
प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम् (Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains)
किष्किन्धाकाण्ड
သုဂြီဝ၏ အဘိသေက ပြီးစီး၍ ကိရှ္ကိန္ဓာ ဂူမြို့သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်၊ သီရိရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် မိုးရာသီအတွင်း နေထိုင်ရန် ပရသ္ရဝဏ တောင်သို့ သွားရောက်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် လေဝင်လေထွက်ကောင်း၍ ကျယ်ဝန်းသန့်ရှင်းသော ဂူတစ်လုံးကို ရွေးချယ်ကာ နေထိုင်ကြသည်။ ဤစರ್ಗတွင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်—အရောင်စုံ သတ္တုကျောက်မှုန်များ ပြန့်ကျဲနေသော တောင်ထိပ်များ၊ ဂူများနှင့် ရေတံခွန်များ၊ ကြာပန်းပြည့်နေသော ကန်များ၊ ဂူအနီးအနား၏ ဦးတည်ရာလက္ခဏာများ (အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဆင်းလျော၊ အနောက်ဘက်သို့ မြင့်တက်၊ လေကာကွယ်နိုင်သော နေရာ) တို့ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းသော သန့်စင်သည့် မြစ်တစ်စင်းကို တြိကူဋပေါ်ရှိ ဇာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပြီး၊ မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ သစ်ပင်နှင့် ပန်းပင်များကို အမည်တိတိကျကျ စာရင်းပြုဖော်ပြထားသည်။ ငှက်သံ၊ မယုရသံ၊ ဟင်္သာသံ၊ စာရသံနှင့် အတွဲလိုက် လှုပ်ရှားသည့် စက္ကရဝါက ငှက်တို့၏ သံလွင်လွင်က ပတ်ဝန်းကျင်ကို သာယာစေသည်။ အဝေးမှ ကိရှ္ကိန္ဓာဘက်မှ တေးဂီတနှင့် တီးဝိုင်းသံများ ကြားရပြီး သုဂြီဝ၏ ပြန်လည်တည်မြဲလာသော စည်းစိမ်ကို ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ဇာတ်ကြောင်းသည် အတွင်းစိတ်သို့ လှည့်ကာ—နေရာအဆင်ပြေသော်လည်း သီရိရာမ၏ ပျော်ရွှင်မှု များမကာ၊ လတက်လာသလို စီတာကို သတိရမှု ပိုမိုပြင်းထန်၍ အိပ်မပျော်နိုင်တော့သည်။ လက္ခမဏက စနစ်တကျ သက်သာပေးကာ—စိတ်ပျက်မှုကို ပယ်ဖျက်၍ ကြိုးပမ်းမှုကို မွေးမြူရန်၊ မိုးရာသီကုန်ပြီး ဆာရဒ် (ဆောင်းဦး) ရောက်မှ လှုပ်ရှားရန်၊ ထို့နောက် တည်ကြည်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ရန်သူကို ဖျက်ဆီးရန် ဟောကြားသည်။ သီရိရာမသည် ထိုအကြံကို လက်ခံကာ ရာသီအလိုက် သည်းခံစောင့်ဆိုင်းမည်ဟု သစ္စာပြု၍ ကူညီမှုကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခြင်း—ကျေးဇူးသိတတ်မှုကို သူရဲကောင်း၏ တာဝန်ဟု—သဘောတရားအဖြစ် ထုတ်ဖော်ပြောကြားသည်။
Verse 1
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम्।आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणं गिरिम्4.27.1।।
သုဂ္ရီဝက အဘိသိက္ကာရပြု၍ ဝါနရတို့၏ ဂူမြို့သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ရာမမင်းသည် ညီတော်နှင့်အတူ ပရသ္ရဝဏ တောင်သို့ ရောက်လာတော်မူ၏။
Verse 2
शार्दूलमृगसङ्घुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्।नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसङ्कुलम्4.27.2।।ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्।मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिजलाशयम्।।4.27.3।।
ဤတောင်သည် ကျားနှင့် သမင်တို့၏ အော်ဟစ်သံများကြောင့် ကွင်းကွင်းလင်းလင်း ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းသံရှိသော ခြင်္သေ့များက ဝိုင်းရံထားသည်။ အမျိုးမျိုးသော ချုံပင်နှင့် လျှောပင်များအောက်တွင် ဖုံးကွယ်နေကာ သစ်ပင်များစွာဖြင့် ထူထပ်လျက်ရှိသည်။ ဝက်ဝံ၊ မျောက်၊ လင်ဂူးရ်နှင့် တောကြောင်တို့ လာရောက်နေထိုင်လေ့ရှိပြီး၊ မိုးတိမ်အစုအဝေးတစ်ပုံကဲ့သို့ မြင်ရကာ အမြဲတမ်း သန့်ရှင်းကြည်လင်သော ရေကန်များကို ထိန်းထားလျက်ရှိသည်။
Verse 3
शार्दूलमृगसङ्घुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्।नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसङ्कुलम्4.27.2।।ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्।मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिजलाशयम्।।4.27.3।।
ဤတောင်သည် ကျားနှင့် သမင်တို့၏ အော်ဟစ်သံများကြောင့် ကွင်းကွင်းလင်းလင်း ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းသံရှိသော ခြင်္သေ့များက ဝိုင်းရံထားသည်။ အမျိုးမျိုးသော ချုံပင်နှင့် လျှောပင်များအောက်တွင် ဖုံးကွယ်နေကာ သစ်ပင်များစွာဖြင့် ထူထပ်လျက်ရှိသည်။ ဝက်ဝံ၊ မျောက်၊ လင်ဂူးရ်နှင့် တောကြောင်တို့ လာရောက်နေထိုင်လေ့ရှိပြီး၊ မိုးတိမ်အစုအဝေးတစ်ပုံကဲ့သို့ မြင်ရကာ အမြဲတမ်း သန့်ရှင်းကြည်လင်သော ရေကန်များကို ထိန်းထားလျက်ရှိသည်။
Verse 4
तस्य शैलस्य शिखरे महतीमायतां गुहाम्।प्रत्यगृह्णत वासार्थं रामस्सौमित्रिणा सह4.27.4।।
ထိုတောင်၏ ထိပ်ဖျား၌ သီရိရာမသည် ဆောမိတ္တရီ (လက္ခမဏ) နှင့်အတူ နေထိုင်ရန် အလွန်ကြီးမား၍ ကျယ်ဝန်းသော ဂူတစ်လုံးကို ရွေးချယ်ယူခဲ့၏။
Verse 5
कृत्वा च समयं रामस्सुग्रीवेण सहानघः।कालयुक्तं महद्वाक्यमुवाच रघुनन्दनः4.27.5।।विनीतं भ्रातरं भ्राता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्।
သုဂ္ဂရီဝနှင့် သဘောတူညီချက် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် အပြစ်ကင်းသော ရာမ—ရဃုဝంశ၏ အားရစရာ—သည် မိမိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို တိုးပွားစေသော နာခံသည့် ညီတော် လက္ခမဏအား အချိန်နှင့်ကိုက်ညီသော အလေးအနက်ကြီးမားသည့် စကားတော်ကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 6
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।अस्यां वत्स्याम सौमित्रे वर्षरात्रमरिन्दम4.27.6।।
အို စောမိတ္တရီ၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူ—ဤ တောင်ဂူသည် လှပ၍ ကျယ်ဝန်းကာ လေဝင်လေထွက်ကောင်းသည်။ မိုးရာသီ၏ ညများတစ်လျှောက် ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်မည်။
Verse 7
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुन्नतं पार्थिवात्मज4.27.7।।श्वेताभिः कृष्णताम्राभिश्शिलाभिरुपशोभितम्।नानाधातुसमाकीर्णं दरीनिर्झरशोभितम्4.27.8।।विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्।नानाविहगसङ्घुष्टं मयूररवनादितम्4.27.9।।मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्धुवारैश्शिरीषकैः।कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्4.27.10।।
အရှင်မင်းသား၊ ဤတောင်ထိပ်သည် လှပ၍ မြင့်မားထင်ရှားလှ၏။
Verse 8
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुन्नतं पार्थिवात्मज4.27.7।।श्वेताभिः कृष्णताम्राभिश्शिलाभिरुपशोभितम्।नानाधातुसमाकीर्णं दरीनिर्झरशोभितम्4.27.8।।विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्।नानाविहगसङ्घुष्टं मयूररवनादितम्4.27.9।।मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्धुवारैश्शिरीषकैः।कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्4.27.10।।
ဤတောင်ထိပ်သည် အဖြူ၊ အနက်၊ ကြေးနီနီရောင် ကျောက်တုံးများဖြင့် တင့်တယ်လှပပြီး သတ္တုဓာတ်မျိုးစုံ ပြန့်ကျဲကာ ဂူများနှင့် စီးဆင်းကျဆင်းသော ရေတံခွန်ချောင်းများကြောင့် ပိုမိုလှပတောက်ပလျက်ရှိသည်။
Verse 9
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुन्नतं पार्थिवात्मज4.27.7।।श्वेताभिः कृष्णताम्राभिश्शिलाभिरुपशोभितम्।नानाधातुसमाकीर्णं दरीनिर्झरशोभितम्4.27.8।।विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्।नानाविहगसङ्घुष्टं मयूररवनादितम्4.27.9।।मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्धुवारैश्शिरीषकैः।कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्4.27.10।।
ဤနေရာသည် သစ်ပင်အုပ်စုမျိုးစုံနှင့် အရောင်စုံလှပသော လျားပင်များဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ငှက်အုပ်စုမျိုးစုံ၏ သီချင်းသံများကြောင့် တောင်တန်းလုံး ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိပြီး မယုရ (မော်) တို့၏ အော်သံကြောင့်လည်း အသက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။
Verse 10
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुन्नतं पार्थिवात्मज4.27.7।।श्वेताभिः कृष्णताम्राभिश्शिलाभिरुपशोभितम्।नानाधातुसमाकीर्णं दरीनिर्झरशोभितम्4.27.8।।विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्।नानाविहगसङ्घुष्टं मयूररवनादितम्4.27.9।।मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्धुवारैश्शिरीषकैः।कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्4.27.10।।
အို မင်းသားတော်၊ ဤတောင်ထိပ်သည် ချစ်ဖွယ်ကောင်း၍ မြင့်မားလှကာ အဖြူ၊ အနက်၊ ကြေးနီနီရောင် ကျောက်တုံးများဖြင့် တင့်တယ်လှပ၏။ သတ္တုအမျိုးမျိုး ပြန့်ကျဲနေပြီး ဂူများနှင့် ရေတံခွန်များကြောင့် ပိုမိုလှပတင့်တယ်၏။ သစ်ပင်အုပ်စုမျိုးစုံနှင့် အရောင်စုံ လှပသော လျားပင်များဖြင့် အလှဆင်ထားကာ ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံနှင့် မယူးရ (မော်) တို့၏ အော်သံကြောင့် တောင်တန်းတစ်လျှောက် ပဲ့တင်ထပ်၏။ ထို့ပြင် ပန်းပွင့်နေသော မာလတီနှင့် ကုန္ဒ ပင်ပုန်းများ၊ စင်ဓုဝါရ ပင်များ၊ ရှိရီရှ ပင်များနှင့် ပန်းပွင့်ဝေဆာနေသော ကဒမ္ဗ၊ အာర్జုန၊ စရ္ဇ ပင်များကြောင့် ထပ်မံတင့်တယ်လှပ၏။
Verse 11
इयं च नलिनी रम्या फ़ुल्लपङ्कजमण्डिता।नातिदूरे गुहायानौ भविष्यति नृपात्मज4.27.11।।
အို မင်းသားတော်၊ ပန်းကြာပွင့်များ ပြည့်ဝစွာ ပွင့်လန်း၍ တင့်တယ်လှပသော ဤကြာကန်သည် ဂူနှင့် မဝေးလှဘဲ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အဆင်ပြေရာ ဖြစ်လာမည်။
Verse 12
प्रागुदक्प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति।पश्चाच्चैवोन्नता सौम्य निवातेयं भविष्यति4.27.12।।
အို သဘောနူးညံ့သူရေ၊ ဂူသည် အရှေ့နှင့် မြောက်ဘက်သို့ လျှောဆင်းသော မြေပြင်ပေါ်တွင် သင့်တော်စွာ တည်ရှိမည်။ အနောက်ဘက်မှာလည်း မြင့်တက်နေသဖြင့် ဤနေရာသည် လေပြင်းများမှ ကာကွယ်ခံရမည်။
Verse 13
गुहाद्वारे च सौमित्रे शिला समतला शुभा।श्लक्ष्णा चैवायता चैव भिन्नाञ्जनचयोपमा4.27.13।।
အို ဆောမိတ္ရီ၊ ဂူဝင်ပေါက်၌ မင်္ဂလာရှိသော ကျောက်တုံးတစ်တုံး ရှိ၏—ပြားညီ၍ ချောမွေ့ကာ ကျယ်ဝန်းပြီး—တောက်ပသော အဉ္ဇန (မျက်ခုံးဆေး) အစုတစ်ပုံနှင့် တူလှ၏။
Verse 14
गिरिशृङ्गमिदं तात पश्य चोत्तरतः शुभम्।भिन्नाञ्जनचयाकारमम्भोधरमिवोत्थितम्4.27.14।।
အို ချစ်သူရေ၊ မြောက်ဘက်ရှိ မင်္ဂလာတောင်ထိပ်ကို ကြည့်ပါ—မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထိုးထွက်မြင့်တက်နေပြီး၊ အဉ္ဇနအစုတစ်ပုံ ပွဲကွဲသကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။
Verse 15
दक्षिणस्यामपि दिशि स्थितं श्वेतमिवापरम्।कैलासशिखरप्रख्यं नानाधातुविभूषितम्4.27.15।।
ထို့ပြင် တောင်ဘက်အရပ်၌လည်း အခြားတောင်ထိပ်တစ်ခု ရပ်တည်နေသည်—ဖြူဝင်းသကဲ့သို့၊ ကိုင်လာသ (Kailāsa) တောင်ထိပ်နှင့် ဆင်တူ၍ သတ္တုအမျိုးမျိုးဖြင့် တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထား၏။
Verse 16
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्।गुहायाः पूर्वतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव4.27.16।।चन्दनैस्तिलकैस्तालैस्तमालैरतिमुक्तकैः।पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम्4.27.17।।
ဤအရှေ့သို့စီးဆင်းသော ရှေးဟောင်းမြစ်ကိုလည်း ကြည့်လော့။ အလွန်ကြည်လင်၍ ရွံ့ညစ်ကင်းစင်ကာ ဂူ၏အရှေ့ဘက်၌ တည်ရှိပြီး တြိကူဋတောင်ပေါ်ရှိ ဇာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) မြစ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှ၏။ စန္ဒန်ပင်၊ တီလကပင်၊ တာလပင်၊ တမာလပင်၊ အတိမုတ္တက နွယ်ပင်များ၊ ပဒ္မကပင်၊ စရလပင်နှင့် အရှိုကပင်တို့ဖြင့် လှပစွာ အလှဆင်ထားသည်။
Verse 17
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्।गुहायाः पूर्वतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव4.27.16।।चन्दनैस्तिलकैस्तालैस्तमालैरतिमुक्तकैः।पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम्4.27.17।।
ဤအရှေ့သို့စီးဆင်းသော ရှေးဟောင်းမြစ်ကိုလည်း ကြည့်လော့။ အလွန်ကြည်လင်၍ ရွံ့ညစ်ကင်းစင်ကာ ဂူ၏အရှေ့ဘက်၌ တည်ရှိပြီး တြိကူဋတောင်ပေါ်ရှိ ဇာဟ္နဝီ (ဂင်္ဂါ) မြစ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှ၏။ စန္ဒန်ပင်၊ တီလကပင်၊ တာလပင်၊ တမာလပင်၊ အတိမုတ္တက နွယ်ပင်များ၊ ပဒ္မကပင်၊ စရလပင်နှင့် အရှိုကပင်တို့ဖြင့် လှပစွာ အလှဆင်ထားသည်။
Verse 18
वानीरैस्तिमिशैश्चैव वकुलैः केतकैर्धवैः।हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेत्रकैः कृतमालकैः4.27.18।।तीरजैश्शोभिता भाति नानारूपै स्ततस्ततः।वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलङ्कृता4.27.19।।
ကမ်းပါးတစ်လျှောက်တွင် ဝါနီရ အမြစ်ပင်များ၊ တိမိရှပင်၊ ဝကူလပင်၊ ကေတကပင်၊ ဓဝပင်၊ ဟိန္တာလပင်၊ တိနိရှပင်၊ နီပပင်၊ ဝေထရကပင်နှင့် ကෘတမာလကပင်တို့ စသည့် ကမ်းနားပင်မျိုးစုံဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြစ်သည် နေရာနေရာတွင် တောက်ပလင်းလက်ကာ အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများ ပြည့်စုံစွာ ဝတ်ဆင်ထားသော လှပသည့် မိန်းမငယ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှ၏။
Verse 19
वानीरैस्तिमिशैश्चैव वकुलैः केतकैर्धवैः।हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेत्रकैः कृतमालकैः4.27.18।।तीरजैश्शोभिता भाति नानारूपै स्ततस्ततः।वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलङ्कृता4.27.19।।
ကမ်းပါးတစ်လျှောက်တွင် ဝါနီရ အမြစ်ပင်များ၊ တိမိရှပင်၊ ဝကူလပင်၊ ကေတကပင်၊ ဓဝပင်၊ ဟိန္တာလပင်၊ တိနိရှပင်၊ နီပပင်၊ ဝေထရကပင်နှင့် ကෘတမာလကပင်တို့ စသည့် ကမ်းနားပင်မျိုးစုံဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြစ်သည် နေရာနေရာတွင် တောက်ပလင်းလက်ကာ အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများ ပြည့်စုံစွာ ဝတ်ဆင်ထားသော လှပသည့် မိန်းမငယ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှ၏။
Verse 20
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादैर्विनादिता।एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलङ्कृता।।4.27.20।।पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेवितैः।प्रहसन्तीवभात्येषा नारी सर्वविभूषिता।।4.27.21।।
ဤမြစ်သည် ငှက်အုပ်အစု ရာချီတို့၏ အသံသံစုံဖြင့် တေးသံမြည်ဟည်းကာ၊ တစ်ကောင်တစ်ကောင် မိတ်ဖက်ကို သစ္စာရှိစွာ ချစ်မြတ်နိုးသော စက္ကရဝါက ငှက်စုံတွဲများဖြင့်လည်း အလှတင်ထားသည်။ အလွန်လှပသော သဲကမ်းများကို ဟင်္သာနှင့် စာရသ ငှက်များ လာရောက်နေထိုင်ကြသဖြင့်၊ အလှအပအဆင်အယင် ပြည့်စုံသော မိန်းမငယ်တစ်ဦး ပျော်ရွှင်စွာ ရယ်မောသကဲ့သို့ တောက်ပလှ၏။
Verse 21
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादैर्विनादिता।एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलङ्कृता।।4.27.20।।पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेवितैः।प्रहसन्तीवभात्येषा नारी सर्वविभूषिता।।4.27.21।।
ဤမြစ်သည် ငှက်အုပ်အစု ရာချီတို့၏ အသံသံစုံဖြင့် တေးသံမြည်ဟည်းကာ၊ တစ်ကောင်တစ်ကောင် မိတ်ဖက်ကို သစ္စာရှိစွာ ချစ်မြတ်နိုးသော စက္ကရဝါက ငှက်စုံတွဲများဖြင့်လည်း အလှတင်ထားသည်။ အလွန်လှပသော သဲကမ်းများကို ဟင်္သာနှင့် စာရသ ငှက်များ လာရောက်နေထိုင်ကြသဖြင့်၊ အလှအပအဆင်အယင် ပြည့်စုံသော မိန်းမငယ်တစ်ဦး ပျော်ရွှင်စွာ ရယ်မောသကဲ့သို့ တောက်ပလှ၏။
Verse 22
क्वचिन्नीलोत्पलैश्छन्ना भाति रक्तोत्पलैः क्वचित्।क्वचिदाभाति शुक्लैश्च दिव्यैः कुमुदकुट्मलैः4.27.22।।
နေရာအချို့တွင် အပြာရောင် ကြာပန်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး၊ နေရာအချို့တွင် အနီရောင် ကြာပန်းများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်သည်။ ထို့ပြင် အခြားနေရာများတွင်လည်း တိပျသကဲ့သို့ ဖြူစင်သော ကုမုဒ ကြာပန်းအဖူးများ၏ အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းလင်းနေသည်။
Verse 23
पारिप्लवशतैर्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चविनादिता।रमणीया नदी सौम्य मुनिसङ्घैर्निषेविता4.27.23।।
အို နူးညံ့သဘောရှိသူရေ၊ ဤလှပသောမြစ်သည် ရေငှက်ရာပေါင်းများစွာ လာရောက်နှစ်သက်နေထိုင်ရာဖြစ်ပြီး မယုရ (ပီကော့) နှင့် ကရောဉ္စ ငှက်တို့၏ အသံများဖြင့် တုန်လှုပ်မြည်ဟည်းနေသည်။ ထို့ပြင် မုနိ (ရသီ) အဖွဲ့အစုများလည်း မကြာခဏ လာရောက်သုံးဆောင်ကြသည်။
Verse 24
पश्य चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तीस्सुरचिता इव।ककुभानां च दृश्यन्ते मनसेवोदितास्समम्4.27.24।।
ကြည့်ပါ၊ စန္ဒနပင်တန်းများသည် နတ်တို့က အနုပညာမြောက်စွာ စီစဉ်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရှားနေသည်။ ထို့အပြင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့ပင် စိတ်ကူးဖြင့်တင် တန်းတူညီညာအောင် ချိန်ညှိထားသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Verse 25
अहो सुरमणीयोऽयं देशश्शत्रुनिषूदन।दृढं रंस्याव सौमित्रे साध्वत्र निवसावहै4.27.25।।
အာ! ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းသူရေ၊ ဤဒေသသည် အလွန်ပင် လှပရမဏီယ ဖြစ်လှသည်။ အမှန်တကယ်ပင်၊ ဆောမိတ္ရီရေ၊ ငါတို့ ဒီမှာ ပျော်ရွှင်စွာ နေကြမည်—ဤနေရာ၌ပင် တည်းခိုကြစို့။
Verse 26
इतश्च नातिदूरे सा किष्किन्धा चित्रकानना।सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज4.27.26।।
ဤနေရာမှ မဝေးလှသေးဘဲ အံ့ဖွယ်သစ်တောအလှများဖြင့် ဝန်းရံထားသော ကိစ္ကိန္ဓာ ရှိ၏။ အို မင်းသား၊ ထိုသည် စုဂရీవ၏ သာယာလှပသော မြို့တော် ဖြစ်၏။
Verse 27
गीतवादित्रनिर्घोषश्श्रूयते जयतां वर।नर्दतां वानराणां च मृदङ्गाडम्बरै स्सह4.27.27।।
အို အောင်မြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ သီချင်းသံနှင့် တူရိယာသံတို့၏ ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်သံ ကြားရ၏။ ထို့ပြင် ဝါနရတို့၏ ဟိန်းဟောက်သံနှင့် မৃদင်္ဂ ဒုံးသံကြီးတို့ပါ တွဲလျက် ကြားရ၏။
Verse 28
लब्ध्वा भार्यां कपिवरः प्राप्य राज्यं सुहृद्वृतः।ध्रुवं नन्दति सुग्रीवस्सम्प्राप्य महतीं श्रियम्4.27.28।।
မိမိ၏ ဇနီးကို ပြန်လည်ရရှိ၍ နိုင်ငံတော်ကိုလည်း ရယူကာ မိတ်ဆွေများဝန်းရံလျက်၊ ဝါနရတို့၏ အကြီးအကဲ စုဂရీవသည် မဟာသီရိသုခကို ရောက်ရှိသဖြင့် အမှန်တကယ် ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်နေ၏။
Verse 29
इत्युक्त्वा न्यवसत्तत्र राघवस्सहलक्ष्मणः।बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन्प्रस्रवणे गिरौ4.27.29।।
ထိုသို့ မိန့်ဆိုပြီးနောက် ရာဃဝသည် လက္ခမဏနှင့်အတူ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်တော်မူ၏—ပရသ္ရဝဏ တောင်ပေါ်ရှိ၊ ဂူများနှင့် တောအုပ်ချုံများ များစွာ မြင်ရသော သာယာလှပသည့် နေရာ၌ ဖြစ်၏။
Verse 30
सुसुखेऽपि बहुद्रव्ये तस्मिन्हि धरणीधरे।वसतस्तस्य रामस्य रतिरल्पापिना भवेत्4.27.30।।
ထိုမြေထောက်တောင်သည် သက်သာချမ်းသာ၍ ပျော်ရွှင်စရာအရာများစွာ ကြွယ်ဝသော်လည်း၊ ထိုနေရာ၌ သီရိရာမ နေထိုင်စဉ် စိတ်၌ ပျော်မြူးမှု အနည်းငယ်မျှပင် မပေါ်ထွန်းခဲ့။
Verse 31
हृतां हि भार्यां स्मरतः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।उदयाभ्युदितं दृष्ट्वा शशाङ्कं च विशेषतः4.27.31।।
အကြောင်းမှာ လုယူခံရသော မိဖုရားကို—အသက်ထက်ပင် ပိုမိုချစ်မြတ်နိုးသောသူကို—သတိရလာသော်၊ အထူးသဖြင့် အရှေ့ဖက်မှ လ ထွက်လာသည်ကို မြင်ရချိန်တွင် အလွမ်းတရားသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာ၏။
Verse 32
आविवेश न तं निद्रा निशासु शयनं गतम्।तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतसम्4.27.32।।
ညအခါ အိပ်ရာဝင်လဲလျောင်းသော်လည်း အိပ်မက်မဝင်နိုင်ခဲ့၊ အတွင်းမှ ထတက်လာသော ထိုဝမ်းနည်းခြင်းက မျက်ရည်ဖုံးလွှမ်းနေသော စိတ်ကို ထပ်မံဖမ်းဆီးသွား၏။
Verse 33
तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम्।तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्राता लक्ष्मणोऽनुनयन्वचः4.27.33।।
ကာကုတ္သ္ထ (ရာမ) သည် အမြဲတမ်း ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ ဒုက္ခ၌သာ မျှော်လင့်နေသည်ကို မြင်သော်၊ ညီတော် လက္ခမဏသည် ကိုယ်တိုင်လည်း ထိုတူညီသော နာကျင်မှုကို ခံစားနေရသဖြင့် စိတ်ကိုတည်ငြိမ်စေမည့် လှုံ့ဆော်နှစ်သိမ့်သော စကားများကို ပြောကြား၏။
Verse 34
अलं वीर व्यथां गत्वा न त्वं शोचितुमर्हसि।शोचतो व्यवसीदन्ति सर्वार्था विदितं हि ते4.27.34।।
အို သူရဲကောင်းရေ—လုံလောက်ပြီ၊ ဒီဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ချန်ထားပါ။ သင်ကဲ့သို့သူအတွက် စိတ်မောပန်းစွာ ငိုကြွေးနေခြင်း မသင့်တော်ပါ။ ဝမ်းနည်းသူ၏ ရည်မှန်းချက်အားလုံး ကျဆင်းပျက်စီးသွားတတ်သည်ကို သင်ကောင်းကောင်း သိပြီးသားပင်။
Verse 35
भवान्क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः।आस्तिको धर्मशीलश्च व्यवसायी च राघव4.27.35।।न ह्यव्यवसितश्शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः।समर्थस्त्वं रणे हन्तुं विक्रमैर्जिह्मकारिणम्4.27.36।।
အို ရာဃဝရေ—လောက၌ သင်သည် လုပ်ဆောင်မှုကို အလေးထားသူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ သင်သည် ဒေဝတားတို့ကို အားကိုးရာထားသူ—ယုံကြည်သဒ္ဓါရှိ၍ ဓမ္မကိုလိုက်နာသူ၊ ကြိုးပမ်းမှု၌လည်း တည်ကြည်ခိုင်မာသူ ဖြစ်၏။
Verse 36
भवान्क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः।आस्तिको धर्मशीलश्च व्यवसायी च राघव4.27.35।।न ह्यव्यवसितश्शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः।समर्थस्त्वं रणे हन्तुं विक्रमैर्जिह्मकारिणम्4.27.36।।
အကြံဉာဏ်တည်ကြည်မှု မရှိလျှင် စစ်မြေပြင်၌ ထိုရန်သူကို—အထူးသဖြင့် ကောက်ကျစ်လှည့်ကွက်ဖြင့် လုပ်ဆောင်သော ရာက္ခသကို—သင်၏ဗီရိယအားလုံးရှိသော်လည်း သတ်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
Verse 37
समुन्मूलय शोकं त्वं व्यवसायं स्थिरं कुरु।ततस्सपरिवारं तं निर्मूलं कुरु राक्षसम्।।4.27.37।।
သင်၏ဝမ်းနည်းမှုကို အမြစ်မှပင် ဖယ်ရှားပါ၊ သင်၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလည်း ခိုင်မာစေပါ။ ထို့နောက် ထိုရာက္ခသကို ၎င်း၏အဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်လုံးနှင့်တကွ အမြစ်ပြတ်အောင် ဖျက်ဆီးနိုင်လိမ့်မည်။
Verse 38
पृथिवीमपि काकुत्स्थ ससागरवनाचलाम्।परिवर्तयितुं शक्तः किमङ्गपुन रावणम्4.27.38।।
အို ကာကุต္သ္ထရေ—သင်သည် သမုဒ္ဒရာများ၊ တောအုပ်များ၊ တောင်တန်းများနှင့်တကွ မြေကြီးကိုတောင် လှန်ပြောင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ရာဝဏသည် ဘာမျှမဟုတ်တော့ပေ။
Verse 39
शरत्कालं प्रतीक्षस्व प्रावृट्कालोऽयमागतः।ततस्सराष्ट्रं सगणं रावणं त्वं वधिष्यसि4.27.39।।
ယခု မိုးရာသီရောက်လာပြီ; ဆောင်းဦးရာသီ (သရတ်ကာလ) ကို စောင့်ပါ။ ထို့နောက် သင်သည် ရာဝဏကို သူ၏နိုင်ငံတော်နှင့် တပ်ဖွဲ့အစုအဝေးတို့နှင့်တကွ သတ်ဖြတ်မည်။
Verse 40
अहं तु खलु ते वीर्यं प्रसुप्तं प्रतिबोधये।दीप्सैराहुतिभिः काले भस्मच्छन्नमिवानलम्4.27.40।।
အကျွန်ုပ်ကတော့ သင်၏ အိပ်ပျော်နေသော သူရဲကောင်းစွမ်းအားကို နှိုးဆော်မည်—ဖျာခဲ (ပြာ) ဖုံးလွှမ်းနေသော မီးကို အချိန်တန်လျှင် အာဟုတိ (ပူဇော်အနုဂ္ဂဟ) များဖြင့် မီးထွန်းသကဲ့သို့။
Verse 41
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं प्रतिपूज्य हितं शुभम्।राघवस्सुहृदं स्निग्धमिदं वचनमब्रवीत्।।4.27.41।।
လက္ခမဏ၏ မင်္ဂလာရှိ၍ အကျိုးပြုသော အကြံဉာဏ်ကို ဂုဏ်ပြုလက်ခံပြီးနောက် ရာဃဝ (ရာမ) သည် မေတ္တာရင်းနှီးမှုနှင့် မိတ်သဟာယ၏ အပူအနွေးဖြင့် ပြည့်ဝသော ဤစကားတော်ကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 42
वाच्यं यदनुरक्तेन स्निग्धेन च हितेन च।सत्यविक्रमयुक्तेन तदुक्तं लक्ष्मण त्वया4.27.42।।
အို လက္ခမဏာ၊ သင်ပြောသောစကားသည် ပြောသင့်ပြောထိုက်သောစကားပင်—သဒ္ဓါဖြင့်ချစ်ခင်မြတ်နိုးသူ၊ နူးညံ့မေတ္တာရှိသူ၊ အကျိုးလိုလားသောသူ၏စကားဖြစ်၍၊ သစ္စာ၌တည်ကြည်သောဗီရိယတန်ခိုးနှင့်လည်းပြည့်စုံ၏။
Verse 43
एष शोकः परित्यक्तस्सर्वकार्यावसादकः।विक्रमेष्वप्रतिहतं तेजः प्रोत्साहयाम्यहम्।।4.27.43।।
ဤဝမ်းနည်းခြင်းသည် လုပ်ငန်းအားလုံးကိုပင် အားလျော့စေသောအရာဖြစ်၏—ယခု ငါသည် ထိုဝမ်းနည်းခြင်းကို စွန့်ပယ်မည်။ ဗီရကမ္မတို့၌ တားဆီးမရသော တေဇောဓာတ်ကို ငါ့အတွင်း၌ ပြန်လည်လှုံ့ဆော်မည်။
Verse 44
शरत्कालं प्रतीक्षिष्ये स्थितोऽस्मि वचने तव।सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमनुपालयन्4.27.44।।
သင်၏အကြံဉာဏ်ကို တည်ကြည်စွာလိုက်နာလျက် ငါသည် ဆာရတ်ကာလ (ဆောင်းဦးရာသီ) ကို စောင့်မည်။ ထိုအတောအတွင်း သုဂ္ရီဝ၏အဆင်သင့်ဖြစ်မှုနှင့် မြစ်ရေများ ဆုတ်၍ ငြိမ်သက်လာခြင်းကိုလည်း စောင့်မျှော်မည်။
Verse 45
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते।अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः4.27.45।।
ဗီရသူရဲကောင်းသည် ကျေးဇူးကို သင့်လျော်သကဲ့သို့ ပြန်လည်တုံ့ပြန်တတ်၏။ သို့ရာတွင် အကတညု—မိမိအပေါ် ပြုခဲ့သောကောင်းမှုကို မပြန်လည်တုံ့ပြန်သူသည် သတ္တဝါမြတ်တို့၏နှလုံးကို ချိုးဖျက်စေ၏။
Verse 46
अथैव मुक्तःप्रणिधाय लक्ष्मणःकृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्।उवाच रामं स्वभिरामदर्शनंप्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्4.27.46।।
ထို့နောက် လက္ခမဏာသည် စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီး ပြောဆိုခဲ့သောစကားကို ရိုသေလေးစားလျက် လက်အုပ်ချီကာ—မြင်ရသည်နှင့် စိတ်ချမ်းသာစေသော ရာမကို—မိမိ၏ မင်္ဂလာမြင်ကွင်း (အမြင်) ကို တင်ပြ၍ လျှောက်ထား၏။
Verse 47
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितंनरेन्द्र कर्ता न चिराद्धरीश्वरः।शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः4.27.47।।
မင်းကြီး၊ သင်မိန့်တော်မူသကဲ့သို့ပင် မကြာမီ ဝါနရတို့၏ အရှင် ဟရိရှွရသည် သင်လိုလားသမျှကို အပြည့်အဝ ဆောင်ရွက်ပေးလိမ့်မည်။ ရန်သူကို နှိမ်နင်းရန် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ တည်ကြည်ပါ၊ ဆာရတ်ရာသီကို စောင့်မျှော်လျက် ရေတံခွန်များကျဆင်းသည့် ဤမိုးရာသီကို သည်းခံတော်မူပါ။
Verse 48
नियम्य कोपं प्रतिपाल्यतां शरत्क्षमस्व मासां श्चतुरो मया सह।वसाचलेऽस्मिन्मृगराजसेवितेसंवर्धयन् शत्रुवधे समुद्यमम्4.27.48।।
ဒေါသကို ထိန်းချုပ်၍ ဆာရတ်ရာသီကို စောင့်မျှော်တော်မူပါ။ ကျွန်ုပ်နှင့်အတူ ဤလေးလကို ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ; ခြင်္သေ့မင်းတို့ လာရောက်နေထိုင်သော ဤတောင်ပေါ်၌ နေထိုင်လျက် ရန်သူကို သတ်ပစ်ရန် ကြိုးပမ်းစိတ်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေတော်မူပါ။
The dilemma is whether sorrow should govern conduct when the mission is urgent. The action prescribed is śoka-nigraha (uprooting grief) and vyavasāya (firm enterprise), coupled with a strategic pause mandated by the rainy season, so that action resumes effectively in autumn.
Lakṣmaṇa frames dharma as purposeful agency: grief obstructs objectives, while steadfast resolve enables righteous victory. Rāma further adds a social ethic—reciprocation of assistance is integral to noble character, and ingratitude harms the moral heart of the virtuous.
Mount Prasravaṇa and its cave-dwelling site; the directional terrain around the cave (northeast descent, western elevation, wind-shelter); a lotus pond; an east-flowing pure river compared to the Jahnavī at Trikūṭa; and audible cultural life from Kiṣkindhā (song, instruments, drums).