Sarga 56
सम्पातिदर्शनम् (Encounter with Sampāti) — Angada’s Lament and the Vulture-King’s Response
किष्किन्धाकाण्ड
ဝိန္ဓျတောင်တန်း၏ မြေပြန့်တစ်နေရာတွင် ဝါနရတို့သည် မৈထီလီကို မတွေ့နိုင်သေးခြင်းနှင့် စုဂရీవ၏ အမိန့်ကို မပြည့်စုံဘဲ ပြန်သွားရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်အားလျော့ကာ “ပရာယိုပဝေသ” (သေသည်အထိ အစာရှောင်ခြင်း) ကို ခံယူ၍ မလှုပ်မယှက် ထိုင်နေကြသည်။ မအောင်မြင်မှု၏ ဝမ်းနည်းခြင်းက သူတို့ကို ဖိစီးထားသည်။ ထိုအခါ ဂျဋာယု၏ အသက်ရှည် အစ်ကိုကြီးဖြစ်ပြီး ဂရိဓ္ဓရာဇ (လင်းတမင်း) ဟု ကျော်ကြားသော စမ္ပာတီသည် ဂူထဲမှ ထွက်လာသည်။ မလှုပ်မယှက်ရှိသော ဝါနရတို့ကို မြင်သော် အစတွင် ကံကြမ္မာနှင့် နတ်ဘုရားတို့၏ စီမံကိန်းအရ မိမိအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အစာဟု ထင်ကာ ထိုသဘောဖြင့် ပြောဆိုသည်။ အင်္ဂဒသည် အလွန်စိတ်ညစ်ညူးကာ ဤအချိန်ကို မမျှော်လင့်သော ဘေးအန္တရာယ်ဟု ဆိုသည်—သီရိရာမ၏ တာဝန် မပြီးသေးဘဲ တပ်ဖွဲ့၏ အခြေအနေသည် အလွန်အန္တရာယ်ကျပ်တည်းလာပြီဟု ဖြစ်သည်။ စကားဝိုင်းသည် ဂျဋာယု၏ စွန့်လွှတ်မှုကို သတိရရာသို့ ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ ရာမ၏ အကျိုးအတွက် မိတ်သဟာယနှင့် ကရုဏာကြောင့် အသက်ကို ပူဇော်ခဲ့ခြင်းသည် ဓမ္မ၏ စံနှုန်းအဖြစ် ထင်ရှားလာသည်။ ဤဝမ်းနည်းဖွယ် အကြောင်းအရာကို ကြားပြီး ဝါနရတို့ မြေပေါ်လဲကျနေသည်ကို မြင်သော် စမ္ပာတီ၏ စိတ်သည် တုန်လှုပ်သွားသည်။ သူသည် သနားကြင်နာစွာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ နောက်တစ်ဆင့်တွင် ရှာဖွေရေးအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် သတင်းအချက်အလက်ကို ပေးနိုင်သူအဖြစ် ထင်ရှားလာမည့် အခင်းအကျင်းကို ခင်းပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
उपविष्टास्तु ते सर्वे यस्मिन्प्रायं गिरिस्थले।हरयो गृध्रराजश्च तं देशमुपचक्रमे।।।।सम्पातिर्नाम नाम्ना तु चिरञ्जीवी विहङ्गमः।भ्राता जटायुषः श्रीमान्विख्यातबलपौरुषः।।।।
မျောက်တပ်အားလုံးသည် တောင်ပေါ်ကျောက်ပြင်တစ်နေရာ၌ ထိုင်ကာ အသက်ဆုံးသည့်အထိ အစာမစားဘဲ ဗြဟ္မစရိယာကဲ့သို့ သေမင်းအထိ အစာရှောင်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကြသော်၊ ငှက်တမတ်တို့၏ ဘုရင်သည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။ သူ၏နာမည်မှာ စမ္ပာတိ ဖြစ်ပြီး အသက်ရှည်သော ငှက်တစ်ကောင်၊ ဂုဏ်သရေရှိသော ဇဋာယု၏ အစ်ကိုကြီး၊ အင်အားနှင့် သတ္တိဗီရယဖြင့် ကျော်ကြားသူ ဖြစ်သည်။
Verse 2
उपविष्टास्तु ते सर्वे यस्मिन्प्रायं गिरिस्थले।हरयो गृध्रराजश्च तं देशमुपचक्रमे।।4.56.1।।सम्पातिर्नाम नाम्ना तु चिरञ्जीवी विहङ्गमः।भ्राता जटायुषः श्रीमान्विख्यातबलपौरुषः।।4.56.2।।
ဝါနရအားလုံးသည် တောင်ပေါ်ပြင်ညီရာ၌ ထိုင်ကာ «ပရာယောပဝေသ» (အစာမစားဘဲ သေဆုံးရန်) ကို အဆုံးအဖြတ်ချထားစဉ်၊ ဂဠုန်ဘုရင်သည် ထိုနေရာသို့ပင် ရောက်လာ၏—အမည်မှာ စမ္ပာတိ၊ အသက်ရှည်သော ငှက်တစ်ကောင်၊ ဇဋာယု၏ ဂုဏ်သရေရှိသော အစ်ကိုကြီး၊ အင်အားနှင့် သတ္တိဗလကြောင့် ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။
Verse 3
कन्दरादभिनिष्क्रम्य स विन्ध्यस्य महागिरेः।उपविष्टान्हरीन्दृष्ट्वा हृष्टात्मा गिरमब्रवीत्।।।।
ဝိန္ဓျာ မဟာတောင်၏ ဂူတစ်ခုမှ ထွက်လာပြီး၊ ထိုင်နေသော ဝါနရတို့ကို မြင်သော် စိတ်နှလုံးပျော်ရွှင်ကာ ဤစကားကို ဆို၏။
Verse 4
विधिः किल नरं लोके विधानेनानुवर्तते।यथाऽयं विहितो भक्ष्यश्चिरान्मह्यमुपागतः।।।।
“လောက၌ ‘ဝိဓိ’ ဟူသော ကံကြမ္မာသည် လူတို့အပေါ် မိမိ၏ စည်းမျဉ်းအတိုင်းသာ လိုက်လျောစီးဆင်းသည်ဟု ဆိုကြ၏။ မဟုတ်လျှင် အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက သတ်မှတ်ထားသော ဤအစာသည် အဘယ်ကြောင့် ယခုမှ ငါ့ထံသို့ ရောက်လာနိုင်မည်နည်း?”
Verse 5
परम्पराणां भक्षिष्ये वानराणां मृतं मृतम्।उवाचेदं वचः पक्षी तान्निरीक्ष्य प्लवङ्गमान्।।।।
ခုန်လှုပ်နေသော ဝါနရတို့ကို ကြည့်၍ ထိုငှက်က ဆိုသည်—“ဝါနရတို့ကို တစ်ကောင်ပြီးတစ်ကောင် စားမည်၊ သေသည့်အခါတိုင်း သေသည့်ကောင်ကိုပင် စားမည်” ဟု။
Verse 6
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भक्ष्यलुब्धस्य पक्षिणः।अङ्गदः परमायस्तो हनूमन्तमथाब्रवीत्।।।।
အစာကို လောဘကြီးသော ငှက်၏ ထိုစကားကို ကြားသော် အင်္ဂဒသည် အလွန်စိတ်ပျက်ကာ နောက်တဖန် ဟနုမာန်အား ပြောလေ၏။
Verse 7
पश्य सीतापदेशेन साक्षाद्वैवस्वतो यमः।इमं देशमनुप्राप्तो वानराणां विपत्तये।।।।
“ကြည့်လော့—စီတာအကြောင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဝိဝස්ဝန်၏ သား ယမမင်းတော်ကိုယ်တိုင် ဤနေရာသို့ ရောက်လာကာ ဝါနရတို့ကို ပျက်စီးစေလိုသည်” ဟု။
Verse 8
रामस्य न कृतं कार्यं राज्ञो न च वचः कृतम्।हरीणामियमज्ञाता विपत्तिस्सहसागता।।।।
“ရာမ၏ ကိစ္စမပြီးမြောက်သေး၊ မင်း၏ အမိန့်လည်း မဆောင်ရွက်ပြီးသေး။ ယခုမူ ဝါနရတို့အပေါ် မမျှော်လင့်သော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးသည် ရုတ်တရက် ကျရောက်လာပြီ” ဟု။
Verse 9
वैदेह्याः प्रियकामेन कृतं कर्म जटायुषा।गृध्राराजेन यत्तत्र श्रुतं वस्तदशेषतः।।।।
ဝေဒေဟီ (သီတာ) ကို နှစ်သက်စေရန် မေတ္တာနှင့် ကြည်ညိုလေးစားမှုဖြင့် လင်းတဘုရင် ဇာတာယု ပြုလုပ်ခဲ့သော အလုပ်အကြောင်းကို အပြည့်အစုံ ကြားသိရပါသည်။
Verse 10
तथा सर्वाणि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि।प्रियं कुर्वन्ति रामस्य त्यक्त्वा प्राणान्यथा वयम्।।4.56.10।।
ထိုနည်းတူ သတ္တဝါအားလုံးသည်—တိရစ္ဆာန်ယိုးနီ၌ မွေးဖွားသူများပင်—ရာမ၏ နှစ်သက်ရာကို ပြုလုပ်ကြပြီး မိမိအသက်ကိုတောင် စွန့်လွှတ်ရန် မကြောက်ကြ၊ ငါတို့ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်။
Verse 11
अन्योऽन्यमुपकुर्वन्ति स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः।तेन तस्योपकारार्थं त्यजताऽत्मानमात्मना।।।।
သတ္တဝါတို့သည် ချစ်ခြင်းနှင့် ကရုဏာကြောင့် ချုပ်နှောင်ခံရသကဲ့သို့ အချင်းချင်း ကူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူ (ဇဋာယု) သည် ရာမအကျိုးအတွက် မိမိ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် မိမိအသက်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
Verse 12
प्रियं कृतं हि रामस्य धर्मज्ञेन जटायुषा।राघवार्थे परिश्रान्ता वयं सन्त्यक्तजीविताः।।।।कान्ताराणि प्रपन्नाः स्म न च पश्याम मैथिलीम्।
ဓမ္မကို သိမြင်သူ ဇဋာယုသည် ရာမအတွက် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို အမှန်တကယ် ပြုခဲ့သည်။ ရာဃဝအတွက် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လွန်းသဖြင့် ငါတို့သည် အသက်ရှင်ရန် မျှော်လင့်ချက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြသည်။ ဤတောအနက်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မိုင်ထီလီ (စီတာ) ကို မမြင်ရသေး။
Verse 13
स सुखी गृध्रराजस्तु रावणेन हतो रणे।।।।मुक्तश्च सुग्रीवभयाद्गतश्च परमां गतिम्।
ရဝဏ၏ လက်ဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ သတ်ခံရသော ဂဠုန်ဘုရင်သည် အမှန်တကယ် ကံကောင်းသူဖြစ်၏။ သုဂရీవကို ကြောက်ရွံ့မှုမှ လွတ်မြောက်ကာ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဂတိသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
Verse 14
जटायुषो विनाशेन राज्ञो दशरथस्य च।।।।हरणेन च वैदेह्या स्संशयं हरयो गताः।
ဇဋာယု၏ သေဆုံးခြင်းကြောင့်လည်း၊ ဒသရထမင်း၏ ကွယ်လွန်ခြင်းကြောင့်လည်း၊ ဝိဒေဟီကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်းကြောင့်လည်း၊ ဝါနရတို့သည် မိမိတို့၏ အသက်ရှင်တည်တံ့မှုအပေါ်တောင် အလွန်ကြီးမားသော သံသယနှင့် စိုးရိမ်ခြင်းသို့ ကျရောက်ကြသည်။
Verse 15
रामलक्ष्मणयोर्वासश्च अरण्ये सह सीतया।।।।राघवस्य च बाणेन वालिनश्च तथा वधः।रामकोपादशेषाणां रक्षसानां तथा वधः।।।।कैकेय्या वरदानेन इदं च विकृतं कृतम्।
“စီတာနှင့်အတူ တောအတွင်း၌ ရာမနှင့် လက္ခမဏ၏ နေထိုင်ခြင်း၊ ရာဃဝ၏ မြားဖြင့် ဝါလီ၏ သေဆုံးခြင်း၊ ထို့ပြင် ရာမ၏ အမျက်တော်ကြောင့် ရက္ခသတို့၏ ပျက်စီးခြင်း—ဤအရာအားလုံးသော ခါးသီးသည့် ပြောင်းလဲမှုသည် ကૈကေယီအား ပေးအပ်ခဲ့သော အပေးအလှူ (ဗရ) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းပင်” ဟု။
Verse 16
रामलक्ष्मणयोर्वासश्च अरण्ये सह सीतया।।4.56.15।।राघवस्य च बाणेन वालिनश्च तथा वधः।रामकोपादशेषाणां रक्षसानां तथा वधः।।4.56.16।।कैकेय्या वरदानेन इदं च विकृतं कृतम्।
ဝိန္ဓျာ မဟာတောင်၏ ဂူတစ်ခုမှ ထွက်လာပြီး၊ ထိုင်နေသော ဝါနရတို့ကို မြင်သော် စိတ်နှလုံးပျော်ရွှင်ကာ ဤစကားကို ဆို၏။
Verse 17
तदसुखमनुकीर्तितं वचोभुवि पतितांश्च समीक्ष्य वानरान्।भृशचलितमतिर्महामतिःकृपणमुदाहृतवान् स गृध्रराट्।।।।
ထိုဝမ်းနည်းဖွယ်အကြောင်းအရာကို ကြားသိရပြီး မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲကျနေသော မျောက်များကို မြင်လိုက်ရသောအခါ ပညာရှိ လင်းတဘုရင်သည် စိတ်နှလုံး တုန်လှုပ်သွားပြီး သနားစဖွယ် စကားကို ဆိုလေ၏။
Frequently Asked Questions
The troop faces a dharma-crisis between despair-driven prāyopaveśa (abandoning life after mission failure) and continued responsibility to Rāma and Sugrīva; the narrative contrasts resignation with the prior model of Jaṭāyu’s active self-sacrifice for a righteous cause.
Compassion-bound reciprocity sustains dharma: beings help one another through sneha and kāruṇya, and true service may demand personal cost. The sarga also cautions against fatalism by showing how truthful remembrance and moral testimony can transform an adversarial encounter into aid.
The Vindhya mountain setting—its cave (kandara) and plateau (giristhala)—frames the liminal moment of prāyopaveśa, a culturally recognized vow of fasting unto death, used here to mark the extremity of despair before narrative reversal.