Sarga 6
आभरण-प्रत्यभिज्ञानम् (Recognition of Sītā’s Ornaments)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤအခန်းကဏ္ဍသည် သက်သေခံပစ္စည်းများကို မှတ်မိခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအကြောင်း ဖြစ်သည်။ သုဂြိတ်သည် ရာမမင်းသားအား မိမိသည် သီတာဒေဝီကို ဘီလူးတစ်ကောင်က ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရကြောင်း လျှောက်တင်သည်။ သီတာဒေဝီသည် "ရာမ၊ ရာမ" နှင့် "လက်ခဏ" ဟု အော်ဟစ်ငိုကြွေးကာ ရာဝဏ၏ ရင်ခွင်တွင် ရုန်းကန်နေခဲ့သည်။ သူမသည် အပေါ်ရုံပုဝါနှင့် ရတနာများကို ချပေးခဲ့ရာ မျောက်များက သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ ရာမမင်းသား၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် သုဂြိတ်သည် ဂူထဲမှ ထိုပစ္စည်းများကို ယူဆောင်လာသည်။ ရာမမင်းသားသည် ထိုအဝတ်အစားနှင့် ရတနာများကို မြင်သောအခါ အလွန်ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ငိုကြွေးပြီး ရတနာများကို ရင်ဝယ်ပိုက်ထားသည်။ ရာမက ထိုပစ္စည်းများကို ညီတော် လက်ခဏအား ပြသရာ၊ လက်ခဏက လက်ကောက်နှင့် နားကပ်များကို မမှတ်မိသော်လည်း ခြေကျင်းဝတ်တန်ဆာများကိုမူ နေ့စဉ် သီတာဒေဝီ၏ ခြေတော်ရင်း၌ ဦးခိုက်ခဲ့ရသဖြင့် မှတ်မိကြောင်း လျှောက်ထားသည်။ ဤအခန်းသည် ရာမမင်းသားက ဘီလူးနေထိုင်ရာ အရပ်ကို မေးမြန်းပြီး လက်စားချေရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချခြင်းဖြင့် ပြီးဆုံးသည်။
Shlokas
Verse 1
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम्।अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः4.6.1।।हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव4.6.2।।रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा।त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता4.6.3।।अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्4.6.4।।
စူဂရီးဝသည် ဝမ်းမြောက်လျက် ရဃုဝంశ၏ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော ရာမအား ထပ်မံဆို၏—“အို ရာမ၊ ဤဟနုမာန်သည် ငါ၏အကြံပေး၊ မန္တ្រីတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် လူသူကင်းသော တောအုပ်သို့ ရောက်လာသည်ကို ငါ့အား ပြောပြပြီးပြီ။ သင်သည် ညီတော် လက္ခမဏနှင့်အတူ တော၌ နေထိုင်စဉ်၊ သင်၏မဟာဒေဝီ မૈထိလီ—ဇနကမင်း၏သမီး—သည် တစ်ယောက်တည်းကျန်ရစ်၍ ငိုကြွေးနေချိန်တွင် ရက္ခသတစ်ယောက်က ခိုးယူသွားခဲ့သည်။ ထိုသူသည် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်ကာ လင်းတ ဇဋာယုကိုလည်း သတ်ပစ်ခဲ့၏။”
Verse 2
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम्।अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः4.6.1।।हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव4.6.2।।रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा।त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता4.6.3।।अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्4.6.4।।
စူဂရီးဝသည် ဝမ်းမြောက်လျက် ရဃုဝంశ၏ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော ရာမအား ထပ်မံဆို၏—“အို ရာမ၊ ဤဟနုမာန်သည် ငါ၏အကြံပေး၊ မန္တ្រីတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် လူသူကင်းသော တောအုပ်သို့ ရောက်လာသည်ကို ငါ့အား ပြောပြပြီးပြီ။ သင်သည် ညီတော် လက္ခမဏနှင့်အတူ တော၌ နေထိုင်စဉ်၊ သင်၏မဟာဒေဝီ မૈထိလီ—ဇနကမင်း၏သမီး—သည် တစ်ယောက်တည်းကျန်ရစ်၍ ငိုကြွေးနေချိန်တွင် ရက္ခသတစ်ယောက်က ခိုးယူသွားခဲ့သည်။ ထိုသူသည် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်ကာ လင်းတ ဇဋာယုကိုလည်း သတ်ပစ်ခဲ့၏။”
Verse 3
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम्।अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः4.6.1।।हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव4.6.2।।रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा।त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता4.6.3।।अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्4.6.4।।
စူဂရီးဝသည် ဝမ်းမြောက်လျက် ရဃုဝంశ၏ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော ရာမအား ထပ်မံဆို၏—“အို ရာမ၊ ဤဟနုမာန်သည် ငါ၏အကြံပေး၊ မန္တ្រីတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် လူသူကင်းသော တောအုပ်သို့ ရောက်လာသည်ကို ငါ့အား ပြောပြပြီးပြီ။ သင်သည် ညီတော် လက္ခမဏနှင့်အတူ တော၌ နေထိုင်စဉ်၊ သင်၏မဟာဒေဝီ မૈထိလီ—ဇနကမင်း၏သမီး—သည် တစ်ယောက်တည်းကျန်ရစ်၍ ငိုကြွေးနေချိန်တွင် ရက္ခသတစ်ယောက်က ခိုးယူသွားခဲ့သည်။ ထိုသူသည် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်ကာ လင်းတ ဇဋာယုကိုလည်း သတ်ပစ်ခဲ့၏။”
Verse 4
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम्।अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः4.6.1।।हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव4.6.2।।रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा।त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता4.6.3।।अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्4.6.4।।
စူဂရီးဝသည် ဝမ်းမြောက်လျက် ရဃုဝంశ၏ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော ရာမအား ထပ်မံဆို၏—“အို ရာမ၊ ဤဟနုမာန်သည် ငါ၏အကြံပေး၊ မန္တ្រីတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် လူသူကင်းသော တောအုပ်သို့ ရောက်လာသည်ကို ငါ့အား ပြောပြပြီးပြီ။ သင်သည် ညီတော် လက္ခမဏနှင့်အတူ တော၌ နေထိုင်စဉ်၊ သင်၏မဟာဒေဝီ မૈထိလီ—ဇနကမင်း၏သမီး—သည် တစ်ယောက်တည်းကျန်ရစ်၍ ငိုကြွေးနေချိန်တွင် ရက္ခသတစ်ယောက်က ခိုးယူသွားခဲ့သည်။ ထိုသူသည် အခွင့်အလမ်းကို စောင့်ကာ လင်းတ ဇဋာယုကိုလည်း သတ်ပစ်ခဲ့၏။”
Verse 5
भार्यावियोगजं दुःखं न चिरात्त्वं विमोक्ष्यसे।अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतीमिव।।4.6.5।।
မကြာခင်မှာပဲ မင်းဟာ ဇနီးနှင့်ကွာကွာနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ဝမ်းနည်းမှုကနေ လွတ်မြောက်လိမ့်မယ်။ ငါက သူမကို မင်းထံ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာမယ်—ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ ဝေဒသရုတိကို ပြန်လည်ရရှိသကဲ့သို့။
Verse 6
रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्ती वा नभस्थलेअहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिन्दम।।।4.6.6।।
အို ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းသူ၊ သူမက ရသာတလ (အောက်လောက) ထဲမှာရှိနေပါစေ၊ ကောင်းကင်ထက်မှာ လှုပ်ရှားနေပါစေ၊ ငါက သူမကို ခေါ်ဆောင်လာပြီး မင်းရဲ့ ဇနီးကို မင်းထံ ပြန်လည်ပေးအပ်မယ်။
Verse 7
इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव।न शक्या सा जरयितुं सेन्द्रैरपि स्सुरासुरैः4.6.7।।तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा।त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते4.6.8।।
အို ရာဃဝ၊ ငါ့စကားသည် အမှန်တရားဖြစ်ကြောင်း သိထားလော့။ သူမကို အပြစ်မရှိသကဲ့သို့ ‘စားသုံး’ သို့မဟုတ် အနိုင်ယူ၍ မရနိုင်၊ အင်ဒြာပါဝင်သည့် နတ်များနှင့် အသူရများတောင် မဖြစ်နိုင်။
Verse 8
इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव।न शक्या सा जरयितुं सेन्द्रैरपि स्सुरासुरैः4.6.7।।तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा।त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते4.6.8।।
အို မဟာဗာဟု၊ မင်းရဲ့ ဇနီးဟာ အဆိပ်ရောထားတဲ့ အစာလိုပဲ—သူမကို ‘စားသုံး’ မယ့်သူဟာ ပျက်စီးမယ်။ ဝမ်းနည်းမှုကို စွန့်လွှတ်လော့၊ အို မဟာဗာဟု၊ ငါက အချစ်တော်သူမကို မင်းထံ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာမယ်။
Verse 9
अनुमानात्तु जानामि मैथिली सा न संशयः।ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा क्रूरकर्मणा4.6.9।।क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम्।स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा4.6.10।।
“အနုမာနဖြင့် ငါသိ၏—ထိုသူမသည် မဲထိလီပင် ဖြစ်သည်၊ သံသယမရှိ။ ကြမ်းကြုတ်သောအမှုကို ပြုသော ရက္ခသတစ်ယောက်က သူမကို သယ်ဆောင်သွားသည်ကို ငါမြင်ခဲ့၏။ သူမသည် အသံပျက်ပျက်ဖြင့် ‘ရာမ! ရာမ!’ ဟုလည်းကောင်း ‘လက္ခမဏ!’ ဟုလည်းကောင်း အော်ဟစ်ကာ ရာဝဏ၏ ပေါင်ပေါ်တွင် နဂါးမင်း၏ မဟာမယ်တော်ကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ရုန်းကန်နေခဲ့၏။”
Verse 10
अनुमानात्तु जानामि मैथिली सा न संशयः।ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा क्रूरकर्मणा4.6.9।।क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम्।स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा4.6.10।।
“အနုမာနဖြင့် ငါသိ၏—ထိုသူမသည် မဲထိလီပင် ဖြစ်သည်၊ သံသယမရှိ။ ကြမ်းကြုတ်သောအမှုကို ပြုသော ရက္ခသတစ်ယောက်က သူမကို သယ်ဆောင်သွားသည်ကို ငါမြင်ခဲ့၏။ သူမသည် အသံပျက်ပျက်ဖြင့် ‘ရာမ! ရာမ!’ ဟုလည်းကောင်း ‘လက္ခမဏ!’ ဟုလည်းကောင်း အော်ဟစ်ကာ ရာဝဏ၏ ပေါင်ပေါ်တွင် နဂါးမင်း၏ မဟာမယ်တော်ကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ရုန်းကန်နေခဲ့၏။”
Verse 11
आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतटे स्थितम्।उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च4.6.11।।
တောင်စောင်းပေါ်၌ ထိုင်နေသော ငါကို ပဉ္စမမြောက် ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးကဲ့သို့ မြင်လျှင် နန်းမသည် အပေါ်ဝတ်အထည်ကိုလည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာအလှဆင်တန်ဆာများကိုလည်းကောင်း ချန်လှပ်၍ ကျစေ하였다။
Verse 12
तान्यस्माभिगृहीतानि निहितानि च राघव।आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि4.6.12।।
အို ရာဃဝ၊ ထိုအရာများကို ကျွန်ုပ်တို့က ကောက်ယူ၍ လုံခြုံစွာ သိမ်းဆည်းထားပါသည်။ သင်မှတ်မိအောင် ခွဲခြားသိနိုင်စေရန် ငါသည် ထိုအရာများကို ယခုယူဆောင်လာမည်။
Verse 13
तमब्रवीत्ततो रामस्सुग्रीवं प्रियवादिनम्।आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे4.6.13।।
ထို့နောက် စကားချိုမြိန်သော စုဂရీవအား ရာမက “မိတ်ဆွေ၊ မြန်မြန်ယူလာပါ၊ အဘယ်ကြောင့် နှောင့်နှေးနေသနည်း” ဟု မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 14
एवमुक्तस्तु सुग्रीवश्शैलस्य गहनां गुहाम्।प्रविवेश ततशशीघ्रं राघवप्रियकाम्यया4.6.14।।
ထိုသို့ မိန့်တော်မူသဖြင့် စုဂရీవသည် ရာဃဝကို ပျော်ရွှင်စေလိုသော စိတ်ဖြင့် တောင်၏ နက်ရှိုင်းသော ဂူအတွင်းသို့ အလျင်အမြန် ဝင်ရောက်하였다။
Verse 15
उत्तरीयं गृहीत्वा तु शुभान्याभरणानि च।इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः4.6.15।।
အပေါ်ဝတ်အထည်နှင့် မင်္ဂလာအလှဆင်တန်ဆာများကို ယူဆောင်ပြီးနောက် ဝါနရသည် ရာမထံ ပြသကာ “ကြည့်ပါ—ဤနေရာတွင် ရှိပါသည်” ဟု ဆို하였다။
Verse 16
ततो गृहीत्वा वासस्तु श्शुभान्याभरणानि च।अभवद्बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः4.6.16।।
ထို့နောက် ရာမသည် အဝတ်အစားနှင့် မင်္ဂလာရှိသော အလင်္ကာများကို ကိုင်ယူလျက်၊ မျက်ရည်ကြောင့် လည်ချောင်းတင်းကျပ်သွားသည်—မြူခိုးဖုံးလွှမ်းသော လမင်းကဲ့သို့။
Verse 17
सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः।हा प्रियेति रुदन्धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत्क्षितौ4.6.17।।
စီတာအပေါ် ချစ်ခြင်းမေတ္တာမှ ပေါက်ဖွားလာသော မျက်ရည်များကြောင့် သူသည် စိုစွတ်သွား၍ “အို… ချစ်သူရေ!” ဟု ငိုကြွေးကာ သည်းခံမှုကို လွှတ်ချပြီး မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။
Verse 18
हृदि कृत्वा तु बहुशस्तमलङ्कारमुत्तमम्।निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः।।4.6.18।।
အလွန်မြတ်သော အလင်္ကာများကို ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ဖိကပ်ထားကာ၊ ရာမသည် ပြင်းထန်စွာ အသက်ရှူဟန်ပြုသည်—အပေါက်အတွင်း ခွေကွေ့နေသော ဒေါသထွက်သည့် မြွေကဲ့သို့။
Verse 19
अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं वीक्ष्य पार्श्वतः।परिदेवयितुं दीनं रामस्समुपचक्रमे4.6.19।।
မျက်ရည်စီးဆင်းမှု မပြတ်တောက်ဘဲ ရာမသည် ဘေးနားရှိ ဆောမိတ္ရီကို ကြည့်ကာ အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းဒုက္ခဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းစတင်하였다။
Verse 20
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या सन्त्यक्तं ह्रियमाणया।उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद्भूषणानि च4.6.20।।
ကြည့်ပါ လက္ခမဏာ၊ ဗိဒေဟီကို ဆွဲယူခေါ်ဆောင်သွားစဉ် သူမ၏ကိုယ်မှ ချွတ်ပစ်၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားသော အဝတ်ဖုံးနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် ဤအရာများပင် ဖြစ်သည်။
Verse 21
शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूमौ सीतया ह्रियमाणया।उत्सृष्टं भूषणमिदं तथारूपं हि दृश्यते4.6.21।।
အမှန်ပင်၊ စီတာကို ခေါ်ဆောင်သွားစဉ် သူမက မြက်ခင်းမြေပေါ်သို့ ဤအလှဆင်ပစ္စည်းကို ပစ်ချခဲ့သည်၊ ထိုအရာသည် မူလအတိုင်းပင် မြင်ရသည်။
Verse 22
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले4.6.22।।नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात्।
ရာမက ထိုသို့ မိန့်တော်မူသဖြင့် လက္ခမဏာက ပြန်လည်လျှောက်တင်သည်– “လက်မောင်းကွင်းကို မသိပါ၊ နားကပ်ကိုလည်း မသိပါ။ သို့သော် ခြေကွင်းကိုသာ သိပါသည်၊ အကြောင်းမှာ နေ့စဉ် သူမ၏ခြေတော်ကို ဦးညွှတ်ကန်တော့လေ့ရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။”
Verse 23
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत्4.6.23।।ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया।रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणैः प्रिया प्रिया4.6.24।।
ထို့နောက် ရာဃဝ (ရာမ) သည် စုဂရీవအား မိန့်တော်မူသည်– “ပြောပါ စုဂရీవ၊ ကြမ်းတမ်းကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသ၏လက်ဖြင့် ခေါ်ဆောင်သွားခံရစဉ်၊ ငါ့အသက်ထက်ပင် ပို၍ချစ်မြတ်နိုးသော သူမကို သင် မည်သည့်ဒေသ၊ မည်သည့်အရပ်သို့ သယ်ဆောင်သွားသည်ဟု မြင်ခဲ့သနည်း?”
Verse 24
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत्4.6.23।।ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया।रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणैः प्रिया प्रिया4.6.24।।
ထိုရက္ခသသည် မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်သနည်း—ငါ့အပေါ် မဟာဒုက္ခကြီးကို ဖြစ်စေသောသူပင်။ ထိုသူကြောင့်ပင် ငါသည် ရက္ခသတို့အားလုံးကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်။
Verse 25
क्व वा वसति तद्रक्षो महद्व्यसनदं मम।यन्निमित्तमहं सर्वान्नाशयिष्यामि राक्षसान्4.6.25।।
ထိုရက္ခသသည် မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်သနည်း—ငါ့အပေါ် မဟာဒုက္ခကြီးကို ဖြစ်စေသောသူပင်။ ထိုသူကြောင့်ပင် ငါသည် ရက္ခသတို့အားလုံးကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်။
Verse 26
हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता भृशम्।आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम्4.6.26।।
မိုင်သီလီကို ပြန်လည်မရနိုင်အောင် ခိုးယူကာ ငါ၏ဒေါသကို အလွန်ပြင်းထန်စွာ လှုံ့ဆော်သူသည် မိမိအသက်အဆုံးသို့ ရောက်စေရန် မရဏတံခါးကို ဖွင့်လိုက်ပြီ။
Verse 27
मम दयिततरा हृता वनान्ताद्रजनिचरेण विमथ्य येन सा।कथय मम रिपुं तमद्य वैप्लवगपते यमसादनं नयामि4.6.27।।
အို မျောက်တပ်၏အရှင်၊ တောအလယ်မှ ငါ၏အချစ်ဆုံးကို ဆွဲခေါ်ကာ နှိပ်စက်ခဲ့သော ညခရီးသွား ရက္ခသ—ငါ၏ရန်သူ—အကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါ။ ယနေ့ ငါသည် သူ့ကို ယမမင်း၏နေရပ်၊ မရဏ၏အိမ်သို့ ပို့မည်။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is evidentiary verification under grief: Rāma must confirm Sītā’s trace through objects (veil and ornaments) while maintaining purposeful agency, converting personal loss into a just, informed pursuit rather than impulsive rage.
The sarga teaches that dharma operates through both emotion and discernment: authentic sorrow is acknowledged, yet decisions proceed via pramāṇa (recognizable signs), trustworthy counsel (Hanumān’s report), and disciplined commitment to rightful action.
A mountain cave (śaila-guhā) serves as a repository of preserved evidence, while the mention of ornaments—especially Lakṣmaṇa’s recognition of nūpura through daily pādābhivandana—highlights cultural codes of reverence, modesty, and household/royal adornment practices.