Sarga 35 Hero
Kishkindha KandaSarga 3523 Verses

Sarga 35

तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana (Restraint, Time, and Mobilization)

किष्किन्धाकाण्ड

သရဂ ၃၅ တွင် သုဂ္ဂရီဝ၏ နှောင့်နှေးမှုဟု ထင်မြင်သဖြင့် လက္ခမဏ၏ တောက်ပသော အာနုဘော်နှင့် ဒေါသ ထကြွလာချိန်၌ တာရာက စနစ်တကျ အကြံဉာဏ်ပေးသည်ကို ဖော်ပြသည်။ ပထမဦးစွာ စကားအကျင့်သီလကို ပြင်ဆင်ကာ ဝါနရတို့၏ မင်းအပေါ် ကြမ်းတမ်းသော စကားမပြောသင့်ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် လက္ခမဏကဲ့သို့ မဟာပုရုෂ၏ နှုတ်မှ ထွက်လာလျှင် ပိုမိုမသင့်တော်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် သုဂ္ဂရီဝ၏ သဘောသဘာဝကို ကာကွယ်ကာ သူသည် ကျေးဇူးမသိသူလည်း မဟုတ်၊ လှည့်စားသူလည်း မဟုတ်ကြောင်း ပြောပြီး သင်ခန်းစာပေးသည့် ဥပမာတစ်ခုဖြင့် နှောင့်နှေးမှုကို ရှင်းပြသည်—အချိန်ကို သိမြင်တတ်သော ဝိශ්ဝာမိတ္တရ်တောင် ဂှရတാചီအပေါ် စွဲလမ်းမှုကြောင့် အချိန်ကို မေ့လျော့ခဲ့ဖူးသဖြင့် သာမန်လူတို့လည်း မှားယွင်းနိုင်ကြောင်း ဖြစ်သည်။ တာရာက သည်းခံခြင်းနှင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ ထိန်းချုပ်ခြင်းကို တိုက်တွန်းကာ တည်ငြိမ်သူတို့သည် ချက်ချင်း ဒေါသ၏ အာဏာအောက် မကျရောက်ကြောင်း ဆိုသည်။ တာရာသည် “သုဂ္ဂရီဝအတွက်” လက္ခမဏကို ကိုယ်တိုင် သက်သာစေပြီး ရာမ၏ စိတ်တော်ကျေနပ်မှုအတွက် သုဂ္ဂရီဝသည် နိုင်ငံတော်၊ ဥစ္စာဓန၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စွဲလမ်းမှုများတောင် စွန့်လွှတ်ရန် အသင့်ရှိကြောင်း အတည်ပြုသည်။ ထို့နောက် စကားသည် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အမှန်တရားသို့ ပြောင်းလဲကာ လင်္ကာတွင် ရက္ခသတို့ အစုအဝေး များပြားကြောင်း၊ ရာဝဏကို သတ်နိုင်ရန် အရင်ဆုံး ရုပ်ပြောင်းနိုင်သည့် အင်အားကြီး ဒေဝပုံရက္ခသများကို အနိုင်ယူရမည်ဖြစ်ပြီး သုဂ္ဂရီဝတစ်ဦးတည်းဖြင့် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ တာရာက ဝါလီထံမှ ကြားသိထားသည့် အချက်အလက်ကို (ကိုယ်တိုင်လည်း ကြားနာသတင်းသာဟု ဆိုကာ) ကိုးကားပြီး မဟာတပ်အင်အား စုဆောင်းရန် ခေါင်းဆောင်များကို စေလွှတ်ထားကြောင်း၊ သူတို့ ရောက်လာသည်နှင့် ရာဃဝ၏ ရည်မှန်းချက်ကို သုဂ္ဂရီဝက ပြည့်စုံစေမည်ဟု ရှင်းပြသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ဝါနရီမိန်းမများသည် လက္ခမဏ၏ သွေးနီရောင် ဒေါသမျက်လုံးကို မြင်၍ အတိတ်အန္တရာယ် (ဝါလီသေဆုံးမှုနှင့် ဆက်နွယ်) ပြန်လည်ဖြစ်လာမည်ကို ကြောက်ရွံ့ကာ စိတ်မငြိမ်မသက် ဖြစ်ကြသဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသော အင်အားနှင့် တိုင်းတာထားသော စကား၏ သီလလိုအပ်ချက်ကို ထပ်မံ ထင်ရှားစေသည်။

Shlokas

Verse 1

तथा ब्रुवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा।अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना।।।।

ဆောမိတ္တရီ (လက္ခမဏ) သည် တေဇာအလင်းဖြင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပလျက် ပြောဆိုနေစဉ်၊ ကြယ်တို့၏အရှင် လမင်းကဲ့သို့ မျက်နှာရှိသော တာရာသည် လက္ခမဏကို ခေါ်ပြော하였다။

Verse 2

नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति।हरीणामीश्वरश्श्रोतुं तव वक्त्राद्विशेषतः।।।।

အို လက္ခ္မဏာ၊ ဤသို့ မပြောသင့်ပါ; သူသည် ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ကြားရရန် မထိုက်တန်ပါ။ မျောက်တို့၏ အရှင်သည်—အထူးသဖြင့် သင်၏နှုတ်မှ—ကြမ်းစကားကို ကြားရခြင်း မသင့်တော်ပါ။

Verse 3

नैवाकृतज्ञस्सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः।नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः।।।।

အို သူရဲကောင်း၊ ဝါနရတို့၏ အရှင် စုဂရీవသည် ကျေးဇူးမသိသူ မဟုတ်၊ လှည့်စားသူ မဟုတ်၊ ကြမ်းတမ်းသူလည်း မဟုတ်။ သူသည် မုသာမပြောသူ ဖြစ်ပြီး သဘောထားကောက်ကွေ့သူလည်း မဟုတ်။

Verse 4

उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः।रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे।।।।

အို သူရဲကောင်း၊ ဤ ဝါနရစစ်သူရဲ စုဂရీవသည် ရာမက ပြုခဲ့သော ကူညီကယ်တင်မှုကို မမေ့လျော့ပါ—စစ်မြေပြင်၌ အခြားသူတို့အတွက် လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲသော ဝီရကမ္မတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

Verse 5

रामप्रसादात्कीर्तिञ्च कपिराज्यं च शाश्वतम्।प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परन्तप ।।।।

အို ရန်သူတို့ကိုလောင်ကျွမ်းစေသူရေ! သီရိရာမ၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် စုဂရီးဝသည် ဂုဏ်သတင်းနှင့် မျောက်တို့၏ အမြဲတမ်းတည်မြဲသော အုပ်စိုးမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ရုမာနှင့် ငါကိုပါ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။

Verse 6

सुदुःखं शयितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम्।प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः।।।।

အရင်က သူသည် အလွန်ဒုက္ခကြီးထဲတွင် ကြာရှည်လဲလျောင်းခဲ့ရသည်။ ယခု အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိပြီးနောက်တောင် လုပ်ဆောင်ရမည့် အချိန်ရောက်လာပြီကို မသိနိုင်သေး—တစ်ခါက အချိန်ကို မေ့လျော့ခဲ့သော ရှင်ဗိශ්ဝာမိတ္တရ မုနိကဲ့သို့ပင်။

Verse 7

घृताच्यां किल संसक्तो दशवर्षाणि लक्ष्मण।अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः।।।।

အို လက္ခမဏာရေ! မဟာမုနိ ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် စိတ်နှလုံး၌ ဓမ္မရှိသူဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါက အပ္ဆရာ ဃြတാഈနှင့် ဆယ်နှစ်တိုင်တိုင် မျက်နှာမလွှဲနိုင်အောင် စွဲလမ်းခဲ့ပြီး၊ တစ်နေ့တည်းကဲ့သို့သာ ထင်မှတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 8

स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः।विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः।।।।

အချိန်ကို သိမြင်သူတို့အနက် အထူးမြတ်ဆုံးဖြစ်သော တေဇောတောက်ပသည့် ဗိශ්ဝာမိတ္တရတောင် ရောက်လာသော အချိန်ကို မသိနိုင်ခဲ့လျှင်၊ သာမန်လူတစ်ယောက်အပေါ် မည်သို့မျှ မျှော်လင့်နိုင်မည်နည်း။

Verse 9

देहधर्मं गतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण।अवितृप्तस्य कामेषु कामं क्षन्तुमिहार्हसि।।।।

အို လက္ခမဏာရေ! သူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ၏ သဘာဝဓမ္မအောက်သို့ လိုက်ပါသွားကာ အာရုံကာမများတွင် မပြည့်မီသေးသဖြင့် ယခုအခါတွင် ဤအလိုလိုက်မှုကို ခွင့်လွှတ်ပေးသင့်သည်။

Verse 10

न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण।निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा।।।।

ချစ်လှစွာသော လက္ခမဏရေ၊ ဒေါသအာဏာအောက်သို့ မကျသင့်ပါ; အမှန်တကယ်သော ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မသိမချင်း သာမန်လူကဲ့သို့ အလျင်အမြန် မပြုလုပ်သင့်။

Verse 11

सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ।अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम्।।।।

အို လူတို့အတွင်း အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ပုရုရှဩဿဘ၊ သင်ကဲ့သို့ စတ္တဝါတည်ငြိမ်သော သတ္တိရှိသူတို့သည် သေချာစွာ စဉ်းစားမမြင်မချင်း ဒေါသ၏အာဏာအောက်သို့ ရုတ်တရက် မကျရောက်ကြ။

Verse 12

प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थे समाहिता।महान्रोषसमुत्पन्न स्संरम्भस्त्यज्यतामयम्।।।।

အို ဓမ္မကိုသိမြင်သောအရှင်၊ စုဂရీవ၏အကျိုးအတွက် စိတ်တည်ငြိမ်စွာဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် အရှင်ကို မေတ္တာဖြင့်တောင်းပန်ပါ၏။ ဒေါသမှ ပေါက်ဖွားလာသော ကြီးမားသည့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို စွန့်လွှတ်ပါလော့။

Verse 13

रुमां मां कपि राज्यं च धनधान्यवसूनि च।रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम।।।।

ကျွန်ုပ်၏ယုံကြည်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏—ရာမ၏နှစ်သက်တော်မူခြင်းအတွက် စုဂရీవသည် မျောက်ဘုရင်၏နိုင်ငံတော်၊ ငွေကြေးနှင့်သိုလှောင်ထားသောသီးနှံ၊ အဖိုးတန်ရတနာများကိုသာမက ရုမာနှင့် ကျွန်ုပ်ကိုပါ စွန့်လွှတ်နိုင်မည်ဟု ဖြစ်၏။

Verse 14

समानेष्यति सुग्रीव स्सीतया सह राघवम्।शशाङ्कमिव रोहिण्या निहत्वा रावणं रणे।।।।

စစ်မြေပြင်၌ ရာဝဏကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် စုဂရీవသည် ရာဃဝကို စီတာနှင့် မကြာမီ ပြန်လည်ဆုံစည်းစေမည်—လက ရိုဟိဏီနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့။

Verse 15

शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल राक्षसाः।आयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च।।।।

လင်္ကာတွင် ရက္ခသတို့သည် ‘သိန်းကောဋိထောင်’ ဟုဆိုရလောက်အောင် များပြားကြပြီး၊ ထို့ပြင် သောင်းချီ၊ ထောင်ချီ၊ ရာချီ ထပ်မံရှိသေးသည်—အလွန်ကြီးမားသောတပ်စုတစ်ရပ်ဖြစ်၏။

Verse 16

अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान्राक्षसान्कामरूपिणः।न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता।।।।

မတော်တဆမဟုတ်၊ မရှုံးနိုင်လောက်အောင်ခက်ခဲသော ရုပ်ပြောင်းနိုင်သည့် ရက္ခသတို့ကို အရင်ဆုံး မသတ်မိသေးလျှင် ရာဝဏကို သတ်နိုင်မည်မဟုတ်—မိုင်သီလီကို ခိုးယူသွားသူသည် ထိုသူပင်ဖြစ်၏။

Verse 17

ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण।रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः।।।।

အို လက္ခ္မဏာ၊ မိတ်ဆွေကူညီသူမရှိလျှင် စစ်မြေပြင်၌ သူတို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ—အထူးသဖြင့် သုဂရီဝက ပို၍ မဖြစ်နိုင်၊ ကြမ်းကြုတ်သော ကర్మပြုသူ ရာဝဏနှင့် ရင်ဆိုင်ရလျှင် ပိုမို၍ မဖြစ်နိုင်ပါ။

Verse 18

एवमाख्यातवान्वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः।आगमस्तु न मे व्यक्तश्श्रवात्तस्माद्ब्रवीम्यहम्।।।।

ဤသို့ပင် ဗာလီ—အရာရာသိမြင်သော မျောက်တို့၏ အရှင်—က တစ်ခါက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသတင်း၏ မူလအရင်းအမြစ်ကို ငါ မရှင်းလင်းသေးသဖြင့် ငါသည် ကြားသိထားသမျှကိုသာ ပြောဆိုသည်။

Verse 19

त्वत्सहायनिमित्तं वै प्रेषिता हरिपुङ्गवाः।आनेतुं वानरान्युद्धे सुबहून्हरियूधपान्।।।।

အမှန်တကယ်ပင် သင်ကို ကူညီရန်အတွက် မျောက်ခေါင်းဆောင်အထက်မြတ်တို့ကို စေလွှတ်ထားသည်—စစ်ပွဲအတွက် မျောက်တပ်စုခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ဝါနရများ အများအပြားကို စုဆောင်း၍ ခေါ်ဆောင်လာရန် ဖြစ်သည်။

Verse 20

तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तात्सुमहाबलान्।राघवस्यार्थसिध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः।।।।

ဤ မျောက်တို့၏ အရှင်သည် ရာဃဝ၏ အကြောင်းရည်ကို အောင်မြင်စေရန် မထွက်ခွာသေးပါ; အကြောင်းမှာ သူသည် ရဲရင့်၍ အင်အားအလွန်ကြီးမားသော သူတို့၏ ရောက်လာခြင်းကို စောင့်မျှော်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 21

कृता तु संस्था सौमित्रे सुग्रीवेण पुरा यथा।अद्य तैर्वानरैस्सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः।।।।

အို ဆောမိတ္ရီ၊ အရင်က စုဂရీవက သင့်လျော်သော အမိန့်ကို ချမှတ်ထားသကဲ့သို့ ယနေ့ မဟာဗလရှိသော ဝါနရတို့ အားလုံး လာရောက်စုဝေးကြမည်။

Verse 22

ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च।अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिन्दम।कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम्।।4.35.22।।

ယနေ့ သင်ထံသို့ အရက္ခ (ဝက်ဝံ) များ ကောဋိထောင်ပေါင်းများစွာနှင့် ဂိုလာင်ဂူလ များ ရာပေါင်းများစွာ လာရောက်မည်။ အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူ၊ ဒေါသကို စွန့်လွှတ်ပါ။ အို ကာကုတ္သ္ထ၊ တေဇောတောက်ပသော ကပိများ ကောဋိအနန္တတို့ စုဝေးလာကြမည်။

Verse 23

तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपात्क्षतजनिभे नयने निरीक्षमाणाः।हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिंप्रथमभयस्य हि शङ्कितास्तु सर्वाः।।।।

သင်၏ မျက်နှာသည် ဒေါသကြောင့် တောက်လောင်နေသည်ကို မြင်၍၊ သွေးရောင်ကဲ့သို့ နီမြန်းသော မျက်လုံးတို့ကို စိုက်ကြည့်နေကြသဖြင့်၊ အထူးကောင်းမြတ်သော ဝါနရတို့၏ ဇနီးမယားများသည် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု မရနိုင်ကြ; အရင်က ကြောက်မက်ဖွယ်အရာ ပြန်လည်ဖြစ်လာမည်ကို စိုးရိမ်၍ အားလုံးပင် တုန်လှုပ်နေကြသည်။

Frequently Asked Questions

Lakṣmaṇa faces a dharma-sankat between righteous urgency (holding Sugrīva to his promise) and improper conduct (anger and harsh speech toward an ally-king). Tārā argues that urgency must be expressed through disciplined speech and reflective restraint, not impulsive wrath.

The upadeśa is that sattva (clarity and steadiness) governs power: those of right vision do not become instantly subject to anger, and effective dharma-work requires kāla-jñāna—knowing when action is ripe and when preparation is necessary.

Lankā is foregrounded as the strategic theatre with immense rākṣasa forces; Kiṣkindhā’s polity is implied through the ordinance and mustering of vānaras and ṛkṣas. The Moon–Rohiṇī simile functions as a cultural-literary landmark for ideal reunion (Rāma–Sītā) after victory.