Sarga 64
अङ्गदोपदेशः समुद्रदर्शन-विषादश्च (Angada’s Counsel and the Vanaras’ Despondency at the Ocean)
किष्किन्धाकाण्ड
သမ္ပာတိ (ဂိဓ္ဓရာဇ) ၏စကားကို ကြားသိရသဖြင့် ဝါနရတို့သည် ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြစ်ကာ ခုန်လှုပ်၍ အော်ဟစ်ချီးမွမ်းကြပြီး၊ စီတာဒေဝီကို တွေ့မြင်လိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် သမုဒ္ဒရာသို့ ထွက်ခွာကြသည်။ တောင်ဘက်သမုဒ္ဒရာ၏ မြောက်ကမ်းခြေတွင် စခန်းချကာ သမုဒ္ဒရာ၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မြင်ကြရသည်—ကိုယ်ထည်ကြီးမားသော ရေသတ္တဝါများ၊ လှိုင်းလုံးများက တုန်လှုပ်လှန်လှောနေခြင်း၊ တောင်တန်းတမျှ မြင့်မားသည့် ရေထုများနှင့် ပာတာလနှင့် ဆက်နွယ်သည့် ဒါနဝတို့၏ ကြောက်ရွံ့ဖွယ်အရိပ်အယောင်တို့ကြောင့် ရင်တုန်ဖွယ် ဖြစ်သည်။ ဤသမုဒ္ဒရာသည် မလွယ်ကူစွာ မကူးနိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရှားသဖြင့် ဝါနရစစ်တပ်သည် ချက်ချင်း စိတ်ပျက်ဝမ်းနည်းကာ “ဤကိစ္စကို မည်သို့ ဆောင်ရွက်မည်နည်း” ဟု စိုးရိမ်၍ ရပ်တန့်သွားသည်။ ထိုအခါ ဟရိတို့အနက် ထူးမြတ်သူ အင်္ဂဒသည် ကြောက်ရွံ့သူတို့ကို အားပေးသက်သာစေပြီး၊ စိတ်ပျက်ခြင်းကို “အပြစ်အနက် အဆိုးဆုံး” ဟု သတ်မှတ်ကာ၊ သတ္တိပြရမည့်အချိန်၌ မျှော်လင့်ချက်ပျောက်ခြင်းသည် ပုရုသအာသ (ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု) ကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြောင်း—ဒေါသထန်သော မြွေက ကလေးကို သတ်သကဲ့သို့—ဥပမာဖြင့် သဘောပေါက်စေသည်။ ညလွန်ပြီးနောက် အင်္ဂဒသည် ဝါနရအိုမင်းသူများနှင့် ထပ်မံတိုင်ပင်ကာ စစ်တပ်ကို ယုံကြည်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်စေပြီး၊ မေးခွန်းပုံစံဖြင့် ခေါင်းဆောင်မှုကို လှုံ့ဆော်သည်—မည်သူက သမုဒ္ဒရာကို ကျော်လွှားမည်နည်း၊ မည်သူက သုဂရీవ၏ သစ္စာကတိကို ပြည့်စုံစေမည်နည်း၊ မည်သူ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အားလုံးက အောင်မြင်၍ အိမ်သို့ ပြန်နိုင်မည်နည်း။ စကားကို ကြားသော် စစ်တပ်သည် တိတ်ဆိတ်သွားပြီး၊ ထို့နောက် အင်္ဂဒသည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဂုဏ်၊ ယశ (ဂုဏ်သတင်း) နှင့် အင်အားကို သတိပေးကာ တစ်ဦးချင်းစီ၏ စွမ်းအားအတိုင်းအတာကို ပြောကြားရန် လှုံ့ဆော်သည်—ဤသည်ပင် စರ್ಗ၏ အဓိကသင်ခန်းစာ ဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
आख्याता गृध्रराजेन समुत्प्लुत्य प्लवङ्गमाः।सङ्गताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुर्भीमविक्रमाः।।।।
ဂဠုန်ဘုရင်၏ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း အင်အားကြီးဝါနရတို့ စုဝေးလာကြပြီး၊ ပျော်ရွှင်စွာ ခုန်ပေါက်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်သတ္တိရှိသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်သံများကို ထွက်ပေါ်စေ하였다။
Verse 2
सम्पातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम्।हृष्टास्सागरमाजग्मुस्सीतादर्शनकाङ्क्षिणः।।।।
စမ္ပာတီ၏ စကားကို ကြားသိ၍—ရావဏ၏ ပျက်စီးခြင်းကို ဆိုသောစကား—ဟရိတို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြ၏။ စီတာကို မြင်လိုစိတ်ပြင်းပြ၍ ရာဝဏ၏ နေရာသို့ သွားရာလမ်းဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာကမ်းသို့ ရောက်လာကြ၏။
Verse 3
अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः।कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमिव स्थितम्।।।।
ထိုဒေသသို့ ရောက်ရှိကြသော ကြောက်မက်ဖွယ် သတ္တိဗလကြီးမားသည့် မျောက်သူရဲများသည် ပင်လယ်ကို မြင်ကြ၏—အလွန်ကျယ်ပြန့်လှ၍ မဟာလောကကြီးတစ်ခုလုံး၏ အရိပ်ပုံရိပ်ကဲ့သို့ ထိုနေရာတွင် တည်ရှိနေသကဲ့သို့ပင်။
Verse 4
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम्।सन्निवेशं ततश्चक्रुर्हरिवीरा महाबलाः।।।।
တောင်ဘက်ပင်လယ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သောအခါ သန်မာကြီးမားသည့် ဝါနရသူရဲကောင်းများသည် ထိုနေရာတွင်ပင် စခန်းချ တည်နေရာချကြ၏။
Verse 5
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले।व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम्।।।।प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः।क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम्।।।।सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः।रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदु: कपिकुञ्जराः।।।।
သူတို့သည် ပင်လယ်ကို မြင်ကြ၏—အမျိုးမျိုးသော ကြောက်မက်ဖွယ် အရွယ်အစားမဟာကြီး သတ္တဝါများက ရေထဲတွင် ကစားလှုပ်ရှားနေ၍ ပါးစပ်ဟာဟာဖွင့်ထားကြသဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်၊ လှိုင်းတံပိုးကြီးများကြောင့်လည်း ရုန်းကန်လှုပ်ရှားနေ၏။ တစ်နေရာတွင် အိပ်ပျော်နေသကဲ့သို့ ထင်ရပြီး၊ တစ်နေရာတွင် ကစားနေသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ တစ်ချို့နေရာများတွင် တောင်တန်းအရွယ် ရေတောင်ပုံများက ဖုံးလွှမ်းနေ၏။ ထို့ပြင် ပာတာလအောက်လောက၌ နေထိုင်သော ဒာနဝ မင်းကြီးများဖြင့်လည်း စည်ကားကျပ်တည်းနေ၏။ ထိုကြောက်မက်ဖွယ်မြင်ကွင်းကြောင့် ရောမဟာသွားစေပြီး မျောက်ခေါင်းဆောင်များသည် စိတ်မချမ်းသာ၍ စိုးရိမ်ပူပန်လာကြ၏။
Verse 6
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले।व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम्।।4.64.5।।प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः।क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम्।।4.64.6।।सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः।रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदु: कपिकुञ्जराः।।4.64.7।।
ထို့နောက် ဝါနရတို့အနက် အထူးမြတ်သူ အင်္ဂဒသည် ထိုဟရီတို့ကို ထပ်မံပြောကြား၏— “သင်တို့အားလုံးသည် အင်အားကြီးသူတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ သတ္တိဗီရိယ မခိုင်မလဲ; နာမည်ကြီးသော မျိုးရိုးဝင်များဖြစ်၍ သင်တို့၏ကောင်းမှုကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရသူများ ဖြစ်ကြသည်။”
Verse 7
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले।व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम्।।4.64.5।।प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः।क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम्।।4.64.6।।सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः।रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदु: कपिकुञ्जराः।।4.64.7।।
“သင်တို့အနက် မည်သူမျှ သွားရောက်လုပ်ဆောင်ရာတွင် မည်သည့်အခါ မည်သည့်နေရာ၌မဆို အတားအဆီး မကြုံဖူးကြ။ ထို့ကြောင့် ပြောကြလော့၊ ဝါနရတို့အနက် အားမာန်ကြီးသော ဥဿဘတို့ရေ— ခုန်ကူးရာတွင် မည်သူ့မှာ ဘယ်လောက်အင်အားရှိ၍ ဘယ်လောက်အဝေးထိ ရောက်နိုင်သနည်း?”
Verse 8
आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्षय वानराः।विषेदु स्सहसासर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन्।।।।
ကောင်းကင်ကဲ့သို့ပင် ဖြတ်ကျော်ရန်ခက်ခဲသော သမုဒ္ဒရာကို မြင်ကြသောအခါ ဝါနရတို့အားလုံး ချက်ချင်း စိတ်ညစ်ညူးသွား၍ “ဤကိစ္စကို မည်သို့ ပြီးမြောက်နိုင်မည်နည်း” ဟု ပြောကြ၏။
Verse 9
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात्।आश्वासयामास हरीन्भयार्तान् हरिसत्तमः।।।।
သမုဒ္ဒရာကို စူးစမ်းကြည့်ရာမှ စိတ်ညစ်နေသော တပ်ဖွဲ့ကို မြင်သော် အင်္ဂဒ—ဝါနရတို့အနက် အထူးမြတ်သူ—သည် ကြောက်ရွံ့နေသော ဟရီတို့ကို အားပေးနှစ်သိမ့်하였다။
Verse 10
तान्विषादेन महता विषण्णान्वानरर्षभान्।उवाच मतिमान्काले वालिसूनुर्महाबलः।।।।
ထို့နောက် ဗာလီ၏သား အင်္ဂဒသည် ပညာရှိ၍ အင်အားကြီးမားသူဖြစ်ကာ၊ အချိန်သင့်တော်သည့်အခါတွင် စိတ်ပျက်အားငယ်မှုကြီးမားစွာကြောင့် မျက်နှာငုံ့နေကြသော နွားထီးသဖွယ် ဝါနရခေါင်းဆောင်တို့အား စကားပြော하였다။
Verse 11
न विषादे मनः कार्यं विषादो दोषवत्तमः।विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः।।।।
စိတ်ကို အားလျော့၍ မျှော်လင့်ချက်ပျက်စေမထားပါနှင့်။ မျှော်လင့်ချက်ပျက်ခြင်းသည် အပြစ်အနာဂတ်အကြီးဆုံးဖြစ်၏။ ၎င်းသည် လူကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ ဒေါသထွက်သော မြွေက ကလေးကို သတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 12
यो विषादं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते।तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति।।।।
ရဲရင့်မှုအချိန်ရောက်လာသော်လည်း မျှော်လင့်ချက်ပျက်ခြင်းကို လက်လျှော့လိုက်သူ၏ အတွင်းရောင်ခြည် (တေဇ) သည် မှိန်သွား၏။ ထိုအားတန်ခိုးမရှိလျှင် မိမိ၏ သင့်တော်သော ရည်မှန်းချက်ကို မအောင်မြင်နိုင်။
Verse 13
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैस्सह।हरिवृद्धैस्समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत्।।।।
ထိုည ကုန်လွန်သွားသောအခါ အင်္ဂဒသည် ဝါနရတို့နှင့်အတူ အကြီးအကဲများကို စုဝေးစေပြီး ထပ်မံ အကြံဉာဏ်ကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်하였다။
Verse 14
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ।वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता।।।।
ဝါနရတပ်ဖွဲ့သည် အင်္ဂဒကို ဝိုင်းရံ၍ ရပ်တည်ကာ တောက်ပလင်းလက်နေ၏—မရုတ်တို့၏ တပ်သည် ဝါသဝ (အိန္ဒြာ) ကို ဝိုင်းရံ၍ တည်နေသကဲ့သို့။
Verse 15
कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्त:स्तम्भयितुं भवेत्।अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः।।।।
ဤဝါနရစစ်တပ်ကို တားဆီး၍ တည်ငြိမ်စေနိုင်သူသည် မည်သူရှိမည်နည်း—ဝါလီ၏သားနှင့် ဟနုမာန်မှတပါး။
Verse 16
ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिन्दमः।अनुमान्याङ्गदश्श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत्।।।।
ထို့နောက် ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူ အင်္ဂဒ မဟာဂုဏ်ရှိသူသည် အရွယ်ကြီးဝါနရများနှင့် စစ်တပ်တစ်ရပ်လုံး၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိစေပြီး အဓိပ္ပါယ်ပြည့်ဝသော စကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 17
क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम्।कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसन्धमरिन्दमम्।।।।
“ယခု မဟာတေဇနှင့် အင်အားကြီးသူ မည်သူက သမုဒ္ဒရာကို ကျော်လွှားမည်နည်း။ ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူ၊ ကတိတည်သူ စုဂရీవကို မျက်နှာမြင့်စေ၍ မှန်ကန်ကြောင်း ထင်ရှားစေမည်မှာ မည်သူနည်း။”
Verse 18
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवङ्गमाः।इमांश्च यूथपान् सर्वान्मोक्षयेत्को महाभयात्।।।।
“အို ပလဝင်္ဂမတို့၊ ယောဇနာတစ်ရာကို ခုန်ကျော်နိုင်သော သူရဲကောင်းသည် မည်သူနည်း။ ဤတပ်ခေါင်းဆောင်အားလုံးကို ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှုမှ လွတ်မြောက်စေမည်မှာ မည်သူနည်း။”
Verse 19
कस्य प्रभावाद्धारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च।इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थास्सुखिनो वयम्।।।।
“မည်သူ၏ အာနုභာဝနှင့် အစွမ်းသတ္တိကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အလုပ်အောင်မြင်၍ ဤနေရာမှ ပြန်လာနိုင်မည်နည်း၊ ထို့ကြောင့် မိမိတို့၏ ဇနီးများ၊ သားများနှင့် အိမ်များကို ပျော်ရွှင်စွာ ပြန်လည်မြင်တွေ့နိုင်ကြမည်နည်း။”
Verse 20
कस्य प्रसादाद्रामं च लक्ष्मणं च महाबलम्।अभिगच्छेम संहृष्टास्सुग्रीवं च वनौकसम्।।।।
ဘယ်သူ၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့်ပင် ကျွန်ုပ်တို့သည် လုပ်ငန်းတာဝန် ပြီးမြောက်၍ ဝမ်းမြောက်စွာ သစ်တောနေသူ စုဂရీవနှင့်အတူ သန်မာကြီးမားသော သီရိရာမနှင့် လက္ခ္မဏကို ချဉ်းကပ်တွေ့ဆုံနိုင်မည်နည်း။
Verse 21
यदि कश्चित्समर्थो वस्सागरप्लवने हरिः।स ददा त्विह न शशीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम्।।।।
သင်တို့အနက် ပင်လယ်ကို ခုန်ကူးနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိသည့် ဝါနရ တစ်ဦးဦးရှိလျှင်၊ ထိုသူသည် ယခုဤနေရာတွင်ပင် အမြန်ဆုံး “အဘယ” ဟူသော ပုဏ္ဏိယတရားသဒ္ဒါန—အောင်မြင်ခြင်းဖြင့် လုံခြုံမှုကို အာမခံပေးသော သန့်ရှင်းသည့် ဒါနကို ကျွန်ုပ်တို့အား ပေးအပ်ပါစေ။
Verse 22
अङ्गदस्य वच श्शृत्वा न कश्चित् किञ्चिदब्रवीत्।स्तिमिते वा भवत्सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी।।।।
အင်္ဂဒ၏စကားကို ကြားသော် မည်သူမျှ အနည်းငယ်တောင် မပြန်မိကြ; ထိုနေရာ၌ ဝါနရတပ်ဖွဲ့တစ်ခုလုံးသည် လှုပ်ရှားမှုကင်းသကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သွား၏။
Verse 23
पुनरेवाङ्गदः प्राह तान्हरीन्हरिसत्तमः।सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः।।।।व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः।
ထို့နောက် ဝါနရတို့အနက် အထူးမြတ်သူ အင်္ဂဒသည် ထိုဟရီတို့ကို ထပ်မံပြောကြား၏— “သင်တို့အားလုံးသည် အင်အားကြီးသူတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ သတ္တိဗီရိယ မခိုင်မလဲ; နာမည်ကြီးသော မျိုးရိုးဝင်များဖြစ်၍ သင်တို့၏ကောင်းမှုကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရသူများ ဖြစ်ကြသည်။”
Verse 24
न हि वो गमने सङ्गः कदाचित्कस्यचित्क्वचित्।ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिः प्लवने प्लवगर्षभाः।।।।
“သင်တို့အနက် မည်သူမျှ သွားရောက်လုပ်ဆောင်ရာတွင် မည်သည့်အခါ မည်သည့်နေရာ၌မဆို အတားအဆီး မကြုံဖူးကြ။ ထို့ကြောင့် ပြောကြလော့၊ ဝါနရတို့အနက် အားမာန်ကြီးသော ဥဿဘတို့ရေ— ခုန်ကူးရာတွင် မည်သူ့မှာ ဘယ်လောက်အင်အားရှိ၍ ဘယ်လောက်အဝေးထိ ရောက်နိုင်သနည်း?”
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the leadership decision at a strategic impasse: the vanaras must choose between succumbing to fear at the ocean’s scale or reaffirming duty by identifying who can execute the leap—an operational test of collective resolve under mission pressure.
Angada’s upadesha treats viṣāda (despondency) as a principal flaw that destroys capability; when valor is required, despair diminishes tejas and prevents puruṣārtha from succeeding—therefore courage and clarity are framed as prerequisites for dharmic action.
The southern ocean (dakṣiṇa-samudra) and its northern shore are the key geographic markers; culturally, the imagery invokes Indra encircled by the Maruts to depict Angada’s centrality within the vanara host, while pātāla and dānava motifs intensify the ocean’s mythic scale.