Adhyaya 17
Kotirudra SamhitaAdhyaya 1778 Verses

महाकालज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्ये चन्द्रसेन-चिन्तामणि-प्रसङ्गः (Mahākāla Jyotirliṅga Māhātmya: The Episode of King Candrasena and the Cintāmaṇi)

အဓ್ಯಾಯ ၁၇ သည် မေးမြန်း–ဖြေကြား ပုံစံဖြစ်ပြီး ရှိသီတို့က စူတအား မဟာကာလ အမည်ရှိ ဂျျိုတိရ္လင်္ဂနှင့် ဆက်နွယ်သော ကာကွယ်ရှင်၏ မဟိမနှင့် ဘက္တများ၏ ဂုဏ်တော်ကို ထပ်မံဟောကြားရန် တောင်းဆိုသည်။ စူတက ဥဇ္ဇယိနီမြို့၌ ဖြစ်ပွားသည့် ဒေသသမိုင်းဆန်သော ဥပမာကို ပြောပြသည်။ ဘုရင် ခန္ဒရစေနသည် သာသနာကျမ်းသိ၊ ကိုယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး သီဝဘက္တဖြစ်သည်။ ဂိရီရှ၏ ဂဏာတော် မဏိဘဒ္ဒရနှင့် ဆက်ဆံမှုကြောင့် နေကဲ့သို့ တောက်ပ၍ မှတ်မိခြင်း၊ မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်းသာဖြင့်ပင် မင်္ဂလာအကျိုးပေးသော စိန္တာမဏိကို ရရှိသည်။ ထိုရတနာ၏ အလင်းရောင်သည် အနိမ့်အရာများကို ရွှေဖြစ်စေသကဲ့သို့ ပြောင်းလဲစေပြီး ဘုရင်၏ ထင်ရှားမှုက အခြားဘုရင်များ၏ မနာလိုမှုကို လှုံ့ဆော်သည်။ မတ္ဆရာနှင့် လောဘကြောင့် အခြားဘုရင်များက ရတနာကို လှည့်ကွက်မျိုးစုံဖြင့် ရယူရန် ကြိုးစားကြသည်။ အဓ್ಯಾಯသည် လောကီတေဇ၊ ဥစ္စာ၊ ဂုဏ်သိက္ခာတို့က ရန်သူကို ဆွဲဆောင်တတ်ကြောင်းနှင့် အမှန်တကယ် လုံခြုံမှုသည် မဟာကာလ၌ သီဝ၏ ကာကွယ်မှုနှင့် မတုန်မလှုပ် ဘက္တိ၌သာ ရှိကြောင်းကို သင်ကြားသည်။

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । महाकालसमाह्वस्थज्योतिर्लिंगस्य रक्षिणः । भक्तानां महिमानं च पुनर्ब्रूहि महामते

ရိရှီတို့က ဆိုကြသည်— «အို မဟာမတေ၊ မဟာကာလဟူ၍ ခေါ်သော ဂျျိုတိရ္လင်္ဂနှင့် ဆက်စပ်သည့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၏ အာနုဘော်နှင့် ဘက္တတို့၏ မဟိမာကို ထပ်မံ ပြောကြားပါ»။

Verse 2

सूत उवाच । शृणुतादरतो विप्रो भक्तरक्षाविधायिनः । महाकालस्य लिंगस्य माहात्म्यं भक्तिवर्द्धनम्

စူတက ဆိုသည်— «အို ဗြာဟ္မဏ ရိရှီတို့၊ ဘက္တတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် စီမံတော်မူသော မဟာကာလ၏ လင်္ဂ၏ မဟာတန်ခိုးဂုဏ်ကို ရိုသေစွာ နားထောင်ကြလော့။ ဤပုံပြင်သည် ဘက္တိကို တိုးပွားစေ၏»။

Verse 3

उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनाह्वयो महान् । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञश्शिवभक्तो जितेन्द्रियः

ဥဇ္ဇယိနီမြို့၌ ချန်ဒရစေန အမည်ရှိသော မဟာဘုရင်တစ်ပါး ရှိ၏။ သာသ္တရအဓိပ္ပါယ်အမှန်ကို သိမြင်သူ၊ သီဝဘုရားကို သဒ္ဓါဖြင့် ဘုရားပူဇော်သူ၊ အင်္ဒြိယများကို အနိုင်ယူထားသူ ဖြစ်၏။

Verse 4

तस्याभवत्सखा राज्ञो मणिभद्रो गणो द्विजाः । गिरीशगणमुख्यश्च सर्वलोकनमस्कृतः

အို ဒွိဇ ရှင်ပညာရှိတို့၊ ထိုဘုရင်၏ မိတ်ဆွေမှာ ဂိရီရှ (သီဝ) ၏ ဂဏာတစ်ပါး မဏိဘဒ္ဒရ ဖြစ်၏။ သူသည် သီဝ၏ အတော်အပါးတို့အနက် အဓိကခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး လောကအပေါင်းတို့က နမസ്കာရပြုကြ၏။

Verse 5

एकदा स गणेन्द्रो हि प्रसन्नास्यो महामणिम् । मणिभद्रो ददौ तस्मै चिंतामणिमुदारधीः

တစ်ခါတစ်ရံ ဂဏာတို့၏ အရှင်သည် မျက်နှာပျော်ရွှင်လျက် မဟာရတနာတစ်လုံးကို သူ့အား ပေးအပ်၏။ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော မဏိဘဒ္ဒရသည် အလိုဆန္ဒပြည့်စုံစေသော ချင်တာမဏိကို ချီးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။

Verse 6

स वै मणिः कौस्तुभवद्द्योतमानोर्कसन्निभः । ध्यातो दृष्टः श्रुतो वापि मंगलं यच्छति ध्रुवम्

ထိုမဏိသည် ကောသ္တုဘကဲ့သို့ တောက်ပ၍ နေရောင်ကဲ့သို့ ထွန်းလင်း၏။ ထိုကို စိတ်တွင် သာဓုသမား၍ သတိပြုခြင်း၊ မြင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် နာမည်ကိုသာ ကြားရခြင်းပင် မင်္ဂလာကို မလွဲမသွေ ပေးစွမ်း၏။

Verse 7

तस्य कांतितलस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयं त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा द्रुतं भवति हाटकम्

၎င်း၏ တောက်ပသော အလင်းရောင်မျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့သမျှ—ကြေးဝါ၊ ကြေးနီ၊ သံဖြူ သို့မဟုတ် ကျောက်စသည့် အရာများပင်—လျင်မြန်စွာ ရွှေဖြစ်သွား၏။

Verse 8

स तु चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजा शिवाश्रयः । चन्द्रसेनो रराजाति देवमध्येव भानुमान्

ထိုမင်းကြီး စန္ဒြသေနသည် အရှင်သျှိဝကို ခိုလှုံရာအဖြစ် ယူ၍ မိမိ၏လည်ပင်းတွင် စိန္တာမဏိရတနာကို ဆင်မြန်းထားရာ နတ်ဘုရားတို့အလယ်တွင် တောက်ပသော နေမင်းကဲ့သို့ ထွန်းလင်းတောက်ပနေ၏။

Verse 9

श्रुत्वा चिन्तामणिग्रीवं चन्द्रसेनं नृपोत्तमम् । निखिलाः क्षितिराजानस्तृष्णाक्षुब्धहृदोऽभवन्

"စိန္တာမဏိဂြီဝ" (ရတနာလည်ပင်းရှိသူ) ဟု ကျော်ကြားသော မင်းတို့၏အထွတ်အထိပ် စန္ဒြသေနအကြောင်းကို ကြားသိရသောအခါ လောကရှိ မင်းအပေါင်းတို့သည် လောဘဇောတိုက်ကာ စိတ်နှလုံးများ တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ကြသည်။

Verse 10

नृपा मत्सरिणस्सर्वे तं मणिं चन्द्रसेनतः । नानोपायैरयाचंत देवलब्धमबुद्धयः

မနာလိုဝန်တိုမှုများ လွှမ်းမိုးနေသော မင်းအပေါင်းတို့သည် ထိုရတနာကို စန္ဒြသေနထံမှ နည်းမျိုးစုံဖြင့် တောင်းခံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်—နတ်ဘုရားတို့၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ရရှိထားခြင်းဖြစ်သည်ကို မသိနားမလည်သော လူမိုက်များသာ ဖြစ်ကြ၏။

Verse 11

सर्वेषां भूभृतां याञ्चा चन्द्रसेनेन तेन वै । व्यर्थीकृता महाकालदृढभक्तेन भूसुराः

အို ဗြာဟ္မဏတို့၊ အရှင်မင်းများအားလုံး၏ တောင်းဆိုချက်များကို မဟာကာလကို မယိမ်းမယိုင် သဒ္ဓါဖြင့် ကိုးကွယ်သော စန္ဒရစေန မင်းက အကျိုးမဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

Verse 12

ते कदर्थीकृतास्सर्वे चन्द्रसेनेन भूभृता । राजानस्सर्वदेशानां संरम्भं चक्रिरे तदा

ထိုမင်းများအားလုံးသည် စန္ဒရစေန မင်း၏ အရှက်ခွဲခြင်းကို ခံရပြီးနောက်၊ ထိုအခါ ဒေါသထွက်ကာ ရန်လိုမှုကို လှုံ့ဆော်ကြသည်—ဒေသအမျိုးမျိုးမှ မင်းများ ပေါင်းစည်း၍။

Verse 13

अथ ते सर्वराजानश्चतुरंगबलान्विताः । चन्द्रसेनं रणे जेतुं संबभूवुः किलोद्यताः

ထို့နောက် ထိုမင်းအပေါင်းတို့သည် စစ်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ စစ်မြေပြင်၌ စန္ဒြသေနမင်းကို အောင်နိုင်ရန် အားထုတ်ကြကုန်၏။

Verse 14

ते तु सर्वे समेता वै कृतसंकेतसंविदः । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः

ထို့နောက် သူတို့အားလုံး စုဝေးကာ အပြန်အလှန် သဘောတူညီ၍ စီမံချက်ကို သတ်မှတ်ပြီးသားဖြစ်သည်။ စစ်သည်အများနှင့်အတူ ဥဇ္ဇယိနီမြို့၏ တံခါးလေးပေါက်ကို ပိတ်ဆို့ထားကြ၏။

Verse 15

संरुध्यमानां स्वपुरीं दृष्ट्वा निखिल राजभिः । तमेव शरणं राजा महाकालेश्वरं ययौ

မိမိမြို့ကို ဘုရင်အပေါင်းတို့က ဝိုင်းရံထားသည်ကို မြင်လျှင် ဘုရင်သည် မဟာကာလေရှွရ (Mahākāleśvara) ကိုသာ အားကိုးရာအဖြစ်ယူကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ထံတော်သို့ သွားလေ၏။

Verse 16

निर्विकल्पो निराहारस्स नृपो दृढनिश्चयः । समानर्च महाकालं दिवा नक्तमनन्यधीः

ထိုဘုရင်သည် စိတ်မလှုပ်ရှား မယိမ်းယိုင်ဘဲ အစာမစား၍ သန္နိဋ္ဌာန်ခိုင်မာလျက်၊ အခြားအရာမစဉ်းစားသော စိတ်ဖြင့် နေ့ညမပြတ် မဟာကာလ (Mahākāla) ကို ပူဇော်အာရాధနာ ပြုလေ၏။

Verse 17

ततस्स भगवाञ्छंभुर्महाकालः प्रसन्नधीः । तं रक्षितुमुपायं वै चक्रे तं शृणुतादरात्

ထို့နောက် စိတ်နှလုံးကြည်လင်ပြီး ကရုဏာရှိသော ဘဂဝါ ရှမ်ဘူ-မဟာကာလသည် သူ့ကို ကာကွယ်ရန် သေချာသော နည်းလမ်းကို ကြံဆတော်မူ၏။ ထိုကုထုံးကို ရိုသေစွာဖြင့် နားထောင်ကြလော့။

Verse 18

तदैव समये गोपि काचित्तत्र पुरोत्तमे । चरंती सशिशुर्विप्रा महाकालांतिकं ययौ

ထိုအချိန်တွင် ထိုမြို့မြတ်၌ နွားကျောင်းသူ ပုဏ္ဏားမတစ်ဦးသည် သူမ၏ ကလေးငယ်နှင့်အတူ လမ်းလျှောက်လာရင်း မဟာကာလအနီးသို့ ရောက်ရှိလာ၏။

Verse 19

पञ्चाब्दवयसं बालं वहन्ती गतभर्तृका । राज्ञा कृतां महाकालपूजां सापश्यदादरात्

အသက်ငါးနှစ်အရွယ် ကလေးကို ပွေ့ချီထားသော မုဆိုးမတစ်ဦးသည် မင်းကြီးပြုလုပ်သော မဟာကာလ ပူဇော်ပွဲကို ကြည်ညိုစွာဖြင့် ကြည့်ရှုနေ၏။

Verse 20

सा दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यां शिवपूजां च तत्कृताम् । प्रणिपत्य स्वशिविरं पुनरेवाभ्यपद्यत

မင်းကြီးပြုလုပ်သော ထိုအံ့ဖွယ်ကောင်းလှသော သီဝပူဇော်ပွဲကို မြင်တွေ့ရပြီးနောက် သူမသည် ရှိခိုးဦးချကာ မိမိ၏ နေရာသို့ ပြန်သွားလေ၏။

Verse 21

तत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन तां कर्त्तुं शिवपूजां मनोदधे

နွားထိန်းမိန်းမ၏သားသည် ထိုအရာအားလုံးကို အပြည့်အဝမြင်ပြီးနောက်၊ စူးစမ်းလိုစိတ်ပြင်းပြ၍ သခင်ရှီဝ၏ ပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်ရန် စိတ်ထဲတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချ하였다။

Verse 22

आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिविरांतरे । अविदूरे स्वशिबिराच्छिवलिगं स भक्तितः

နှလုံးချမ်းမြေ့စေသော ကျောက်တုံးတစ်တုံးကို ယူဆောင်လာပြီး စခန်းအတွင်း အလွတ်နေရာတစ်ခု၌၊ မိမိစခန်းမှ မဝေးသောနေရာတွင်၊ သဒ္ဓါအပြည့်ဖြင့် ရှီဝလိင်္ဂကို တည်ထောင်လေသည်။

Verse 23

गन्धालंकारवासोभिर्धूपदीपाक्षतादिभिः । विधाय कृत्रिमैर्द्रव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्

အနံ့သာ၊ အလှဆင်ပစ္စည်း၊ ဝတ်စုံတို့နှင့်အတူ ဓూప၊ မီးအိမ်၊ အက္ခတ(မကွဲဆန်) စသည့် ပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် ပူဇော်မှုကို စီစဉ်လေ၏။ ထို့ပြင် ပြုလုပ်ပြင်ဆင်ထားသော ပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ ရှီဝဘုရားအတွက် နైవေဒျ(အာဟာရပူဇော်)ကိုလည်း ပြင်ဆင်လေသည်။

Verse 24

भूयोभूयस्समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः

ထပ်ခါထပ်ခါ စိတ်နှစ်သက်ဖွယ် ရွက်ပင်များ၊ လှပသော ပန်းများဖြင့် ရှီဝဘုရားကို ပူဇော်ကန်တော့လေ၏။ အမျိုးမျိုးသော အကများကို ကပြပြီးနောက် ထပ်တလဲလဲ ပျပ်ဝပ်ဦးချလေသည်။

Verse 25

एतस्मिन्समये पुत्रं शिवासक्तसुचेतसम् । प्रणयाद्गोपिका सा तं भोजनाय समाह्वयत्

ထိုအချိန်၌ နွားထိန်းမိန်းမသည် ချစ်ခင်မေတ္တာဖြင့်၊ သီဝဘုရားကို အလွန်အမင်းဆည်းကပ်သော စိတ်ရှိသည့် သားကို ထမင်းစားရန် ဖိတ်ခေါ်하였다။

Verse 26

यदाहूतोऽपि बहुशश्शिवपूजाक्तमानसः । बालश्च भोजनं नैच्छत्तदा तत्र ययौ प्रसूः

အကြိမ်ကြိမ်ခေါ်သော်လည်း သီဝပူဇာ၌ စိတ်မြုပ်နေသော ကလေးသည် ထမင်းမစားချင်ခဲ့။ ထို့နောက် မိခင်သည် သူရှိရာသို့ သွားရောက်하였다။

Verse 27

तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मीलितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्

သခင်ရှီဝ၏ရှေ့၌ မျက်စိပိတ်ကာ ထိုင်နေသူကို မြင်လျှင်၊ အခြားသူသည် သူ၏လက်ကို ဆုပ်ကိုင်၍ ဆွဲခေါ်ကာ၊ ဒေါသကြီးစွာဖြင့် ထိုးနှက်လေ၏။

Verse 28

आकृष्टस्ताडितश्चापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं च दूरतः

မိမိ၏သားသည် ဆွဲခေါ်၍ ထိုးနှက်ခံရသော်လည်း မလာသေးသောအခါ၊ သူသည် ထိုပူဇာကို ဖျက်ဆီးကာ ရှီဝလင်္ဂကို အဝေးသို့ ပစ်လွှတ်လေ၏။

Verse 29

हाहेति दूयमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं च सा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी क्रोधसमन्विता

“ဟာဟာ” ဟု အော်ဟစ်ကာ စိတ်နာကျင်ပူလောင်နေသော သူမသည် မိမိ၏သားကို ဆူပူကြိမ်းမောင်းလေ၏။ ထို့နောက် နွားထိန်းမိန်းမသည် ဒေါသပြင်းထန်စွာဖြင့် မိမိအိမ်သို့ ပြန်ဝင်လေ၏။

Verse 30

मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः

မိခင်က သုံးခွံကိုင်ရှင် (ရှီဝ) ၏ ပူဇော်ပွဲကို ဖျက်ဆီးထားသည်ကို မြင်သဖြင့် ကလေးသည် «ဒေဝတို့၏ ဒေဝတော်!» ဟု အော်ဟစ်ကာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲ၍ လဲကျသွားသည်။

Verse 31

प्रनष्टसंज्ञः सहसा स बभूव शुचाकुलः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्

ချက်ချင်းပင် သူသည် သတိလစ်သွား၍ ဝမ်းနည်းပူပန်မှုကြောင့် တုန်လှုပ်နေ하였다။ ခဏအကြာ သတိပြန်ရလာသောအခါ မျက်လုံးနှစ်လုံးကို ဖွင့်လိုက်သည်။

Verse 32

तदैव जातं शिबिरं महाकालस्य सुन्दरम् । ददर्श स शिशुस्तत्र शिवानुग्रहतोऽचिरात्

ထိုခဏ၌ပင် မဟာကာလ၏ လှပသော စခန်းသည် ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ထိုနေရာတွင် ထိုကလေးငယ်သည် သခင်ရှီဝ၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် မကြာမီပင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။

Verse 33

हिरण्मयबृहद्द्वारं कपाटवरतोरणम् । महार्हनीलविमलवज्रवेदीविराजितम्

၎င်းတွင် ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပသော တံခါးမကြီး၊ ခမ်းနားသော တံခါးများနှင့် ကောင်းမွန်သော အလှဆင်မုခ်ဦးများ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အဖိုးတန်ပြီး စိန်ကဲ့သို့ ပလ္လင်တော်ဖြင့် တောက်ပနေသည်။

Verse 34

संतप्तहेमकलशैर्विचित्रैर्बहुभिर्युतम् । प्रोद्भासितमणिस्तंभैर्बद्धस्फटिकभूतलैः

၎င်းကို ရွှေစင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အံ့ဖွယ်အိုးများစွာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး တောက်ပသော ကျောက်မျက်ရတနာတိုင်များဖြင့် တောက်ပနေကာ မြေပြင်ကို ဖန်သားပြင်များဖြင့် စီခြယ်ထားသည်။

Verse 35

तन्मध्ये रत्नलिंगं हि शंकरस्य कृपानिधे । स्वकृतार्चनसंयुक्तमपश्यद्गोपिकासुतः

အို ရှန်ကာရ၏ ကရုဏာတော်သိုက်၊ ထိုနေရာ၌ နွားကျောင်းမ၏သားသည် သူကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ခဲ့သော ပူဇော်မှုနှင့်အတူ သခင်ရှန်ကာရ၏ ရတနာကဲ့သို့သော လိင်ဂါကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။

Verse 36

स दृष्ट्वा सहसोत्थाय शिशुर्विस्मितमानसः । संनिमग्न इवासीद्वै परमानंदसागरे

ထိုအရှင်ကို မြင်သည်နှင့် ကလေးသည် ချက်ချင်း ထ၍ ခုန်လှုပ်ကာ စိတ်သည် အံ့ဩမှုဖြင့် ပြည့်နှက်သွား၏။ ထို့နောက် အမြင့်ဆုံး အာနန္ဒသမုဒ္ဒရာ၌ မြုပ်နှံနေသကဲ့သို့ တည်နေ၏။

Verse 37

ततः स्तुत्वा स गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्

ထို့နောက် သူသည် ဂိရိရှ (သခင်ရှီဝ) ကို ချီးမွမ်းကာ ထပ်ခါထပ်ခါ ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီး၊ နေဝင်သွားသောအခါ ကလေးသည် ရှီဝအာလယမှ ထွက်ခွာသွားသည်။

Verse 38

अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रं परमोज्ज्वलम्

ထို့နောက် သူသည် ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြာ) ၏ မြို့တော်နှင့် ဆင်တူသော မိမိ၏ စခန်းကို မြင်ရသည်။ ခဏချင်းပင် ရွှေရောင်ဖြစ်သွားကာ အံ့ဩဖွယ်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အလွန်တောက်ပလင်းလက်နေသည်။

Verse 39

सोन्तर्विवेश भवनं सर्वशोभासमन्वितम् । मणिहेमगणाकीर्ण मोदमानो निशामुखे

ညဦးအစမှာ သူသည် အလှအပအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံသော အိမ်တော်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သည်။ မဏိရတနာနှင့် ရွှေအစုအဝေးများ ပျံ့နှံ့နေပြီး၊ သူသည် ထိုအတွင်း၌ ပျော်ရွှင်မြူးတူးနေသည်။

Verse 40

तत्रापश्यत्स्वजननीं स्वपंतीं दिव्यलक्षणाम् । रत्नालंकारदीप्तांगीं साक्षात्सुरवधूमिव

ထိုနေရာ၌ သူသည် မိမိ၏မိခင်ကို မြင်၏—အိပ်ပျော်နေပြီး သာသနာမင်္ဂလာလက္ခဏာများဖြင့် တင့်တယ်လှ၏။ ရတနာအလင်္ကာများကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါများ တောက်ပ၍ ကောင်းကင်နတ်သမီးတစ်ပါးကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။

Verse 41

अथो स तनयो विप्राश्शिवानुग्रहभाजनम् । जवेनोत्थापयामास मातरं सुखविह्वलः

ထို့နောက် ထိုသားသည်—အို ဗြာဟ္မဏတို့—ရှီဝ၏ အနုဂ्रहကို ခံယူရန် ထိုက်တန်သူဖြစ်လာပြီး၊ ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် မောဟိုက်နေသော မိခင်ကို လျင်မြန်စွာ ထူထောင်ပေး၏။

Verse 42

सोत्थिताद्भुतमालक्ष्यापूर्वं सर्वमिवाभवत् । महानंदसुमग्ना हि सस्वजे स्वसुतं च तम्

အသစ်ပေါ်ထွန်းလာသော အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ရပ်ကို မြင်သော် အရာအားလုံးသည် မကြုံဖူးသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ မဟာအာနန္ဒ၌ နစ်မြုပ်လျက် မိမိ၏သားတော်ကို ချစ်ခင်စွာ ဖက်လှုပ်လေ၏။

Verse 43

श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः । प्रभुं विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम्

သား၏နှုတ်မှ ဂိရီဇာ၏အရှင် (သီဝ) ၏ ကရုဏာတော်အကြောင်း အစုံအလင် ကြားသိပြီးနောက်၊ သူသည် အရှင်မင်းမြတ်ထံ တင်ပြလျက် “သီဝကို မပြတ်မနား ဘုဇာသူသည် ကရုဏာတော်ကို ရရှိသည်” ဟု အတည်ပြုလေ၏။

Verse 44

स राजा सहसागत्य समाप्तनियमो निशि । ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषणम्

ထိုဘုရင်သည် ညအချိန်၌ သစ္စာနိယမများကို ပြီးစီးပြီးနောက် ချက်ချင်း ရောက်လာကာ၊ နွားမိန်းမ၏သား၏ အံ့ဩဖွယ် အာနုဘော်ကို မြင်လေ၏—ထိုအာနုဘော်သည် သီဝဘုရားကို ပျော်ရွှင်နှစ်သက်စေ၏။

Verse 45

दृष्ट्वा महीपतिस्सर्वं तत्सामात्यपुरोहितः । आसीन्निमग्नो विधृतिः परमानंदसागरे

ဤအရာအားလုံးကို မြင်သော် ဘုရင်သည် မိမိ၏ အမတ်များနှင့် ပုရောဟိတ်တော်တို့နှင့်အတူ၊ အမြင့်ဆုံး အာနန္ဒပင်လယ်ထဲသို့ ကျသွားသကဲ့သို့ အပြည့်အဝ နစ်မြုပ်သွားလေ၏။

Verse 46

प्रेम्णा वाष्पजलं मुञ्चञ्चन्द्रसेनो नृपो हि सः । शिवनामोच्चरन्प्रीत्या परिरेभे तमर्भकम्

ချစ်ခြင်းမေတ္တာကြောင့် မျက်ရည်စီးလျက် ဘုရင် ခန္ဒ္ရစေနသည် သီဝနာမကို ပျော်ရွှင်စွာ ရွတ်ဆိုပြီး၊ စိတ်နှလုံးအပြည့် ချစ်ခင်မှုဖြင့် ထိုကလေးငယ်ကို ဖက်လှုပ်လေ၏။

Verse 47

महामहोत्सवस्तत्र प्रबभूवाद्भुतो द्विजाः । महेशकीर्तनं चक्रुस्सर्वे च सुखविह्वलाः

အို ဗြာဟ္မဏတို့၊ ထိုနေရာ၌ အံ့ဩဖွယ် မဟာပွဲတော်ကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။ အားလုံးသည် ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲ၍ မဟေရှ (သီဝ) ကို ချီးမွမ်းသီချင်း ကီရတန ပြုကြ၏။

Verse 48

एवमत्यद्भुताचाराच्छिवमाहात्म्यदर्शनात् । पौराणां सम्भ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्

ထိုအလွန်အံ့ဩဖွယ် အကျင့်အကြံနှင့် သီဝ၏ မဟာဂုဏ်တော်ကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့ရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့သူမြို့သားတို့၏ အံ့ဩလှုပ်ရှားမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုညသည် ခဏတစ်ခဏကဲ့သို့ပင် လျင်မြန်စွာ ကုန်လွန်သွား၏။

Verse 49

अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यश्शुश्रुवुश्चरितं च तत्

ထို့နောက် မိုးလင်းချိန်တွင် စစ်ပွဲအတွက် အဆင်သင့်ရပ်တည်ကာ မြို့ကို ဝိုင်းပိတ်၍ တားဆီးထားကြ၏။ ထို့ပြင် ဘုရင်တို့သည် စုံထောက်နှင့် သတင်းပို့သူတို့၏ ပါးစပ်မှ ဖြစ်ပျက်သမျှ အကြောင်းအရာကို ကြားသိကြ၏။

Verse 50

ते समेताश्च राजानः सर्वे येये समागताः । परस्परमिति प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा चकित अति

ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာသော ဘုရင်အားလုံးသည် အတူတကွ စည်းဝေးကာ အချင်းချင်း ပြောဆိုကြ၏။ ထိုသတင်းကို ကြားသိပြီးနောက် အလွန်အံ့ဩတုန်လှုပ်ကြ၏။

Verse 51

राजान ऊचुः । अयं राजा चन्द्रसेनश्शिवभक्तोति दुर्जयः । उज्जयिन्या महाकालपुर्याः पतिरनाकुलः

ဘုရင်တို့က ပြောကြသည်— «ဤဘုရင် ချန္ဒရစေနသည် သီဝကို ကိုးကွယ်သော भक्त ဖြစ်သဖြင့် မအနိုင်ယူနိုင်သူ ဖြစ်၏။ သူသည် မဟာကာလ၏ မြို့တော် ဥဇ္ဇယိနီ၏ စိတ်မရှုပ်မယှက် အရှင်ဖြစ်၏»။

Verse 52

ईदृशाश्शिशवो यस्य पुर्य्यां संति शिवव्रताः । स राजा चन्द्रसेनस्तु महाशंकरसेवकः

သူ၏မြို့တော်၌ ကလေးငယ်များတောင် ရှိဝဗြတကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာကြသည်။ ထိုသူသည်ပင် ဘုရင် ခန္ဒရစೇန ဖြစ်၍ မဟာရှင်ကရ၏ ကြီးမြတ်သော အမှုထမ်း၊ ဘက်တော်သား ဖြစ်၏။

Verse 53

नूनमस्य विरोधेन शिवः क्रोधं करिष्यति । तत्क्रोधाद्धि वयं सर्वे भविष्यामो विनष्टकाः

သူကို ဆန့်ကျင်လျှင် သခင် ရှိဝသည် မုန်းတီးဒေါသ ထလာမည်မှာ မလွဲ။ ထိုဒေါသကြောင့်ပင် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး အဆုံးစွန် ပျက်စီးသွားကြမည်။

Verse 54

तस्मादनेन राज्ञा वै मिलापः कार्य एव हि । एवं सति महेशानः करिष्यति कृपां पराम्

ထို့ကြောင့် ဤဘုရင်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းကို မဖြစ်မနေ စီစဉ်ရမည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မဟေရှာန (ရှိဝ) သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကရုဏာတော်ကို ပေးသနားမည်။

Verse 55

सूत उवाच । इति निश्चित्य ते भूपास्त्यक्तवैरास्सदाशयाः । सर्वे बभूवुस्सुप्रीता न्यस्तशस्त्रास्त्रपाणयः

စူတာက ပြောသည်—ဤသို့ ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်တို့သည် ရန်ငြိုးကို စွန့်လွှတ်ကာ စိတ်ကောင်းစိတ်မြတ်ကို ထားရှိကြ၏။ အားလုံးပင် အလွန်ပျော်ရွှင်လာ၍ လက်နက်နှင့် လက်နက်ပစ်ကိရိယာတို့ကို ချထားကာ လက်တွင် အာယုဓမရှိဘဲ ရပ်တည်ကြ၏။

Verse 56

विविशुस्ते पुरीं रम्यां महाकालस्य भूभृतः । महाकालं समानर्चुश्चंद्रसेनानुमोदिताः

ထိုမင်းတို့သည် မဟာကာလ၏ လှပသော မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်ကြ၍၊ မင်း ချန္ဒရစေန၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် မဟာကာလ—ကာလ၏ မဟာအရှင် ရှိဝကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ကြ၏။

Verse 57

ततस्ते गोपवनिता गेहं जग्मुर्महीभृतः । प्रसंशंतश्च तद्भाग्यं सर्वे दिव्यमहोदयम्

ထို့နောက် နွားထိန်းမိန်းမများသည် မင်းများနှင့်အတူ မိမိတို့အိမ်သို့ ပြန်သွားကြ၏။ အားလုံးက ထိုအံ့ဖွယ်ကံကောင်းခြင်းကို ချီးမွမ်းကြပြီး—မင်္ဂလာတရားနှင့် ဒေဝတန်ခိုးဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာသော ကရုဏာ၏ မြင့်မြတ်သော အလင်းရောင်ဟု ဆိုကြ၏။

Verse 58

ते तत्र चन्द्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभिपूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रत्यनंदन्सुविस्मिताः

အဲဒီမှာ ခန္ဒရစေနသည် ရှေ့ထွက်လာ၍ ကြိုဆိုကာ သင့်တော်သလို ဂုဏ်ပြုပူဇော်하였다။ တန်ဖိုးမြင့်၍ အလွန်ကောင်းမွန်သော ထိုင်ခုံများပေါ်တွင် ထိုင်ရင်း၊ သူတို့သည် အံ့ဩလျက် ပြန်လည်ဝမ်းမြောက်ကြ၏။

Verse 59

गोपसूनोः प्रसादात्तत्प्रादुर्भूतं शिवालयम् । संवीक्ष्य शिवलिंगं च शिवे चकुः परां मतिम्

နွားထိန်း၏သား၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ထိုရှီဝဘုရားကျောင်းသည် ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ရှီဝလင်္ဂကိုလည်း မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ သူတို့သည် ရှီဝဘုရားတစ်ပါးတည်းအပေါ် အမြင့်ဆုံးသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို တည်စေကြ၏။

Verse 60

ततस्ते गोपशिशवे प्रीता निखिलभूभुजः । ददुर्बहूनि वस्तूनि तस्मै शिवकृपार्थिनः

ထို့နောက် မြေကြီးပေါ်ရှိ မင်းအပေါင်းတို့သည် ထိုနွားထိန်းကလေးကို နှစ်သက်၍ အရာဝတ္ထုများစွာကို သူ့အား ပေးအပ်ကြ၏—ရှီဝဘုရား၏ ကရုဏာကျေးဇူးကို တောင်းခံလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 61

येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्वपार्थिवाः

ဒေသအရပ်ရပ်အနှံ့၊ နွားထိန်းများ အများအပြား နေထိုင်ရာရာတွင်၊ မြေပြင်၏ မင်းများအားလုံးက ထိုသူတစ်ဦးတည်းကို ရွေးချယ်ကာ မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်ကြ၏။

Verse 62

अथास्मिन्नन्तरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः

ထိုအချိန်တစ်ခဏအတွင်းပင်၊ ဒေဝတားအပေါင်းတို့က ဂုဏ်ပြုပူဇော်ကြသဖြင့် တောက်ပသန့်ရှင်းသော ဝါနရတို့၏ အရှင် ဟနုမာန်သည် ပေါ်ထွန်းလာ၏။

Verse 63

ते तस्याभिगमादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चकुर्भक्तिनम्रात्ममूर्तयः

သူ၏ နီးကပ်လာခြင်းသာဖြင့်ပင် မင်းတို့သည် ကြည်ညိုကြောက်ရွံ့မှုဖြင့် တုန်လှုပ်သွားကြ၏။ ထကြွ၍ ကြိုဆိုကာ နမස්ပြုကြပြီး၊ ဘက္တိကြောင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့လာသော နှိမ့်ချမှု၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်များဖြစ်ကြသည်။

Verse 64

तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं तमालिंग्य राज्ञो वीक्ष्येदमब्रवीत्

သူတို့အလယ်၌ ထိုင်နေသော ဝါနရတို့၏ အရှင်သည် သင့်တော်စွာ ပူဇော်ခံရ၏။ ထို့နောက် နွားထိန်းသားကို ဖက်လှုပ်ကာ မင်းကို ကြည့်၍ ဤစကားကို ပြောလေ၏။

Verse 65

हनूमानुवाच । सर्वे शृण्वन्तु भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । ऋते शिवं नान्यतमो गतिरस्ति शरीरिणाम्

ဟနုမာန်က မိန့်တော်မူသည်။ “သင်တို့အားလုံးအပေါ် မင်္ဂလာရှိပါစေ—အို မင်းတို့နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့၊ အားလုံးနားထောင်ကြလော့။ သီဝရှင်ကို မလွဲ၍ ကိုယ်ရှိသူတို့အတွက် အခြားအမှန်တကယ်သော အားကိုးရာနှင့် နောက်ဆုံးရောက်ရာ မရှိ။”

Verse 66

एवं गोपसुतो दिष्ट्या शिवपूजां विलोक्य च । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्

ထို့ကြောင့် ကံကောင်းခြင်းကြောင့် နွားကျောင်းသား၏သားသည် သီဝရှင်၏ပူဇော်ပွဲကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ မန္တရမပါဘဲပင် သီဝရှင်ကို ပူဇော်ရာမှ သီဝကို ရရှိခဲ့၍—မင်္ဂလာနှင့် မုတ်ခ္ခကို သခင်နှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းဖြင့် ရောက်ရှိ하였다။

Verse 67

एष भक्तवरश्शंभोर्गोपानां कीर्तिवर्द्धनः । इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मोक्षमवाप्स्यति

ဤသူသည် Śambhu (ရှမ္ဘု) ၏ အထွတ်အမြတ် ဘက္တဖြစ်၍ နွားထိန်းသူတို့၏ ဂုဏ်သတင်းကို တိုးပွားစေသူဖြစ်သည်။ ဤလောက၌ လောကီပျော်ရွှင်မှုအလုံးစုံကို ခံစားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိလိမ့်မည်။

Verse 68

अस्य वंशेऽष्टमो भावी नन्दो नाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारायणस्स्वयम्

ဤမျိုးဆက်၌ အစဉ်အလာအရ အဋ္ဌမမြောက်သူမှာ မဟာဂုဏ်သတင်းကြီးသော နန္ဒ ဟူသောအမည်ရှိသူ ဖြစ်လာမည်။ ထို့နောက် နာရာယဏဘုရားကိုယ်တိုင်သည် ကృష్ణ အဖြစ် သူ၏သားအဖြစ် မွေးဖွားလာမည်။

Verse 69

अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोप कुमारकः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोकख्यातिं गमिष्यति

ယနေ့မှစ၍ ဤလောက၌ ဤဂိုပကလေးငယ်ကို “သရီကရ” ဟူသောအမည်ဖြင့် မြင့်မြတ်စွာ ခေါ်ကြမည်။ ထို့ပြင် လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်သော သတင်းကျော်ကြားမှုကို ရရှိမည်။

Verse 70

सूत उवाच । एवमुक्त्वाञ्जनीसूनुः शिवरूपो हरीश्वरः । सर्वान्राज्ञश्चन्द्रसेनं कृपादृष्ट्या ददर्श ह

စူတက ပြောသည်။ ထိုသို့ ဆိုပြီးနောက် အဉ္ဇနီ၏သား—ရှီဝ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ထားသော ဟရိဣශ්ဝရ—သည် လူအားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ ဘုရင် ခန္ဒရစေနကိုလည်းကောင်း ကရုဏာမျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှုလေ၏။

Verse 71

अथ तस्मै श्रीकराय गोपपुत्राय धीमते । उपादिदेश सुप्रीत्या शिवाचारं शिवप्रियम्

ထို့နောက် အလွန်ချစ်ခင်မြတ်နိုးစွာဖြင့် ဉာဏ်ပညာရှိသော ဂိုပသား သရီကရအား ရှီဝဘုရားနှစ်သက်သော ရှီဝအာစာရ—စည်းကမ်းနှင့် ဝတ်ပြုကျင့်စဉ်များကို သင်ကြားပေးလေ၏။

Verse 72

हनूमानथ सुप्रीतः सर्वेषां पश्यतां द्विजः । चन्द्रसेनं श्रीकरं च तत्रैवान्तरधी यत

ထို့နောက် ဟနုမာန်သည် အလွန်ပျော်ရွှင်လျက် လူအားလုံးမြင်နေစဉ် ထိုနေရာမှပင် ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ထိုဗြာဟ္မဏနှင့်အတူ ခန္ဒရစೇနနှင့် သရီကရတို့လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ပျောက်ကွယ်သွားကြ၏။

Verse 73

तं सर्वे च महीपालास्संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्

ထိုမဟီပာလ မင်းများအားလုံးသည် ဝမ်းမြောက်လျက် သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုခံရပြီးနောက် ခန္ဒရစೇနကို နှုတ်ဆက်ကာ မိမိတို့လာသကဲ့သို့ပင် မိမိတို့နေရာသို့ ပြန်သွားကြ၏။

Verse 74

श्रीकरोपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैस्सहधर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोस्समर्हणम्

သရီကရလည်း တောက်ပသောတေဇရှိသူဖြစ်၍ ဟနုမာန်၏ ညွှန်ကြားချက်ကို ခံယူကာ ဓမ္မကိုသိသော ဗြာဟ္မဏများနှင့်အတူ သမ္ဘု (ရှီဝ) ဘုရားအား သင့်တော်စွာ ပူဇော်ဂုဏ်ပြုလေ၏။

Verse 75

चन्द्रसेनो महाराजः श्रीकरो गोपबालकः । उभावपि परप्रीत्या महाकालं च भेजतुः

မဟာရာဇာ ခန္ဒရစೇနနှင့် နွားကျောင်းကလေး သရီကရတို့သည် နှစ်ဦးစလုံး အမြင့်ဆုံးသော ဘက္တိဖြင့် မဟာကာလ (ရှီဝ) ကို အားကိုးခိုလှုံ၍ ပူဇော်ဝတ်ပြုလေ၏။

Verse 76

कालेन श्रीकरस्सोपि चन्द्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य महाकालं भेजतुः परमं पदम्

အချိန်တန်လာသော် သရီကရနှင့် ဘုရင် စန္ဒရစေနတို့သည် မဟာကာလ (ရှီဝ) ကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် ပူဇော်ကာ အမြင့်မြတ်ဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိကြ၏။

Verse 77

एवंविधो महाकालश्शिवलिंगस्सतां गतिः । सर्वथा दुष्टहंता च शंकरो भक्तवत्सलः

ဤသို့သော မဟာကာလသည်—ဤ ရှိဝလိင်္ဂသည်—သဒ္ဓါရှိသူတို့၏ ခိုလှုံရာနှင့် နောက်ဆုံးရောက်ရာ ဖြစ်၏။ အရာရာ၌ မကောင်းသူတို့ကို ဖျက်ဆီးသူလည်း ဖြစ်ပြီး၊ ရှင်ကရ (Śaṅkara) သည် ဘက္တများကို အမြဲမေတ္တာထားသူ ဖြစ်သည်။

Verse 78

इदं पवित्रं परमं रहस्यं सर्वसौख्यदम् । आख्यानं कथितं स्वर्ग्यं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

ဤပဝित्रသော အကြောင်းအရာသည် အမြင့်ဆုံးသော လျှို့ဝှက်ချက်ဖြစ်၍ ပျော်ရွှင်ချမ်းသာမှု အားလုံးကို ပေးတတ်သည်။ ၎င်းကို ကောင်းကင်သို့ ဦးတည်စေသော ပုံပြင်အဖြစ် ဟောကြားထားပြီး၊ ရှိဝဘက္တိကို တိုးပွားစေသည်။

Frequently Asked Questions

It presents a Mahākāla-centered exemplum: Candrasena receives the Cintāmaṇi from Maṇibhadra, after which rival kings—stirred by envy—seek to seize it, setting up a theological lesson that Śiva’s protection and devotion outweigh unstable political power.

The Cintāmaṇi symbolizes condensed ‘auspicious power’ (maṅgala/tejas) that can transmute conditions, yet also exposes the bearer to the karmic-social forces of craving and jealousy; the jyotirliṅga context implies that enduring safety and liberation are grounded in Śiva’s presence and bhakti, not in externalized magical capital.

Śiva is highlighted as Mahākāla associated with a jyotirliṅga (a localized, luminous manifestation), and his gaṇa Maṇibhadra functions as an extension of Śiva’s protective agency within the narrative economy.