
किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः — सुग्रीवस्य भय-त्यागः, कृतज्ञता, तथा लक्ष्मणेन सान्त्वन-प्रेरणा (Sugriva’s Reassurance and Lakshmana’s Counsel)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤစರ್ಗတွင် တာရာ၏ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီ၍ ယဉ်ကျေးနိမ့်ချသောစကားကို သောမိတ္တိ လက္ခမဏ်က လက်ခံကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် သုဂရీవသည် လက္ခမဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြီးမားသည့် ကြောက်ရွံ့မှုကို စိုစွတ်သောအဝတ်ကို ချွတ်ပစ်သကဲ့သို့ ပယ်ဖျက်ကာ၊ မူးယစ်မှုအကျန်ကို ထိန်းချုပ်ပြီး လည်ပင်းပေါ်ရှိ ကြီးမားသော ပန်းမော်လီကိုလည်း ဖြုတ်ချသည်—မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ အမှတ်အသားဖြစ်သည်။ သုဂရీవသည် လက္ခမဏ်အား လေးစားနိမ့်ချစွာ ပြောကြား၍ ရာမ၏ ကရုဏာကြောင့် မိမိသည် နန်းစည်းစိမ်၊ ဂုဏ်သတင်းနှင့် ကီရတိတို့ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကြောင်း ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့ပြင် ရာမ၏ မတူညီသော သတ္တိ—သစ်ပင်ခုနစ်ပင်ကို ထိုးဖောက်ခြင်း၊ တောင်ကို ခွဲခြင်း၊ မြားတံဆိပ်သံကြောင့် မြေကြီးတုန်ခါခြင်း—တို့ကို သတိပေးကာ မိမိ၏ အကူအညီကို “လိုက်ပါကူညီခြင်း” အတိုင်းအတာထဲတွင်သာ ထားသည်။ အချိန်လွန်ခြင်းစသည့် အပြစ်ရှိခဲ့လျှင် ယုံကြည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသည်ဟု ဝန်ခံကာ အစေခံတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ခွင့်လွှတ်ရန် တောင်းပန်ပြီး ယခင်က ပြောမိသော ကြမ်းတမ်းစကားများအတွက်လည်း အပြစ်လွတ်စေလိုသည်ဟု ဆိုသည်။ လက္ခမဏ်သည် ဝမ်းမြောက်၍ ပြန်လည်ဖြေကြားကာ သုဂရీవ၏ ယဉ်ကျေးမှုကို ရာမ၏ အကာအကွယ်ရှိခြင်း၏ ဂုဏ်အဖြစ် ချီးမွမ်းသည်။ သုဂရీవ၏ သြဇာ၊ သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဖြောင့်မတ်မှုတို့သည် ရာဇလက္ခမီနှင့် ထိုက်တန်ကြောင်း ထူထောင်ပေးပြီး သုဂရీవ၏ အကူအညီဖြင့် ရာမသည် ရန်သူကို မကြာမီ သတ်ဖြတ်မည်ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ခိုင်မာစေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လက္ခမဏ်သည် သုဂရీవအား ချက်ချင်း ထွက်ခွာရန် ခေါ်ယူကာ ဇနီးအပျောက်ကြောင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော ရာမကို သက်သာစေကြရန် တိုက်တွန်းသည်—ဤနေရာတွင် ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ အချိန်ကို လေးစားခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းကို လှုံ့ဆော်ခြင်းတို့ ပေါင်းစည်းနေသည်။
Verse 1
इत्युक्तस्तारया वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम्।मृदुस्वभावस्सौमित्रिः प्रतिजग्राह तद्वचः।।।।
ဓမ္မနှင့်ညီညွတ်သော ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သည့် တာရာ၏စကားကို ကြားသော် သဘောသဘာဝနူးညံ့သော စောမိတ္တရီ (လက္ခ္မဏ) သည် ထိုအကြံဉာဏ်ကို လက်ခံ하였다။
Verse 2
तस्मिन्प्रतिगृहीते तु वाक्ये हरिगणेश्वरः।लक्ष्मणात्सुमहत्त्रासं वस्त्रं क्लिन्नमिवात्यजत्।।।।
ထိုစကားကို လက်ခံပြီးနောက် မျောက်တပ်၏အရှင် စုဂရီးဝသည် လက္ခ္မဏကို ကြောက်ရွံ့မှုကြီးကို စိုစွတ်သောအဝတ်ကို ပစ်ချသကဲ့သို့ စွန့်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 3
ततः कण्ठगतं माल्यं चित्रं बहुगुणं महत्।चिच्छेद विमदश्चासीत्सुग्रीवो वानरेश्वरः।।।।
ထို့နောက် ဝါနရတို့၏ အရှင် စုဂရီးဝသည် လည်ပင်း၌ ဆင်ယင်ထားသော အရောင်စုံ၍ တန်ဖိုးများလှသည့် ကြီးမားသော ပန်းကုံးကို ဖြတ်ချွတ်ပစ်လိုက်သည်။ ထိုအခါ သူ၏ မူးယစ်မောဟမှုလည်း ပျောက်ကင်းသွား၏။
Verse 4
स लक्ष्मणं भीमबलं सर्ववानरसत्तमः।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीव स्सम्प्रहर्षयन्।।।।
ဝါနရတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သော စုဂရီးဝသည် ကြောက်မက်ဖွယ်အင်အားရှိသော လက္ခမဏကို စိတ်ချမ်းသာစေ၍ စိတ်ငြိမ်စေရန် ယဉ်ကျေးလေးစားသော စကားဖြင့် ပြောဆိုလေ၏။
Verse 5
प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्।रामप्रसादात्सौमित्रे पुन: प्राप्तमिदं मया।।।।
အို စောမိတ္ရီ၊ ငါ၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၊ ဂုဏ်သတင်းနှင့် ဝါနရနိုင်ငံ၏ အမြဲတမ်း အာဏာပိုင်မှုတိုင်တိုင်—တစ်ခါက ပျောက်ဆုံးခဲ့သော်လည်း—သီရိရာမ၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ငါ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။
Verse 6
कश्शक्तस्तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा।तादृशं विक्रमं वीर प्रतिकर्तुमरिन्दम।।।।
အို သူရဲကောင်း၊ ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူ၊ ကိုယ်တော်၏ ကိုယ်ပိုင်ကာရိယာများကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ထိုဒေဝတားသဘောရှိ အရှင်၏ အလွန်ကြီးမားသော ဗီရိယကို မည်သူက ပြန်လည်ဆပ်နိုင်မည်နည်း။
Verse 7
सीतां प्राप्स्यति धर्मात्मा वधिष्यति च रावणम्।सहायमात्रेण मया राघव स्स्वेन तेजसा।।।।
ဓမ္မတရားရှိသော ရာဃဝသည် စီတာကို ပြန်လည်ရယူမည်၊ ထို့ပြင် ကိုယ်တော်၏ တေဇောဓာတ်ဖြင့်ပင် ရာဝဏကို သတ်မည်။ ငါသည် ကူညီသူအဖြစ်သာ ပါဝင်နေသည်။
Verse 8
सहायकृत्यं किं तस्य येन सप्त महाद्रुमाः।शैलश्च वसुधा चैव बाणेनैकेन दारिताः।।।।
တစ်လက်တည်းသော မြားတစ်စင်းဖြင့် မဟာသစ်ပင် ခုနစ်ပင်၊ တောင်တစ်လုံးနှင့် မြေပြင်တိုင်တိုင်ကို ခွဲဖောက်နိုင်သူအတွက် ကူညီမှုဆိုသည်မှာ ဘာလိုအပ်မည်နည်း။
Verse 9
धनुर्विष्फारयानस्य यस्य शब्देन लक्ष्मण।सशैला कम्पिता भूमिस्सहायै: किन्नु तस्य वै।।।।
အို လက္ခမဏ၊ ကိုယ်တော်၏ ဓနုကြိုးတင်းသံတစ်ချက်ကြောင့်ပင် တောင်တန်းများပါဝင်သည့် မြေကြီးသည် တုန်လှုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သောသူအတွက် ကူညီသူများ မည်သို့လိုအပ်မည်နည်း။
Verse 10
अनुयात्रां नरेन्द्रस्य करिष्येऽहं नरर्षभ।गच्छतो रावणं हन्तुं वैरिणं सपुरस्सरम्।।।।
အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ ရာဇာမင်းသည် ရန်သူ ရာဝဏကို သူ၏အဖော်အပါများနှင့်တကွ သတ်ရန် ထွက်ခွာသည့်အခါ ငါသည် မင်းနှင့်အတူ လိုက်ပါမည်။
Verse 11
यदि किञ्चिदतिक्रान्तं विश्वासात्प्रणयेन वा।प्रेष्यस्य क्षमितव्यं मे न कश्चिन्नापराध्यति।।।।
ယုံကြည်မှု သို့မဟုတ် ချစ်ခင်မှုကြောင့် ငါသည် အနည်းငယ်ပင် လွန်ကျူးခဲ့ပါက အစေခံတစ်ဦးကို ခွင့်လွှတ်သကဲ့သို့ ငါ့ကို ခွင့်လွှတ်ပါလော့။ လောက၌ အပြစ်ကင်းစင်သူ မရှိပါ။
Verse 12
ति तस्य ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।अभवल्लक्ष्मणः प्रीतः प्रेम्णा चैवमुवाच ह।।।।
မဟာသတ္တိရှိသော စုဂရီးဝက ထိုသို့ ပြောဆိုသော် လက္ခ္မဏသည် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်လာပြီး ချစ်ခင်မေတ္တာဖြင့် ဤသို့ ပြန်လည်ဆို하였다။
Verse 13
सर्वथा हि मम भ्राता सनाथो वानरेश्वर।त्वया नाथेन सुग्रीव प्रश्रितेन विशेषतः।।।।
အို ဝါနရတို့၏အရှင် စုဂရీవရေ၊ သင်သည် သူ၏ကာကွယ်သူဖြစ်သဖြင့်၊ ထို့ပြင် သင်၏နူးညံ့သိမ်မွေ့သောအကျင့်ကြောင့် အထူးသဖြင့်၊ ကျွန်ုပ်၏အစ်ကိုသည် အရာရာ၌ လုံခြုံစိတ်ချရပါသည်။
Verse 14
यस्ते प्रभाव स्सुग्रीव यच्च ते शौचमार्जवम्।अर्हस्त्वं कपिराज्यस्य श्रियं भोक्तुमनुत्तमाम्।।।।
စုဂရీవရေ၊ သင်၏အာနုဘော်တန်ခိုးသည် ထိုသို့ဖြစ်ပြီး၊ သင်၏သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်မှုလည်း ထိုသို့ပင်ဖြစ်သည်။ သင်သည် ဝါနရနိုင်ငံ၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သာယာစည်းစိမ်ကို ခံစားရန် အမှန်တကယ် ထိုက်တန်ပါသည်။
Verse 15
सहायेन तु सुग्रीव त्वया रामः प्रतापवान्।वधिष्यति रणे शत्रूनचिरान्नात्र संशयः।।।।
စုဂရీవရေ၊ သင်ကို မဟာမိတ်အဖြစ် အကူအညီရရှိလျှင် တန်ခိုးကြီးသော ရာမသည် စစ်မြေပြင်၌ မိမိ၏ရန်သူတို့ကို မကြာမီ ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်မည်၊ ဤအကြောင်း၌ သံသယမရှိပါ။
Verse 16
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः।उपपन्नं च युक्तं च सुग्रीव तव भाषितम्।।।।
စုဂရీవရေ၊ သင်သည် ဓမ္မကိုသိမြင်သူ၊ ကျေးဇူးသိတတ်သူ၊ စစ်ပွဲ၌ မလှည့်မပြန်သူဖြစ်သဖြင့် သင်ပြောသောစကားသည် ယုံကြည်ထိုက်ကာ သင့်လျော်လည်း ဖြစ်ပါသည်။
Verse 17
दोषज्ञस्सति सामर्थ्ये कोऽन्यो भाषितुमर्हति।वर्जयित्वा मम ज्येष्ठं त्वां च वानरसत्तम।।।।
အို ဝါနရတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ အပြစ်အနာအဆာကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော စွမ်းအားရှိသူအတွက် ဤသို့ပြောဆိုရန် ထိုက်တန်သူသည် ကျွန်ုပ်၏အစ်ကိုအကြီးနှင့် သင်မှတပါး အခြားမည်သူရှိမည်နည်း။
Verse 18
सदृशश्चासि रामस्य विक्रमेण बलेन च।सहायो दैवतैर्दत्तश्चिराय हरिपुङ्गव।।।।
အို ဝါနရတို့၏ အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သင်သည် သတ္တိနှင့် အင်အားတို့၌ ရာမနှင့် တူညီ၏။ သင်သည် နတ်တို့က အရှည်ကြာအတွက် ပေးအပ်ထားသော မိတ်ဖက်ကူညီသူ ဖြစ်၏။
Verse 19
किं तु शीघ्रमितो वीर निष्क्रम त्वं मया सह।सान्त्वयस्व वयस्यं च त्वं भार्याहरणकर्शितम्।।।।
သို့သော် ယခုအခါ သူရဲကောင်းရေ၊ ငါနှင့်အတူ ဒီနေရာမှ မြန်မြန်ထွက်လာပါ။ ထို့နောက် မိမိဇနီးကို ခိုးယူခံရ၍ ပင်ပန်းနာကျင်နေသော မိတ်ဆွေကို နှစ်သိမ့်ပေးပါ။
Verse 20
यच्च शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम्।मया त्वं परुषाण्युक्तस्तच्चत्वं क्षन्तु मर्हसि।।।।
ထို့ပြင် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ဖိနှိပ်ခံနေရသော ရာမ၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ငါက သင့်အား ပြောခဲ့သော ကြမ်းတမ်းသောစကားများရှိလျှင် ထိုအရာကို ခွင့်လွှတ်ပေးပါ။ သင်က ငါ့ကို အပြစ်လွှတ်ပေးခြင်းသည် သင့်တော်ပါသည်။
The dharma-tension is Sugriva’s delay and lapse into indulgence versus his duty to assist Rama: he acknowledges possible transgression, requests pardon as a dependent ally/servant, and recommits to timely participation in the Ravana-directed expedition.
Accountability is compatible with dignity: a ruler restores moral authority by fear-tyāga, self-regulation, gratitude, and explicit apology; alliance-dharma is sustained through courteous speech (praśrita-vākya) and reciprocal affirmation of virtues.
Rather than new places, the Sarga foregrounds cultural-ethical ‘landmarks’ of courtly governance in Kishkindha—royal assembly decorum, symbols like the garland (mālya), and remembered feats (seven trees, mountain, earth pierced) used as authoritative narrative markers of Rama’s prowess.