
पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः (Instructions for the Western Search Party)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤသရဂ၌ သုဂ္ရီဝသည် စီတာကို ရှာဖွေရန် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ ခွဲထုတ်ထားသော စစ်ဆင်ရေးအတွင်း အနောက်ဘက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ကို တရားဝင် သတ်မှတ်တည်ဆောက်သည်။ အခြားအရပ်များသို့ တပ်ဖွဲ့များကို စေလွှတ်ပြီးနောက် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များကို မိန့်ကြားကာ အနောက်သို့ စီးဆင်းသော မြစ်များ၊ တပေါဝန်နှင့် ရှင်သန်သူတို့၏ ဥယျာဉ်တောများ၊ တောတောင်များ၊ သဲကန္တာရများ၊ ဝင်ရောက်ခက်ခဲသော တောင်တန်းများကို ဖြတ်သန်း၍ နောက်ဆုံး အနောက်ဘက် သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ရန် စည်းကမ်းတကျ စူးစမ်းလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ ထိုသမုဒ္ဒရာကို လှိုင်းထန်၍ ရေသတ္တဝါအန္တရာယ်များရှိသည်ဟု ဖော်ပြပြီး လမ်းညွှန်အဖြစ် ဒေသနာမည်များ၊ မြို့ရွာများနှင့် သဘာဝအမှတ်အသားများ—ketaka၊ tamāla နှင့် အုန်းတောများ—ကိုလည်း ရေတွက်ပြောကြားသည်။ ထို့နောက် ဖော်ပြချက်သည် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ-ပထဝီအချက်အချာများသို့ တက်လှမ်းသွားသည်—စင်ဓုမြစ်နှင့် သမုဒ္ဒရာ ဆုံရာရှိ ဟေမဂိရိ၊ ပရိယာတြာ တောင်ထိပ်၊ ဂူများပါသော ဝဇ္ရတောင်၊ နှင့် ချကရဝန် (Chakravān) တို့ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် ဝိශ්ဝကర్మာ၏ အလှည့်တစ်ထောင်ပါသော ဘီးအကြောင်းနှင့် ဝိෂ္ဏုက သင်္ခနှင့် စက္ကရကို ပြန်လည်ရယူသည့် ပုံပြင်ကို ဆိုထားသည်။ ထို့ပြင် နက်ရှိုင်းသော သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ဝရာဟတောင်ကို ဝရုဏ၏ အာဏာနယ်မြေအဖြစ် ဖော်ပြကာ ဒေဝနတ်ဆန့်ကျင်သူ နရက၏ နေရာဖြစ်သော ပရာဂျျယောတိသကိုလည်း အမည်တင်ထားသည်။ သုဂ္ရီဝသည် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ သတိပေးချက်များကို ထပ်မံပေးသည်—အင်အားကြီး ဂန္ဓဗ္ဗများကို မနှိုးဆော်ရ၊ ကာကွယ်ထားသော အသီးများကို မယူရ၊ ပဋိပက္ခမဖြစ်စေရန် “သာမန်မျောက်များကဲ့သို့” ပုံမှန်အပြုအမူဖြင့် နေရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် တစ်လအတွင်း အတ္စတောင်ဒေသသို့ ပြန်ရောက်ရမည်ဟု အချိန်ကန့်သတ်ချက်ကို တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ပြီး ဤသရဂသည် သီလသမာဓိ၊ အမိန့်အာဏာစနစ်နှင့် အလွှာလိုက် သာသနာတော်ပထဝီကို ပေါင်းစည်းထားသော ရှာဖွေရေးနည်းလမ်းတစ်ရပ်အဖြစ် ထင်ရှားစေသည်။
Verse 1
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम्।अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम्।।4.42.1।।
ထို့နောက် သုဂ္ဂရီဝသည် ဝါနရတို့ကို တောင်ဘက်သို့ စေလွှတ်ပြီး မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားသော ယုဓပ မဟာဝါနရ စုရှေဏ အမည်ရှိသူအား မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 2
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम्।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च।।4.42.2।।
ထို့နောက် ဘုရင် သုဂ္ဂရီဝသည် တာရာ၏ ဖခင်၊ မိမိ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် သတ္တိကြီးသော မိဘတော် (ယောက္ခမ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ လက်အုပ်ချီကာ ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီး ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။
Verse 3
मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम्।वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम्।।4.42.3।।बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम्।मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान्।।4.42.4।।ऋषिपुत्रांश्चतांत्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम्।
စူဂရీవသည် မရီချိ၏ သား အာချိစ္မာန် မဟာကပိအား မိန့်ကြားတော်မူ၏—မဟိန္ဒြာကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ရဲရင့်သော ဝါနရခေါင်းဆောင်များက ဝိုင်းရံထားသူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မရီချိ၏ သားများဖြစ်သော မာရီချာတို့ကိုလည်း တာဝန်ပေးတော်မူ၏—အာချိရ်မာလာဟု ကျော်ကြား၍ ဉာဏ်ပညာနှင့် သတ္တိဗလ ပြည့်စုံကာ မဟာဗလရှိပြီး ဝိုင်နတေယ (ဂရုဍ) ကဲ့သို့ တောက်ပကြသည်။
Verse 4
मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम्।वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम्।।4.42.3।।बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम्।मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान्।।4.42.4।।ऋषिपुत्रांश्चतांत्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम्।
စူဂရీవသည် မရီချိ၏ သား အာချိစ္မာန် မဟာကပိအား မိန့်ကြားတော်မူ၏—မဟိန္ဒြာကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ရဲရင့်သော ဝါနရခေါင်းဆောင်များက ဝိုင်းရံထားသူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မရီချိ၏ သားများဖြစ်သော မာရီချာတို့ကိုလည်း တာဝန်ပေးတော်မူ၏—အာချိရ်မာလာဟု ကျော်ကြား၍ ဉာဏ်ပညာနှင့် သတ္တိဗလ ပြည့်စုံကာ မဟာဗလရှိပြီး ဝိုင်နတေယ (ဂရုဍ) ကဲ့သို့ တောက်ပကြသည်။
Verse 5
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः।।4.42.5।।सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गतः।
အို ကပိသတ္တမတို့၊ သုရှေဏ ဦးဆောင်၍ ဝါနရ နှစ်သိန်းနှင့်အတူ ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကို အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ရှာဖွေကြလော့။
Verse 6
सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च।।4.42.6।।स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च।पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम्।।4.42.7।।तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः।
ဟရိယုထပတို့အို၊ စူရာဋ္ဌရ၊ ဘာဟ္လီက နှင့် ထို့အတူ စန္ဒြ-စိတ္ရာတို့တွင် စီတာဒေဝီကို ရှာဖွေကြလော့။ စည်ပင်သာယာ၍ လှပသော နေရာရွာမြို့များနှင့် ကျယ်ဝန်းသော မြို့ကြီးများတွင်လည်း ရှာကြလော့။ ပုန္နာဂ သစ်တောထူထပ်၍ ဝကူလ နှင့် ဥဒ္ဒာလက သစ်ပင်များဖြင့် ထူထဲနေသော ကုက္ခိဒေသတွင်လည်း ရှာဖွေကြလော့။ ထို့ပြင် ကေတကာ ပင်တောအုပ်များအတွင်း၌လည်း လိုက်လံရှာဖွေကြလော့။
Verse 7
सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च।।4.42.6।।स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च।पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम्।।4.42.7।।तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः।
အို ဝါနရတို့၊ အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည့် အေးမြသန့်ရှင်းသော ရေရှိ၍ မင်္ဂလာကောင်းသော မြစ်များ ရှိ၏။ တပသီတို့၏ အာရှရမ်တောများ၊ တောနက်ကန္တာရများနှင့် တောင်တန်းများကို လိုက်လံရှာဖွေကြလော့။ မရုကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သော မြေပြင်များနှင့် ခေါင်းမိုးမြင့်သော ကျောက်တောင်ခေါင်များကိုလည်း စိစစ်ကြလော့။ တောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသော အနောက်ဒေသအခက်ခဲကို ရှာဖွေပြီးနောက် အနောက်သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ကာ မြင်တွေ့ရမည်—ထိုရေသည် ဝေလငါးနှင့် မကရ (မိကျောင်း) များဖြင့် ပြည့်နှက်၍ လှုပ်ရှားစေဖို့ ခက်ခဲ၏။
Verse 8
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः।।4.42.8।।तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये।तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः।।4.42.9।।गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ।।4.42.10।।तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः।
အို ဝါနရတို့၊ အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည့် အေးမြသန့်ရှင်းသော ရေရှိ၍ မင်္ဂလာကောင်းသော မြစ်များ ရှိ၏။ တပသီတို့၏ အာရှရမ်တောများ၊ တောနက်ကန္တာရများနှင့် တောင်တန်းများကို လိုက်လံရှာဖွေကြလော့။ မရုကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သော မြေပြင်များနှင့် ခေါင်းမိုးမြင့်သော ကျောက်တောင်ခေါင်များကိုလည်း စိစစ်ကြလော့။ တောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသော အနောက်ဒေသအခက်ခဲကို ရှာဖွေပြီးနောက် အနောက်သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်ကာ မြင်တွေ့ရမည်—ထိုရေသည် ဝေလငါးနှင့် မကရ (မိကျောင်း) များဖြင့် ပြည့်နှက်၍ လှုပ်ရှားစေဖို့ ခက်ခဲ၏။
Verse 9
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः।।4.42.8।।तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये।तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः।।4.42.9।।गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ।।4.42.10।।तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः।
ဉာဏ်ပညာနှင့် သတ္တိဗီရိယ၏ စည်းစိမ်ဖြင့် ဤတောအခက်အခဲများ၊ မြစ်များနှင့် တောင်ကြားလမ်းများကို စုံစမ်းရှာဖွေကြလော့။
Verse 10
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः।।4.42.8।।तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये।तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः।।4.42.9।।गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ।।4.42.10।।तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः।
အို ဝါနရတို့၊ တောင်တန်းကွန်ယက်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ခက်ခဲသည့် အနောက်ဘက်ဒေသကို ရှာဖွေပြီးနောက် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရောက်ရှိကာ မဟာသမုဒ္ဒရာကို ကြည့်ရှုသင့်၏—၎င်း၏ရေသည် တိမိ (ဝေလငါး) နှင့် နကရ (မိကျောင်း) များစွာဖြင့် ပြည့်နှက်၍ လှုပ်ရှားစေခက်ခဲ၏။
Verse 11
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च।।4.42.11।।कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च।
ထို့နောက် ဝါနရတို့သည် ကေတက ချုံတောအစုများ၊ တမာလ တောထူထပ်များအတွင်းနှင့် အုန်းတောများအတွင်း၌လည်း လှည့်လည်ရှာဖွေကြလိမ့်မည်။
Verse 12
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च।।4.42.12।।वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च।मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम्।।4.42.13।।अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम्।राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः।।4.42.14।।
ထိုနေရာ၌ စီတာကိုလည်း ရှာဖွေကြလော့၊ ရာဝဏ၏ နေရာအိမ်ရာကိုလည်း ရှာဖွေကြလော့—ကမ်းခြေတလျှောက် တည်ရှိသော တောင်တန်းများနှင့် တောအုပ်များအတွင်း၌။
Verse 13
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च।।4.42.12।।वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च।मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम्।।4.42.13।।अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम्।राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः।।4.42.14।।
မုရာစီပတ္တန၌လည်း ရှာဖွေကြလော့၊ ထို့ပြင် လှပသန့်ရှင်းသော ဇဋီပုရ မြို့၌လည်း ရှာဖွေကြလော့။
Verse 14
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च।।4.42.12।।वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च।मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम्।।4.42.13।।अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम्।राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः।।4.42.14।।
အဝန္တီနှင့် မင်္ဂလိုပါ၌လည်း ရှာဖွေကြလော့၊ ထို့အတူ အမှတ်အသားမထင်ရှားသော တောအုပ်၌လည်း ရှာဖွေကြလော့။ ထို့ပြင် နေရာနေရာရှိ ကျယ်ဝန်းသော နိုင်ငံများနှင့် မြို့ပတ္တနများကိုလည်း စိစစ်ရှာဖွေကြလော့။
Verse 15
सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः।महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः।।4.42.15।।
စိန္ဓုမြစ်နှင့် သမုဒ္ဒရာ ဆုံရာ၌ ဟေမဂိရီ ဟူသော မဟာတောင်တစ်လုံး တည်ရှိ၏။ ထိုတောင်သည် တောင်ထိပ်တစ်ရာရှိ၍ သစ်ပင်ကြီးမားခိုင်ခံ့သည့် အရိပ်အာဝါသဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။
Verse 16
तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः।तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते।।4.42.16।।
ထိုတောင်၏ လှပသော တောင်ပြင်များပေါ်တွင် ပက္ခဂမာ ဟူသော ခြင်္သေ့များ—တောင်ပံပါသော ခြင်္သေ့များ—နေထိုင်ကြ၏။ သူတို့သည် သမုဒ္ဒရာမှ ဝေလငါး၊ ငါးများ၊ ထို့အပြင် ဆင်များကိုပါ ဆွဲယူကာ မိမိတို့၏ အုံများသို့ တင်ဆောင်ကြ၏။
Verse 17
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये।दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिस्वनाः।।4.42.17।।विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः।
တောင်ထိပ်များပေါ်ရှိ ခြင်္သေ့တို့၏ အုံများအတွင်း၌ မာန်တက်၍ အားရစွာ စားသောက်ပြီးသော ဆင်များသည် မိုးတိမ်ကြီး၏ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ မြည်ဟည်းသံထွက်လျက်၊ ရေပြည့်ဝကျယ်ပြန့်သော ထိုဒေသအနှံ့ အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာကြ၏။
Verse 18
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम्।।4.42.18।।सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः।
ကောင်းကင်ကိုထိမတတ် မြင့်မားသော ရွှေရောင်တောင်ထိပ်၊ အရောင်စုံသစ်ပင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်—စိတ်ကြိုက်ရုပ်ပြောင်းနိုင်သော ဝါနရတို့သည် အရာအားလုံးကို လျင်မြန်စွာ သေချာစိစစ်၍ ရှာဖွေကြလော့။
Verse 19
कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम्।।4.42.19।।दुर्दर्शां पारियात्रस्य गतां द्रक्ष्यथ वानराः।
ဝါနရတို့ရေ—အဲဒီမှာ ပင်လယ်အဆုံးဘက်၌ ပရိယာတြာတောင်၏ ရွှေရောင်အစွန်းတန်းကို သင်တို့မြင်ရမည်၊ ယောဇနာတစ်ရာတိုင်အောင် လျားထွက်၍ တောက်ပလွန်းသဖြင့် ကြည့်ရခက်လှ၏။
Verse 20
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तपस्विनाम्।।4.42.20।।वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम्।
အဲဒီမှာ တပဿာကျင့်သုံးနေသော ဂန္ဓဗ္ဗ ၂၄ ကောဋိ နေထိုင်ကြသည်—ရုပ်သဏ္ဌာန်ကြောက်မက်ဖွယ်၊ မီးကဲ့သို့ တောက်လောင်၍ စိတ်ကြိုက်ရုပ်ပြောင်းနိုင်သူများဖြစ်၏။
Verse 21
पावकार्चिः प्रतीकाशास्समवेतास्सहस्रशः।।4.42.21।।नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः।
သူတို့သည် ထောင်ပေါင်းများစွာ စုပေါင်းနေ၍ မီးတောက်ကဲ့သို့ တောက်ပကြ၏; ကြောက်မက်ဖွယ်သတ္တိရှိသော ဝါနရတို့ပင်လျှင် သူတို့ထံ အလွန်နီးကပ်မသွားသင့်။
Verse 22
नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः।।4.42.22।।दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः।फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः।।4.42.23।।
ပလဝင်္ဂမတို့ရေ—အဲဒီဒေသမှ အသီးကို အနည်းငယ်တောင် မယူကြနှင့်; အကြောင်းမူကား ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် နီးကပ်ရန်ခက်ခဲ၍ သတ္တိပြည့်ဝကာ အင်အားကြီးမားလှ၏။
Verse 23
नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः।।4.42.22।।दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः।फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः।।4.42.23।।
ထိုနေရာ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းတို့သည် သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကို စောင့်ရှောက်နေကြသည်။
Verse 24
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी।न हि तेभ्यो भयं किञ्चित्कपित्वमनुवर्तताम्।।4.42.24।।
ထိုနေရာ၌ သင်တို့သည် ကြိုးစားအားထုတ်၍ ဇာနကီကို ဆက်လက်ရှာဖွေရမည်။ သင်တို့က မျောက်သဘာဝအတိုင်း ပြုမူနေသရွေ့ သူတို့ထံမှ အန္တရာယ်မရှိပါ။
Verse 25
तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः।नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः।।4.42.25।।श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम्।गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ।।4.42.26।।
ထို့အပြင် “ဝဇ္ရ” ဟုခေါ်သော မဟာတောင်တန်းတစ်ခု ရှိသည်—ဝိုင်ဒူရျယ အရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ဖွဲ့စည်းပုံ၌ စိန်ကဲ့သို့ ခိုင်မာကျပ်တည်းကာ သစ်ပင်မျိုးစုံနှင့် လျားပင်များဖြင့် ထူထပ်လျက်ရှိသည်။
Verse 26
तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः।नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः।।4.42.25।।श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम्।गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ।।4.42.26।।
ထိုတောင်တန်းအလှပသည် ထိုနေရာ၌ တက်မြောက်လျက် ရာယောဇနာတိတိ ညီညာစွာ လျားထွက်နေသည်။ အို ပလဝင်္ဂမ မျောက်တို့၊ ထိုနေရာရှိ ဂူများကိုလည်း ကြိုးစားအားထုတ်၍ စိစစ်ရှာဖွေရမည်။
Verse 27
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः।तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा।।4.42.27।।
သမုဒ္ဒရာ၏ အနောက်ဘက်အပိုင်း၌ “စက္ကရဝန်” ဟုခေါ်သော တောင်တန်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုနေရာ၌ ဝိශ්ဝကರ್ಮန်က ဖန်တီးထားသော အလှည့်တံတစ်ထောင်ပါသော စက်ကရ (ဘီး) တစ်စင်း ရှိသည်။
Verse 28
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम्।आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः।।4.42.28।।
ထိုနေရာ၌ ပုရုရှိုတ္တမ မဟာဘုရားသည် ပဉ္စဇန နှင့် ဒါနဝ ဟယဂ္ရီဝ ကို သတ်နှိမ်ပြီးနောက် မိမိ၏ စက္ကာနှင့် သင်္ခကို ပြန်လည်ရယူတော်မူ၏။
Verse 29
तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च।रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः।।4.42.29।।
၎င်း၏ အရောင်စုံလင်သော တောင်စောင်းများနှင့် ကျယ်ဝန်းသော ဂူအတွင်းတို့၌ နေရာနေရာသို့ ရှာဖွေကာ ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ ရာဝဏကို ရှာရမည်။
Verse 30
योजनानां चतुष्षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः।सुवर्णशृङ्गस्सुश्रीमा नगाधे वरुणालये।।4.42.30।।
ဗရုဏ၏ နေရာတည်ရာဖြစ်သော နက်ရှိုင်းသမုဒ္ဒရာအတွင်း၌ ဗရာဟာ ဟုခေါ်သော တောင်တစ်လုံး ရှိ၏—ရွှေရောင်ထိပ်တန်းတောက်ပ၍ အလျားအနံ ခြောက်ဆယ်လေး ယောဇနာ ပျံ့နှံ့နေသည်။
Verse 31
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम्।यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः।।4.42.31।।
ထိုနေရာ၌ ပရာဂျျိုတိෂ ဟုခေါ်သော ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် မြို့တစ်မြို့ ရှိ၏။ ထိုမြို့တွင် စိတ်ဆိုးယုတ်သော ဒါနဝ နာရက ဟူသောသူ နေထိုင်သည်။
Verse 32
तत्र सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च।रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.42.32।।
ထိုနေရာ၌ အံ့ဩဖွယ် လှပသော တောင်စောင်းများနှင့် ကျယ်ဝန်းသော ဂူကြီးများအတွင်း အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်၍ စုံစမ်းရှာဖွေကြလော့။ ရာဝဏကို ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) နှင့်အတူ ရှာဖွေရမည်။
Verse 33
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः।पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः।।4.42.33।।
အတွင်းပိုင်း ဂူချိုင့်ဝှမ်းများက ရွှေရောင်တောက်ပနေသော တောင်မင်းကြီးကို ကျော်လွန်ပြီးနောက်၊ ရွှေစင်တောင်တစ်လုံးသို့ ရောက်ကြမည်။ ထိုတောင်သည် ရေတံခွန်နှင့် စီးဆင်းသည့် ရေကြောင်းများ များစွာပေါကြွယ်ဝ၏။
Verse 34
तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः।अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः।।4.42.34।।
ထိုနေရာ၌ အရပ်ရပ်မှ ဆင်များနှင့် ဝက်တောများ၊ ခြင်္သေ့များနှင့် ကျားများက အမြဲတမ်း ဟိန်းဟောက်ကြ၏။ မိမိတို့၏ ဟိန်းသံတုန်လှုပ်မှုကြောင့်ပင် ပိုမိုအင်အားတက်ကြွလျက်ရှိသည်။
Verse 35
यस्मिन्हरिहय्शीमान्महेन्द्रः पाकशासनः।अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः।।4.42.35।।
ထိုတောင်ပေါ်၌ တောက်ပမြင့်မြတ်သော မဟေန္ဒြ—ပါကရှာသန (ဒေဝတို့၏ဘုရင် အင်ဒြာ)—ကို ဒေဝတော်များက အဘိသိက္က ပူဇော်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတောင်ကို «မေဃဝါန်» ဟု ခေါ်ကြ၏။
Verse 36
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्।षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ।।4.42.36।।तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः।जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः।।4.42.37।।
မဟေန္ဒြ (အိန္ဒြ) က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော တောင်တော်မင်းကို ကျော်လွန်ပြီးနောက်၊ သင်တို့သည် ရွှေရောင်တောင်ထိပ် ခြောက်သောင်းသို့ ရောက်ကြလိမ့်မည်။ ထိုတောင်ထိပ်များသည် နေထွက်အရုဏ်၏ အရောင်ကဲ့သို့ အရပ်ရပ်တွင် တောက်ပလင်းလက်၍၊ သန့်ရှင်းသော ရွှေဖြင့် ဖြစ်သော ပန်းပွင့်ဝေဆာသည့် သစ်ပင်များကြောင့် အလှတင့်တယ်လှသည်။
Verse 37
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्।षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ।।4.42.36।।तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः।जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः।।4.42.37।।
မဟေန္ဒြ (အိန္ဒြ) က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော တောင်တော်မင်းကို ကျော်လွန်ပြီးနောက်၊ သင်တို့သည် ရွှေရောင်တောင်ထိပ် ခြောက်သောင်းသို့ ရောက်ကြလိမ့်မည်။ ထိုတောင်ထိပ်များသည် နေထွက်အရုဏ်၏ အရောင်ကဲ့သို့ အရပ်ရပ်တွင် တောက်ပလင်းလက်၍၊ သန့်ရှင်းသော ရွှေဖြင့် ဖြစ်သော ပန်းပွင့်ဝေဆာသည့် သစ်ပင်များကြောင့် အလှတင့်တယ်လှသည်။
Verse 38
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः।आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा।।4.42.38।।
ထိုတောင်တန်းများအလယ်၌ မြောက်ဘက်တောင်တန်းဖြစ်သော တောင်တို့၏ဘုရင် မေရုတောင်သည် တည်ရှိ၏။ အတိတ်ကာလ၌ အာဒိတျ (နေဒေဝ) သည် ကြည်နူးပီတိဖြင့် ဤတောင်ကို ပရသာဒတော်ဖြင့် ပရဟိတပေးကာ ပရဝရ (အရှင်ပေးသောကောင်းချီး) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့၏။
Verse 39
तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः।मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः।।4.42.39।।त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः।ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः।।4.42.40।।
ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက် တောင်တို့၏အရှင် (ရှိုင်လိန္ဒြ) အား “ငါ၏ ပရသာဒတော်ကြောင့် သင်၌ အားကိုးခိုလှုံသူ အားလုံးသည် နေ့ညမရွေး ရွှေရောင် (ကာဉ္စန) ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်” ဟု ဆို၏။
Verse 40
तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः।मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः।।4.42.39।।त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः।ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः।।4.42.40।।
သင်ပေါ်၌ နေထိုင်ကြသော ဒေဝတား၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ဒာနဝတို့သည် ထိုရောင်ခြည်ကြောင့် နီရောင်သွေးသွေး ထင်ရှားလာသော်လည်း ရွှေရောင်တောက်ပမှုဖြင့် ထွန်းလင်းနေကြလိမ့်မည်။
Verse 41
विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः।आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम्।।4.42.41।।आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः।अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम्।।4.42.42।।
ညနေဆည်းဆာအချိန်၌ ဝိශ්ဝေဒေဝ၊ မာရုတ်၊ ဝသုတို့နှင့် အခြား ကောင်းကင်ဘုံနေ သတ္တဝါများသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးတောင် မေရုသို့ လာရောက်စုဝေးကြသည်။
Verse 42
विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः।आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम्।।4.42.41।।आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः।अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम्।।4.42.42।।
သူတို့သည် အာဒိတျယကို ဆည်းကပ်ပူဇော်ကြ၏။ ထိုသူတို့၏ ပူဇော်ခြင်းကို ခံယူပြီးနောက် နေမင်းသည် အနောက်ဆီသို့ အဆင်းတောင်သို့ သွားကာ သတ္တဝါအားလုံး၏ မျက်စိမှ ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
Verse 43
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः।मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम्।।4.42.43।।
ဒိဝါကရ နေမင်းသည် မုဟူရတ၏ တစ်ဝက်အတွင်းပင် ယောဇနာတစ်သောင်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ ထိုကျောက်တောင်စုသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိလေသည်။
Verse 44
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम्।प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा।।4.42.44।।
ထိုတောင်၏ ထိပ်ပေါ်၌ နေမင်းနှင့်တူအောင် ထွန်းလင်းသော အလွန်ကြီးမားသည့် တိဗ္ဗဗိမာန်တစ်ဆောင် ရှိ၏။ များစွာသော ပရသာဒအဆောက်အအုံများဖြင့် ထူထပ်စွာ တန်ဆာဆင်ထားပြီး ဝိශ්ဝကರ್ಮာက ဆောက်လုပ်စီမံထားလေသည်။
Verse 45
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः।निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।4.42.45।।
အလှတရားပြည့်ဝသော ထိုနေရာသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော သစ်ပင်များဖြင့် တင့်တယ်လှပကာ ငှက်မျိုးစုံဖြင့် စည်ကားနေပြီး၊ ပာရှ (pāśa) ကြိုးကို လက်တွင်ကိုင်ဆောင်သော မဟာအတ္တမ ပုရုဏ (Varuṇa) ဒေဝ၏ နေထိုင်ရာ နိကေတန် ဖြစ်သည်။
Verse 46
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान्।जातरूपमय्शीमान्भ्राजते चित्रवेदिकः।।4.42.46।।
မေရုတောင်နှင့် အစတ (နေဝင်တောင်) အကြား၌ မဟာတန်ခိုးရှိသော တာလပင်တစ်ပင် ထွန်းလင်းတောက်ပနေသည်—ရွှေဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသကဲ့သို့ ရှုမောဖွယ် ဂုဏ်ရောင်ပြည့်ဝ၍ ‘ခေါင်း’ (ထိပ်) မြင့်မားသည့် ဆယ်ခုရှိကာ အံ့ဩဖွယ် ဝေဒိကာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
Verse 47
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च।रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः।।4.42.47।।
မေရုတောင်နှင့် အစတ (နေဝင်တောင်) အကြား၌ မဟာတန်ခိုးရှိသော တာလပင်တစ်ပင် ထွန်းလင်းတောက်ပနေသည်—ရွှေဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသကဲ့သို့ ရှုမောဖွယ် ဂုဏ်ရောင်ပြည့်ဝ၍ ‘ခေါင်း’ (ထိပ်) မြင့်မားသည့် ဆယ်ခုရှိကာ အံ့ဩဖွယ် ဝေဒိကာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
Verse 48
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः।मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः।।4.42.48।।
ထိုနေရာ၌ မေရုသာဝဏ္ဏီ သီတင်းသုံးနေသည်—ဓမ္မကိုသိမြင်သူ၊ ကိုယ်ပိုင်တပသဖြင့် သန့်စင်ပြည့်စုံလာသူ—အမှန်တကယ် ဘြဟ္မာနှင့်တန်းတူဟု ကျော်ကြားသူ ဖြစ်သည်။
Verse 49
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसन्निभः।प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति।।4.42.49।।
နေကဲ့သို့ တောက်ပသော မဟာရိရှီ မေရုသာဝဏ္ဏီ ကို—မြေပြင်ပေါ်၌ ခေါင်းချ၍ ပရဏာမပြုကာ—မိုင်သီလီ (စီတာ) အကြောင်း သတင်းကို မေးမြန်းသင့်သည်။
Verse 50
एताव ज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्ष्ये।कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम्।।4.42.50।।
ဤမျှသာ သက်ရှိလောက၏ အကန့်အသတ် ဖြစ်သည်။ ညအဆုံးတွင် ဘာස්ကရ နေမင်းသည် အရာအားလုံးမှ အမှောင်ကို ဖယ်ရှား၍ ထို့နောက် နေဝင်တောင်သို့ ချီတက်သွားသည်။
Verse 51
एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः।अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्।।4.42.51।।
အို ဝါနရတို့၏ ခေါင်းဆောင်များ၊ ဝါနရတို့ သွားနိုင်သည်မှာ ဤအထိသာ ဖြစ်သည်။ ထို့အလွန်ဘက်တွင် နေမရှိ၊ အကန့်အသတ်မမြင်ရ—ထို့ထက်ပို၍ မည်သည်ရှိသည်ကို မသိကြ။
Verse 52
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च।अस्त पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत।।4.42.52।।
ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကိုလည်းကောင်း၊ ရာဝဏ၏ နေရာတည်ရာကိုလည်းကောင်း သေချာစွာ သိရှိပြီးနောက် နေဝင်တောင်သို့ ရောက်အောင်သွား၍ တစ်လပြည့်သည့်အခါ ပြန်လာကြ။
Verse 53
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम।सहैव शूरो युष्माभिश्श्वशुरो मे गमिष्यति।।4.42.53।।
တစ်လထက် မကျော်လွန်ဘဲ မနေကြနှင့်။ ဆက်နေမိလျှင် ငါ၏ အပြစ်ဒဏ်ကို ခံရမည်။ သင်တို့နှင့်အတူ ငါ၏ သတ္တိရှင် ယောက္ခမင်းလည်း ထွက်ခွာသွားမည်။
Verse 54
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः।गुरुरेष महाबाहुश्श्वशुरो मे महाबलः।।4.42.54।।
အမိန့်ကို ဆောင်ရွက်ရန် ခန့်အပ်ထားသော သင်တို့သည် သူ၏ စကားအားလုံးကို နာယူလိုက်နာကြ။ ဤသူသည် လက်မောင်းကြီး၍ အင်အားမဟာရှိသူ—ငါ၏ ယောက္ခမင်း—သင်တို့၏ အကြီးအကဲနှင့် လမ်းညွှန်ဆရာ ဖြစ်သည်။
Verse 55
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व कर्मसु।प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम्।।4.42.55।।
သင်တို့လည်း ရဲရင့်သတ္တိရှိကြပြီး လုပ်ငန်းအရာရာတွင် အတည်ပြုနိုင်သော အာဏာပိုင်အထောက်အထားလိုအပ်သည်။ သူ့ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အဓိကအာဏာအဖြစ် တည်ထောင်ပြီးနောက် အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာ၍ ရှာဖွေကြလော့။
Verse 56
အလွန်အမင်းတောက်ပသော ဘုရင်၏ မိဖုရားကို မြင်တွေ့နိုင်သောအခါ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရည်မှန်းချက်သည် ပြည့်စုံမည်—အကြောင်းမှာ ယခင်က ပြုခဲ့သော ကူညီမှု၏ ကျေးဇူးကို ပြန်လည်ဆပ်ကာ တုံ့ပြန်ပြီးဖြစ်မည်။
Verse 57
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम्।अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम्।।4.42.1।।
ထို့ကြောင့် နောက်ထပ် လုပ်ဆောင်ရမည့် အရာတစ်စုံတစ်ရာရှိလျှင်—ဤတာဝန်အတွက် အကျိုးရှိမည်ဆိုပါက—သင်တို့ကသာ ကောင်းကောင်းစဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက် ဆောင်ရွက်ကြလော့၊ နေရာ၊ အချိန်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်တို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 58
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम्।अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम्।।4.42.1।।
ထို့နောက် စုရှေဏာဦးဆောင်သော ဝါနရတို့သည် စုဂရీవ၏ ကျွမ်းကျင်သေချာသော အမိန့်တော်ကို ဂရုတစိုက် နားထောင်ပြီးနောက် မျောက်တို့၏ အရှင်ထံမှ ခွင့်တောင်းကာ ဝရုဏဒေဝတားက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ထိုဦးတည်ရာသို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
The key action is Sugriva’s imposition of disciplined conduct during reconnaissance: the vanaras must search rigorously yet avoid unethical appropriation (e.g., not plucking protected fruits) and must not provoke formidable ascetics/gandharvas—balancing mission success with restraint.
Purposeful action must be governed by deśa–kāla–artha (place–time–objective suitability): success in a righteous mission depends not only on courage but also on measured behavior, respect for guarded domains, and adherence to command structure and deadlines.
The sarga foregrounds a western itinerary: west-flowing rivers; ascetic groves; deserts and inaccessible mountain-rings; the western ocean under Varuṇa; and mytho-geographic sites such as Hemagiri (Sindhu–sea confluence), Pariyātra’s golden tip, Vajra mountain caves, Chakravān with Viśvakarmā’s wheel, Varāha mountain (Varuṇa’s realm), and Pragjyotiṣa (Naraka’s city).