Sarga 9
विभीषणोपदेशः — Vibhishana’s Counsel to Ravana
युद्धकाण्ड
ဤ စರ್ಗ၌ လင်္ကာရှိ ရက္ခသခေါင်းဆောင်ကြီးများ—အင်ဒြဇိတ် အပါအဝင် အမည်ကြီး စစ်ခေါင်းဆောင်များ—သည် ဒေါသထန်ထန်ဖြင့် ထ၍ စစ်ရေးအစုအဝေးပြုကြသည်။ သူတို့သည် ပရိဃ (သံတုတ်ကြီး)၊ ပဋ္ဌိသ၊ ပရာသ၊ သက္တိ၊ ရှူလ၊ ပရရှု၊ လေးမြားနှင့် မြှားများ၊ ထက်မြက်သော ဓားများကို ကိုင်ဆောင်ကာ ရာမ၊ လက္ခမဏ၊ သုဂရీవ၊ ဟနုမာန်တို့ကို သတ်မည်ဟု ကြေညာကြသည်။ ထိုအခါ ဝိဘီရှဏ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဝင်ရောက်ကာ လက်နက်ကိုင် အစုအဝေးကို တားဆီးပြီး နီတိအယူအဆကို စနစ်တကျ ဟောကြားသည်။ သာမ၊ ဒါန၊ ဘေဒ—ဤ သုံးမျိုးသော သံတမန်နည်းလမ်းများဖြင့် မရနိုင်သော ကိစ္စကိုပင် စဉ်းစားသုံးသပ်မှုမရှိဘဲ အင်အားဖြင့် မပြုသင့်ကြောင်း၊ အောင်မြင်မှုသည် အလျင်အမြန်နှင့် မထီမဲ့မြင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စနစ်တကျ အကဲဖြတ်ခြင်းပေါ် မူတည်ကြောင်း ဆိုသည်။ ရန်သူကို မလျော့မတွက်ရန် သတိပေးပြီး ဟနုမာန်၏ သမုဒ္ဒရာဖြတ်ကျော်မှုကို အံ့ဩဖွယ် စွမ်းရည်၏ သက်သေအဖြစ် ထောက်ပြသည်။ ထို့နောက် စစ်ပွဲကို ဓမ္မနှင့် မဟာဗျူဟာအရ ပြန်လည်သတ်မှတ်ကာ ရာဝဏ၏ မူလအပြစ်—စီတာကို ခိုးယူခြင်း—၏ မတရားမှုကို မေးခွန်းထုတ်သည်။ ဒေါသကို လွှတ်ချ၍ ဓမ္မတည်ကြည်သော ရာမနှင့် အကျိုးမဲ့ ရန်ငြိုးကို ရှောင်ကာ မိုင်သီလီ/စီတာကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် တိုက်တွန်းသည်၊ မဟုတ်လျှင် လင်္ကာနှင့် ရက္ခသတို့ ပျက်စီးမည်ဟု သတိပေးသည်။ ရာဝဏသည် အကြံဉာဏ်ကို နားထောင်ပြီး အစုအဝေးကို ဖြုတ်ခွဲကာ နန်းတော်သို့ ဝင်သွားသည်; စကားသည် အပြင်ပန်းအားဖြင့် ပြီးဆုံးသော်လည်း သတိပေးချက်ကို စိတ်တွင် မခံယူ။
Shlokas
Verse 1
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।।।
ထို့နောက် နိကುಂಬ္ဘ၊ ရဘသ၊ မဟာဗလရှိသော စူရျသတ္တရု၊ စုပ్తဃ္န၊ ယဇ္ဉကို လုယူဖျက်ဆီးသော ရက္ခသ၊ မဟာပါရ္ශ්ဝနှင့် မဟောဒရ; အဂ္နိကေတုနှင့် မတားဆီးနိုင်သော ရရှ္မိကေတု; ထို့ပြင် ရာဝဏ၏ သား မဟာတေဇရှိ၍ အင်အားကြီးသော အိန္ဒြဇိတ်; ထို့နောက် ပရဟස්တ၊ ဝိရူပါက္ခ၊ မဟာဗလရှိသော ဝဇ္ရဒံෂ္ဍရ၊ ဓူမ္ရာက္ခ၊ အတိကာယ နှင့် ဒုర్మုခ—ဤရက္ခသတို့သည် ပရိဃ၊ ပတ္တိသ၊ လှံ၊ သက္တိ၊ သုံးခွ၊ ပုဆိန်၊ မြားပါသော လေးနှင့် ကျယ်ပြန့်၍ ထက်မြက်သော ဓားများကို ကိုင်ဆောင်ကာ အလွန်ဒေါသထွက်၍ ခုန်ထလာကြပြီး၊ တေဇဖြင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပလျက် အားလုံးက ရာဝဏအား ပြောကြား하였다။
Verse 2
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
မီးအလံအမည်ရှိ အဂ္နိကေတုနှင့် မတားဆီးနိုင်သော ရශ්မိကေတု ရက္ခသတို့ ထလာကြ၏; ထို့ပြင် ရာဝဏ၏ ကိုယ်ပိုင်သား အင်ဒြဇစ်လည်း—တေဇောဓာတ်ကြီးမား၍ အင်အားပြည့်ဝသူ—ထလာ၏။
Verse 3
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
ယနေ့ ငါတို့သည် ရာမ၊ စုဂရီဝ နှင့် လက္ခမဏကို သတ်မည်။ ထို့ပြင် လင်္ကာကို တိုက်ခိုက်ခံရစေသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည့် အားနည်းနိမ့်ကျသော ဟနုမာန်ကိုပါ သတ်မည်။
Verse 4
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
သူတို့သည် တုတ်ကြီး၊ လှံ၊ ဂျာဗလင်၊ “သက္တိ” လှံတံ၊ တြိရှူလ၊ ပုဆိန်တို့ကို ကိုင်ဆောင်ကြ၏။ ထို့အပြင် မြားပါသော လေးများနှင့် ကျယ်ပြန့်၍ ထက်မြက်သော ဓားများကိုလည်း ယူဆောင်ကြ၏။
Verse 5
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
အလွန်အမျက်ထွက်နေသော ထိုဘီလူးတို့သည် လက်နက်များကို ကိုင်စွဲ၍ ထရပ်ကြပြီး မိမိတို့၏ တန်ခိုးအရှိန်အဝါဖြင့် မီးတောက်လောင်သကဲ့သို့ တောက်ပလျက် ရာ၀ဏမင်းအား လျှောက်ထားကြ၏။
Verse 6
अद्यरामंवधिष्यामस्सुग्रीवंसचलक्ष्मणम् ।कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता ।।।।
ယနေ့ ငါတို့သည် ရာမ၊ စုဂရီဝ နှင့် လက္ခမဏကို သတ်မည်။ ထို့ပြင် လင်္ကာကို တိုက်ခိုက်ခံရစေသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည့် အားနည်းနိမ့်ကျသော ဟနုမာန်ကိုပါ သတ်မည်။
Verse 7
तान्गृहीतायुधान् सर्वान्वारयित्वाविभीषणः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान् ।।।।
ဝိဘီသနသည် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသူ အားလုံးကို တားမြစ်၍ ပြန်လည်ထိုင်စေပြီးနောက် လက်အုပ်ချီလျက် ရာ၀ဏမင်းအား စကားဆို၏။
Verse 8
अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते ।तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः ।।।।
အို အရှင်မင်းကြီး၊ နည်းလမ်းသုံးသွယ်ဖြင့် အလိုရှိသောအရာကို မရနိုင်သောအခါမှသာ စွမ်းအားထုတ်ဖော်သင့်သောအချိန်ဖြစ်သည်ဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြပါ၏။
Verse 9
प्रमत्तेष्यभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच ।विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः ।।।।
အို အရှင်မင်းကြီး၊ မေ့လျော့သူ၊ ဘေးသင့်သူနှင့် ကံတရား၏ ဒဏ်ခတ်ခြင်းခံရသူတို့အပေါ်၌ စနစ်တကျ ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ ပြုလုပ်သော လုံ့လဝီရိယသည်သာ အောင်မြင်မှုရနိုင်ပါသည်။
Verse 10
अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम् ।जितरोषंदुराधर्षतंप्रधर्षयितुमिच्छथ ।।।।
အမြဲမပေါ့မပါး၊ အောင်ပွဲကို ရည်မှန်း၍ အင်အား၌ တည်ကြည်၊ ဒေါသကို အနိုင်ယူထားပြီး တိုက်ခိုက်ရန် မလွယ်ကူသော သူကို—သင်တို့ ဘယ်လို ဖိနှိပ်အနိုင်ယူချင်ကြသနည်း။
Verse 11
समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम् ।गतिंहनूमतोलोकेकोविद्यात्तर्कयेतवा ।।।।
ဟနုမာန်သည် မြစ်ချောင်းတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ကြောက်မက်ဖွယ် သမုဒ္ဒရာကို ခုန်လွှားကာ ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်; ဤလောက၌ မည်သူက ထိုကဲ့သို့သော ကာရိယကို သိနိုင်မည်နည်း၊ သို့မဟုတ် စိတ်ကူးတောင် ထင်မြင်နိုင်မည်နည်း။
Verse 12
बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः ।परेषांसहसाऽवज्ञानकर्तव्याकथञ्चन ।।।।
အို ညလှည့်လည်သူတို့၊ ရန်သူ၏ အင်အားနှင့် သူရဲကောင်းသတ္တိသည် တိုင်းတာမရအောင် ကြီးမား၏။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အလျင်အမြန် မထီမဲ့မြင်ပြု၍ မလျစ်လျူရှုကြနှင့်။
Verse 13
किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा ।आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः ।।।।
ထို့ပြင် ရာක්ෂသဘုရင်အပေါ် ရာမသည် ယခင်က မည်သည့်အပြစ်ကို ပြုခဲ့သနည်း။ ထိုကြောင့်ပင် ဂုဏ်သတင်းကြီးသောသူ၏ ဇနသ္ထာနမှ ဇနီးကို ခိုးယူသွားရသလော။
Verse 14
खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे ।अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम् ।।।।
ခရာသည် အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်၍ စစ်မြေပြင်၌ ရာမ၏လက်ဖြင့် သတ်ခံရလျှင် ထိုသည်မှာ သင့်တော်လှ၏။ အကြောင်းမူ သက်ရှိအပေါင်းတို့သည် မိမိအင်အားအတိုင်း မိမိအသက်ကို ကာကွယ်ရမည်ဖြစ်သည်။
Verse 15
एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनस्सुमहद्भवेत् ।आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम् ।।।।
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် ဝိုင်ဒေဟီသည် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အလွန်ကြီးမားသော အန္တရာယ်ဖြစ်လာမည်။ ဤနေရာသို့ ခေါ်ယူလာပြီးပြီဖြစ်သဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်သင့်၏—အငြင်းပွားမှုသာ ပေါက်ဖွားစေသော အမှုကို ဆက်လက်ဖက်တွယ်ထားခြင်းမှ အကျိုးအမြတ်အဘယ်ရှိနည်း။
Verse 16
नतुक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना ।वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली ।।।।
ဓမ္မကိုလိုက်နာသော အင်အားကြီးသူနှင့် အကျိုးမဲ့သော ရန်ငြိုးကို ထိန်းထားခြင်း မသင့်တော်။ မိုင်သီလီကို သူ့ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ကြပါစေ။
Verse 17
यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम् ।पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली ।।।।
သူ၏မြားများဖြင့် ရတနာများစုံလင်၍ ဆင်နှင့် မြင်းများပြည့်နှက်သော ဤမြို့တော်ကို မဖျက်ဆီးမီ မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို သူ့ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ကြပါစေ။
Verse 18
यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी ।नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम् ।।।।
အလွန်ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး တားဆီးမရသော ဝါနရတပ်မတော်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ လင်္ကာကို မကျူးကျော်မီ စီတာကို ပြန်လည်ပေးအပ်ကြပါစေ။
Verse 19
विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूरास्सर्वेचराक्षसाः ।रामस्यदयितापत्नीनस्वयंनयदिदीयते ।।।।
ရာမ၏ ချစ်မြတ်နိုးသော ဇနီးကို သင်တို့က ကိုယ့်ဆန္ဒဖြင့် မပြန်ပေးလျှင် လင်္ကာမြို့တော်သည် မလွဲမသွေ ပျက်စီးမည်—အားကြီးသော ရက္ခသတို့အပါအဝင် အားလုံးနှင့်တကွ။
Verse 20
प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्यवचनंमम ।हितंतथ्यमहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली ।।।।
ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုကြောင့် သင့်ကို ငါတောင်းပန်၏—ငါ့စကားကို လိုက်နာပါ။ ငါပြောသည်မှာ အမှန်လည်းဖြစ် အကျိုးလည်းရှိ၏—မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို သူ့ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ကြပါစေ။
Verse 21
पुराशरत्सूर्यमरीचिसन्निभान्नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान्नृपात्मजः ।सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायतेप्रदीयतांदशरधायमैथिली ।।।।
မင်းသားသည် သင့်အပေါ်သို့ မလွဲမသွေ ထိမှန်သော မြားများကို လွှတ်မီ—ဆောင်းဦးကာလ နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ အမွှေးအသစ်တပ်ကာ ခိုင်မာသော မြားများကို—မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို ဒဿရထ၏ သားတော် ရာမထံ ပြန်လည်အပ်နှံလော့။
Verse 22
त्वजस्वकोपंसुखधर्मनाशनंभजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम् ।प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।
ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဓမ္မကိုပါ ဖျက်ဆီးတတ်သော ဒေါသကို စွန့်လွှတ်လော့။ တရားသော ရွှင်လန်းမှုနှင့် အမြဲတမ်းသော ကီရ్తိကို တိုးပွားစေသော ဓမ္မကို အားကိုးလော့။ သနားကြင်နာ၍ ငြိမ်းချမ်းပါစေ—ကျွန်ုပ်တို့သည် သားသမီးနှင့် ဆွေမျိုးတော်တော်များများနှင့်အတူ အသက်ရှင်နိုင်ရန်—မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို ဒဿရထ၏ သားတော် ရာမထံ ပြန်အပ်နှံလော့။
Verse 23
विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः ।विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम् ।।।।
ဝိဘီရှဏ၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် ရာဝဏ—ရက္ခသတို့၏ အရှင်—သူတို့အားလုံးကို ပြန်လွှတ်ကာ မိမိ၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Laṅkā should escalate into total war or pursue restitution by returning Sītā: Vibhīṣaṇa argues that Rāvaṇa’s initial act (abduction) is the true provocation, and that continuing enmity against a dharma-aligned opponent is strategically and ethically ruinous.
Upadeśa centers on nīti guided by dharma: do not disregard an enemy’s capacities, attempt recognized diplomatic means before force, abandon anger that destroys virtue, and choose actions that preserve life, kinship, and civic stability through just repair rather than pride.
Laṅkā functions as the threatened polity; the ocean (samudra) is referenced through Hanumān’s unprecedented crossing as proof of extraordinary agency; Janasthāna appears as the remembered site tied to earlier conflict and the abduction narrative.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.