြစ် မဟာလင်္ဂသည် လောကအားလုံး၏ အာနန္ဒကို ပေးတော်မူ၍ အားလုံးကို ပြည့်စုံသော ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်ဝစေသည်။

Verse 18

कामेश्वरः शंभुलिंगो गंगेशः परशुद्धिकृत् । शक्रेश्वरः शुक्रसिद्धो लोकानां हितकाम्यया

သူသည် ကာမေရှဝရ ဖြစ်တော်မူ၏။ သူသည် သမ္ဘူ-လင်္ဂ ဖြစ်တော်မူ၏။ သူသည် ဂင်္ဂေရှ—အမြင့်မြတ်ဆုံး သန့်စင်မှုကို ပေးတော်မူသူ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် သူသည် ရှကရေရှဝရ၊ သူသည် ရှုကရ-စိဒ္ဓ—လောကတို့၏ အကျိုးချမ်းသာကို လိုလားသဖြင့် ဤသန့်ရှင်းသော ရုပ်သဏ္ဍာန်များကို ထင်ရှားစေတော်မူ၏။

Verse 19

तथा वटेश्वरः ख्यातः सर्वकामफलप्रदः । सिन्धुतीरे कपालेशो वक्त्रेशः सर्वपापहा

ထို့အတူ (သန့်ရှင်းသော လင်္ဂ) သည် ဝဋေရှဝရ ဟု နာမကြီးပြီး လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံး၏ အကျိုးफलကို ပေးတော်မူသူ ဖြစ်၏။ စိန္ဓု (အင်ဒပ်စ်) မြစ်ကမ်း၌ ကပာလေရှ ရှိ၏။ ဝက္တရေရှ သည် အပြစ်အားလုံးကို ဖယ်ရှားတော်မူသူ ဖြစ်၏။

Verse 20

भीमेश्वर इति प्रोक्तः सूर्येश्वर इति स्मृतः

သူသည် ဘီမေရှဝရ ဟု ကြေညာခံရပြီး၊ ဆူရျေရှဝရ ဟုလည်း မှတ်မိကြ၏။

Verse 21

नन्देश्वरश्च विज्ञेयो ज्ञानदो लोकपूजितः । नाकेश्वरो महापुण्यस्तथा रामेश्वरः स्मृतः

နန္ဒေရှွရကို ဉာဏ်တရားပေးသည့် အရှင်ဟု သိမှတ်ကြလော့၊ လောကအပေါင်းတို့က ပူဇော်ကန်တော့ကြ၏။ နာကေရှွရသည် အလွန်မြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်ကြီးဟု ကြေညာထားပြီး၊ ရာမေရှွရလည်း ထိုနည်းတူ သန့်ရှင်းသော ရူပနှင့် သီဝ၏ အာသနအဖြစ် မှတ်သားထား၏။

Verse 22

विमलेश्वरनामा वै कंटकेश्वर एव च । पूर्णसागरसंयोगे धर्तुकेशस्तथैव च

အရှင်သည် ဝိမလေရှွရဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ ကဏ္ဍကေရှွရဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ ပူර්ဏ-သာဂရ (ပြည့်စုံသော သမုဒ္ဒရာ) နှင့် ဆုံရာ၌လည်း ထိုနည်းတူ ဓရ္တုကေရှ ဟု ပူဇော်ကြ၏။

Verse 23

चन्द्रेश्वरश्च विज्ञेयश्चन्द्रकान्तिफलप्रदः । सर्वकाम प्रदश्चैव सिद्धेश्वर इति स्मृतः

သူကို «စန္ဒြေရှ္ဝရ» ဟု သိမှတ်ရမည်၊ လ၏ အရှင်ဖြစ်၍ လကဲ့သို့ တောက်ပသည့် ကရုဏာ၏ အကျိုးကို ပေးတော်မူ၏။ ထို့ပြင် တရားသင့်သော ဆန္ဒအားလုံးကိုလည်း ဖြည့်ဆည်းပေးသဖြင့် «သိဒ္ဓေရှ္ဝရ» ဟု မှတ်သားကြ၏။

Verse 24

बिल्वेश्वरश्च विख्यातश्चान्धकेशस्तथैव च । यत्र वा ह्यन्धको दैत्यः शंकरेण हतः पुरा

«ဗိလ္ဝေရှ္ဝရ» သည် ကျော်ကြားလှ၏၊ «အန္ဓကေရှ» လည်း ထိုနည်းတူပင်—ရှင်ကာရာ (သခင်ရှီဝ) က ရှေးကာလ၌ အန္ဓက ဒေဝတားမဟုတ်သော အဆုရကို သတ်ခဲ့သည့် သန့်ရှင်းရာဌာနဖြစ်၏။

Verse 25

अयं स्वरूपमंशेन धृत्वा शंभुः पुनः स्थितः । शरणेश्वरविख्यातो लोकानां सुखदः सदा

ရှမ္ဘု (သခင်ရှီဝ) သည် မိမိ၏ ဒိဗ္ဗရုပ်သဏ္ဌာန်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်စိတ်ကို ဆောင်ယူကာ ထိုနေရာ၌ ထပ်မံ ပေါ်ထွန်း၍ တည်နေ၏။ «ရှရဏေရှ္ဝရ» ဟု ကျော်ကြားကာ လောကတို့အား အမြဲတမ်း ချမ်းသာသုခ ပေးတော်မူ၏။

Verse 26

कर्दमेशः परः प्रोक्त कोटीशश्चार्बुदाचले । अचलेशश्च विख्यातो लोकानां सुखदः सदा

ကဒမေရှ သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အရှင်ဟု ကြေညာထား၏။ ကိုဋီရှ သည် အာဗုဒ တောင်ပေါ်၌ ထင်ရှားတည်ရှိ၏။ အချလေရှ လည်း နာမကြီး—ကမ္ဘာလောကတို့အား အမြဲတမ်း ချမ်းသာသုခ ပေးတော်မူ၏။

Verse 27

नागेश्वरस्तु कौशिक्यास्तीरे तिष्ठति नित्यशः । अनन्तेश्वरसंज्ञश्च कल्याणशुभभाजनः

နာဂေရှဝရ သည် ကೌရှိကီ မြစ်ကမ်း၌ အမြဲတမ်း တည်နေ၏။ ထို့ပြင် အနန္တေရှဝရ ဟူသော နာမဖြင့်လည်း ခေါ်ကြပြီး—မင်္ဂလာနှင့် ကောင်းကျိုးတရားတို့၏ အာရုံတည်ရာ၊ ပေးသနားတော်မူသူ ဖြစ်၏။

Verse 28

योगेश्वरश्च विख्यातो वैद्यनाथेश्वरस्तथा । कोटीश्वरश्च विज्ञेयः सप्तेश्वर इति स्मृतः

ထိုသခင်သည် ယောဂေရှ္ဝရဟု ကျော်ကြားသကဲ့သို့၊ ဝိုင်ဒျနာထေရှ္ဝရဟုလည်း ထင်ရှား၏။ ထို့ပြင် ကိုဋီရှ္ဝရဟု သိမှတ်ရပြီး၊ စပ္တေရှ္ဝရဟုလည်း မှတ်သားကြ၏။

Verse 29

भद्रेश्वरश्च विख्यातो भद्रनामा हरः स्वयम् । चण्डीश्वरस्तथा प्रोक्तः संगमेश्वर एव च

ထိုသခင်သည် ဘဒ္ရေရှ္ဝရဟု ကျော်ကြားပြီး၊ အမှန်တကယ် ဟရ (ရှီဝ) ကိုယ်တိုင်ပင် ဘဒ္ရဟူသော နာမကို ဆောင်၏။ ထို့ပြင် ချဏ္ဍီရှ္ဝရဟုလည်း ဆိုကြပြီး၊ စင်္ဂမေရှ္ဝရဟုလည်း ထိုနည်းတူ ကြေညာထား၏။

Verse 30

पूर्वस्यां दिशि जातानि शिवलिंगानि यानि च । सामान्यान्यपि चान्यानि तानीह कथितानि ते

အရှေ့ဘက်ဦးတည်ရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာသော ရှီဝလင်္ဂများအားလုံးနှင့် အခြား ယေဘုယျအားဖြင့် သိကြသော လင်္ဂများကိုလည်း ဤနေရာ၌ သင့်အား ပြောကြားထားပြီးပြီ။

Verse 31

दक्षिणस्यां दिशि तथा शिवलिंगानि यानि च । संजातानि मुनिश्रेष्ठ तानि ते कथयाम्यहम्

အို မုနိတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူ၊ တောင်ဘက်ဦးတည်ရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာသော ရှီဝလင်္ဂများကိုလည်း ယခု ငါ သင့်အား ပြောပြမည်။

Frequently Asked Questions

It argues for Śiva’s continuous salvific presence through localized liṅga-forms, with Kāśī depicted as intrinsically liberative and the Avimuktaka-liṅga serving as the chapter’s emblem of Śiva’s “non-abandoning” accessibility to devotees.

Calling Kāśī “liṅga-mayī” frames the city as a sacral field saturated with Śiva-presence, where the liṅga is not merely an icon but a mode of ontological participation—space itself becomes a medium for encountering Śiva-tattva through ritual acts and darśana.

Epithets such as Kṛttivāseśvara, Siddhanātheśvara, Bhūteśvara, and Saṃgameśa emphasize functional theology—Śiva as giver of siddhi, lord of beings, and sanctifier of confluences—thereby encoding ritual expectations (benefit, protection, liberation) into the very names of the liṅgas.