
वालिविलापः — Vali’s Final Counsel and the Succession Charge
किष्किन्धाकाण्ड
သရဂ ၂၂ တွင် စစ်မြေပြင်၏အဆုံးအဖြတ်ကို နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးစည်းကမ်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားစေသော ဝါလိ၏ နောက်ဆုံးအမိန့်တော်ကို ဖော်ပြထားသည်။ သေမင်းနီးကပ်သော ဒဏ်ရာပြင်းထန်မှုအတွင်း ဝါလိသည် စုဂရీవ ရှိနေခြင်းကို သိမြင်ကာ ညီအစ်ကိုမေတ္တာဖြင့် ခေါ်ဆိုပြီး အတိတ်က အမှားများကို ကံကြမ္မာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် မောဟအဖြစ် သဘောထားကာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးကို တိုက်တွန်းသည်။ ထို့နောက် အမွေဆက်ခံမှုကို လွှဲပြောင်းပေးသည်—စုဂရీవအား ဘုရင်အဖြစ် လက်ခံစေ၍ အင်္ဂဒအတွက် ဖခင်ကဲ့သို့ ထောက်ပံ့သူ၊ ကာကွယ်သူ ဖြစ်စေရန်နှင့် အရေးပေါ်ကာလတွင် တာရာ၏ ကျွမ်းကျင်မှု၊ သေချာသိမ်မွေ့သော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို တည်ငြိမ်သော အကြံဉာဏ်အဖြစ် ယုံကြည်အားထားရန် အမိန့်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ရာဃဝ (ရာမ) ၏ တာဝန်ကို မနှောင့်နှေးဘဲ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဓမ္မနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ သတိပေးပြီး မလုပ်မဖြစ်က အဓမ္မဖြစ်သလို နိုင်ငံရေးအကျိုးပျက်စီးစေမည်ဟု ဆိုသည်။ သင်္ကေတအဖြစ် ဝါလိသည် သုဝဏ္ဏမဏိကာ (ရွှေလည်ဆွဲ) တစ်စင်းကို စုဂရీవထံ ပေးအပ်ကာ အာဏာဆက်ခံမှု၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသည်။ အင်္ဂဒအတွက်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အပြုအမူညွှန်ကြားချက်များ—ကာလဒေသကို သိမြင်ခြင်း၊ စိတ်ခံနိုင်ရည်၊ စုဂရీవအပေါ် သစ္စာရှိခြင်း၊ ရန်သူဘက်အုပ်စုများနှင့် မပေါင်းသင်းခြင်း၊ အလွန်နီးကပ်ခြင်းနှင့် အလွန်ဝေးကွာခြင်း နှစ်ဖက်စလုံးကို ရှောင်၍ မျှတမှုထားခြင်း—ကို ပေးသည်။ ထို့နောက် ဝါလိ ကွယ်လွန်ပြီး ဝါနရများ ငိုကြွေးကာ ကိရှ္ကင်ဓာ မြို့တော်သည် ဆိတ်ငြိမ်သွားသကဲ့သို့ ဖော်ပြသည်။ ဂန္ဓဗ္ဗ Golabha နှင့် ရှည်လျားစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အပါအဝင် ဝါလိ၏ ဝီရိယကို ပြန်လည်သတိရကြပြီး တာရာသည် ဝါလိ၏ ကိုယ်ပေါ်သို့ လဲကျကာ အလွမ်းအာရုံဖြင့် သရဂကို ပိတ်သိမ်းသည်။
Verse 1
वीक्षमाणस्तु मन्दासुस्सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्।आदावेव तु सुग्रीवं ददर्शत्वात्मजाग्रतः।।
သို့သော် ဝါလီသည်—အသက်ရှူသံက အားနည်းလာ၍ နူးညံ့စွာ အသက်ရှူထုတ်ကာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြည့်ရှုနေစဉ်—အစဦးဆုံး မိမိသား၏ရှေ့တွင် စုဂရీవာ ရပ်နေသည်ကို မြင်လိုက်သည်။
Verse 2
तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरः।आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत्।।
မျောက်တို့၏အရှင် ဝါလီသည် အောင်ပွဲရရှိသော စုဂရီးဝကို ခေါ်၍ မေတ္တာပါသော စကားသံရှင်းလင်းစွာဖြင့် ဤသို့ ပြော하였다။
Verse 3
सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्।कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्।।
အို စုဂရီဝ၊ ငါ့ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိသော အပြစ်ကဲ့သို့ ထင်မြင်၍ မပြစ်တင်သင့်ပါ; ငါသည် အနာဂတ်ကို ပုံဖော်သော ကံကြမ္မာ၏ အင်အားနှင့် စိတ်ဉာဏ်မောဟ၏ မိုက်မဲမှုကြောင့် အတင်းအကျပ် ဆွဲခေါ်ခံခဲ့ရသည်။
Verse 4
युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः।सौहार्द भ्रातृयुक्तं हि तदिदं तात नान्यथा।।
အစ်ကိုချစ်ရသောညီတော်၊ ငါတို့နှစ်ဦးအတွက် တစ်ချိန်တည်း အတူတကွ ပျော်ရွှင်ခြင်းကို ကံကောင်းစွာ သတ်မှတ်ထားသည်ဟု မထင်ပါ။ အကြောင်းမူကား ညီအစ်ကိုချင်း၏ ဤချည်နှောင်မှုသည် ဤသဘောအတိုင်းသာ မိတ်သဟာယဖြစ်လာနိုင်ပြီး အခြားနည်းလမ်း မရှိပါ။
Verse 5
प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्।मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्4.22.5।।
ယနေ့ပင် ဤတောနေထိုင်သူတို့၏ အုပ်စိုးမှုကို လက်ခံပါလော့။ ထို့ပြင် ငါလည်း ယနေ့ပင် ဝိုင်ဝသွတ (ယမမင်း) ၏ နေရာသို့ သွားမည်ဟု သိထားပါ။
Verse 6
जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम्।प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं यशः।।
အမှန်တကယ်ပင် ငါသည် အလျင်အမြန် အသက်ကိုလည်း၊ အုပ်စိုးမှုကိုလည်း၊ ဤကျယ်ပြန့်သော စည်းစိမ်သုခကိုလည်း—အပြစ်မကပ်သော မဟာဂုဏ်သတင်းကိုပါ—အားလုံး စွန့်လွှတ်နေသည်။
Verse 7
अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद्वचः।यद्यप्यसुकरं राजन्कर्तुमेव तदर्हसि
ဤအခြေအနေ၌ အို သူရဲကောင်းမင်းကြီး၊ ပြောရမည့်စကားကို ငါပြောမည်။ ခက်ခဲသော်လည်း အို မင်းကြီး၊ ထိုအမှုကို ဆောင်ရွက်အောင်မြင်စေရန် သင်က တာဝန်ရှိသည်။
Verse 8
सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्।बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम्।।
အင်္ဂဒကို ကြည့်ပါ—သက်သာချမ်းသာစွာ ကြီးပြင်းလာ၍ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ထိုက်တန်သော ဤကလေးငယ်သည် မြေပေါ်သို့ လဲကျနေပြီး မျက်နှာမှာ မျက်ရည်ပြည့်နေသည်။
Verse 9
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्।मया हीनमहीनार्थं पर्वतः परिपालय।।
သူသည် ငါ့အသက်ထက်ပင် ပိုချစ်မြတ်နိုးရသူ—ငါ့သားကို သင်၏ သားရင်းအမှန်ကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်ပါ။ ယခု ငါမရှိတော့သဖြင့် အို ပရဝတ (သုဂရీవ) သူ့ကို မည်သည့်အရာမှ မလျော့နည်းအောင် ကာကွယ်ပေးပါ။
Verse 10
त्वमेवास्य हि दाता च परित्राता च सर्वशः।भयेष्वभयदश्चैव यथाऽहं प्लवगेश्वर।।।।
အို ပလဝဂအရှင် (မျောက်တို့၏မင်း) ရေ၊ ယခုမှစ၍ သင်တစ်ဦးတည်းက သူ့အတွက် ငါကဲ့သို့ ဖြစ်ရမည်—အရာရာပေးကမ်းသူ၊ အစဉ်အမြဲ ကယ်တင်ကာကွယ်သူ၊ အန္တရာယ်အခါ၌ မကြောက်မရွံ့ဖြစ်စေသော အာမခံပေးသူ ဖြစ်ရမည်။
Verse 11
एष तारात्मज श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः।रक्षसां च वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति।।
ဤသူသည် တာရာ၏ သားတော် အင်္ဂါရပ်ပြည့်စုံ၍ ကံကောင်းသည့်သူ၊ သင်နှင့်တူညီသော သတ္တိဗလရှိသူ ဖြစ်သည်။ ရာක්ෂသတို့ကို သတ်နှိမ်ရာတွင် သူသည် သင်၏ရှေ့တန်း၌ ရပ်တည်လာမည်။
Verse 12
अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान्रणे।करिष्यत्येष तारेयस्तरस्वी तरुणोऽङ्गदः।।
တာရာ၏သား အင်္ဂဒသည် ငယ်ရွယ်၍ လျင်မြန်ကာ အင်အားကြီးသူ ဖြစ်ပြီး၊ စစ်မြေပြင်၌ သတ္တိဗလဖြင့် ရှေ့တိုးကာ အခါအလျော်ညီသော ကုသိုလ်ကောင်းသည့် လုပ်ရပ်များကို ပြီးမြောက်စေမည်။
Verse 13
सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविमनिश्चये।औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता।।
ဤမိန်းမသည် သုရှေဏ၏ သမီးဖြစ်၍ အဓိပ္ပါယ်နှင့် နိုင်ငံရေးအကြံအမြင်တို့၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အချက်အလက်များကို ခွဲခြားဆုံးဖြတ်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သည်။ ထို့ပြင် ရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်သော အရေးပေါ်အန္တရာယ်များနှင့် အမျိုးမျိုးသော နိမိတ်လက္ခဏာများကိုလည်း အရပ်ရပ်မှ ပြည့်စုံစွာ ကိုင်တွယ်နိုင်သူဖြစ်သည်။
Verse 14
यदेषा साध्विति ब्रूयात्कार्यं तन्मुक्तसंशयम्।न हि तारामतं किञ्चिदन्यथा परिवर्तते।।
နាងက “ဤသည်မှန်ကန်သည်” ဟု ဆိုသမျှကို သံသယမရှိဘဲ ဆောင်ရွက်ရမည်။ အကြောင်းမူကား တာရာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အနည်းငယ်မျှပင် မမှားယွင်းဘဲ အခြားသို့ မလှည့်ပြောင်းတတ်။
Verse 15
राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया।स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः।।
ရాఃဂဝ (ရာမ) ၏ တာဝန်ကို သင်သည် မလှုပ်မယှက် သံသယမရှိဘဲ ဆောင်ရွက်ရမည်။ မဆောင်ရွက်လျှင် အဓမ္မ ဖြစ်လာမည်၊ ထို့ပြင် မိမိကို အလေးမထားဟု ခံစားရပါက သူသည် သင့်ကိုပင် ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
Verse 16
इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्।उदारा श्रीस्थिता ह्यास्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि।।
အို စုဂရီဝ! ဤသိဗ္ဗသရဖွယ် ရွှေရောင်ပန်းမော်ကို ဝတ်ဆင်လော့။ ၎င်းအတွင်း၌ ကြီးမြတ်သော သီရိ (śrī) နှင့် တင့်တယ်မှု တည်ရှိနေသည်။ ငါ သေဆုံးသွားသောအခါ ထိုသီရိသည် ငါ့ထံမှ ကွာသွားလိမ့်မည်။
Verse 17
इत्येवमुक्तस्सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्।हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्।।
ဤသို့ ဗာလီက ညီအစ်ကိုချစ်ခင်မှုဖြင့် စုဂရီဝအား မိန့်ဆိုသောအခါ စုဂရီဝသည် ပျော်ရွှင်မှုကို စွန့်လွှတ်၍ ထပ်မံ စိတ်မသာညောင်းကျ ဖြစ်လာသည်—ဂြိုဟ်တစ်လုံးက ဖုံးလွှမ်း၍ လကြယ်ကြီး (လ) ဂြိုဟ်ကြတ်သကဲ့သို့။
Verse 18
तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः।जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्।।
ဝါလီ၏စကားကြောင့် စိတ်ငြိမ်သက်လာ၍ မနာလိုမုန်းတီးမှုမရှိဘဲ သင့်တော်ရာကို မပျင်းမနွမ်း ဆောင်ရွက်하였다။ ဝါလီ၏ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက် ထိုရွှေမော်လီကို လက်ခံယူ하였다။
Verse 19
तां मालां काञ्चनीम् दत्त्वा दृष्ट्वाचैवात्मजं स्थितम्।संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत्।।
ထိုရွှေမော်လီကို ပေးအပ်ပြီး မိမိသား အင်္ဂဒသည် အနီးတွင် ရပ်နေသည်ကို မြင်သော် ဝါလီသည် သေမင်းသို့ သွားရန် ပြင်ဆင်ပြီးသားဖြစ်၍ ချစ်ခင်မေတ္တာဖြင့် အင်္ဂဒအား ပြော하였다။
Verse 20
देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये।सुखदुःख सह: काले सुग्रीववशगो भव।।
ယနေ့မှစ၍ နေရာနှင့် အချိန်ကို သင့်လျော်စွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ နှစ်သက်သော်လည်း မနှစ်သက်သော်လည်း ခွင့်လွှတ်အောင့်အောင့်နေပါ။ အချိန်က ယူဆောင်လာသော ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုကို သည်းခံ၍ စုဂရီးဝ၏ အာဏာအောက်တွင် နေပါ။
Verse 21
यथा हि त्वं महाबाहो लालितस्सततं मया।न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहुमंस्यते।।।।
အို မဟာဗာဟု၊ ငါသည် မင်းကို အမြဲတမ်း ချစ်ခင်ထိန်းသိမ်း လာသကဲ့သို့ ယခုအခြေအနေတွင် စုဂရီးဝသည် မင်းကို ထိုမျှလောက် တန်ဖိုးထား၍ မြှောက်တင်မည် မဟုတ်နိုင်။
Verse 22
माऽस्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिन्दम।भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव।।
အို ရန်သူတို့ကိုနှိမ်နင်းနိုင်သူ၊ သူ၏ရန်သူတို့၏မိတ်ဆွေဘက်သို့ မသွားနှင့်၊ ရန်သူတို့ဘက်သို့လည်း မလှည့်နှင့်။ ကိုယ်ကိုထိန်းသိမ်း၍ မိမိသခင်၏အကျိုးကို ဦးစားပေးကာ သုဂရီဝ၏အာဏာအောက်၌ နေပါ။
Verse 23
न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते।उभयं हि महान्दोष स्तस्मादन्तरदृग्भव।।
အလွန်အကျွံရင်းနှီးမှု မပြုနှင့်၊ မေတ္တာမရှိသကဲ့သို့လည်း မဖြစ်စေနှင့်။ နှစ်မျိုးစလုံးသည် အပြစ်ကြီးဖြစ်သဖြင့် ထို့ကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့်ခွဲခြားသိမြင်ကာ အတွင်းစိတ်ကို စောင့်ကြည့်နေပါ။
Verse 24
इत्युक्त्वाऽथ विवृत्ताक्षः शरसम्पीडितो भृशम्।विवृतैर्दशनै र्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः।।
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် မြားဒဏ်ကြောင့် အလွန်ပြင်းထန်စွာနာကျင်နှိပ်စက်ခံရ၍ မျက်လုံးများအပေါ်သို့လှန်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်သွားများပေါ်လွင်လာပြီး နောက်ဆုံး အသက်ထွက်သွားလေ၏။
Verse 25
ततो विचुक्रुशुस्तत्र वानरा हरियूथपाः।परिदेवयमानास्ते सर्वे प्लवगपुङ्गवा:।।
ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ ဝါနရတို့အနက် အထူးထင်ရှားသူများ—ဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင်များအားလုံး—အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် ငိုကြွေးကာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးလျက် ရှိကြလေ၏။
Verse 26
किष्किन्धा ह्यद्य शून्याऽसीत्स्वर्गते वानराधिपे।उद्यानानि च शून्यानि पर्वताः काननानि च।।हते प्लवगशार्दूले निष्प्रभा वानराः कृताः।
ယခု ကိစ္ကိန္ဓာသည် ဆိတ်ငြိမ်ဗလာဖြစ်သွားပြီ၊ ဝါနရအရှင်သည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်သွားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်များလည်း ဗလာ၊ တောင်တန်းများနှင့် တောအုပ်များလည်း ဆိတ်သုဉ်း; ဝါနရတို့အနက် “ကျား” တော်သတ်ခံရသဖြင့် ဝါနရတို့သည် အရောင်အလင်းမဲ့၍ စိတ်အားလျော့နည်းသွားကြလေ၏။
Verse 27
यस्य वेगेन महता काननानि वनानि च।पुष्पौघेणानुबध्यन्ते करिष्यति तदद्य कः।।
အလွန်ကြီးမားသော အရှိန်အဟုန်ဖြင့် သစ်တောကြီးများနှင့် တောအုပ်များကို ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့ ထင်မြင်စေပြီး ကျလာသော ပန်းများ၏ လှိုင်းလုံးကြီးများက ချည်နှောင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသူ—ယနေ့ ထိုကဲ့သို့ကို မည်သူ ပြုနိုင်မည်နည်း။
Verse 28
येन दत्तं महद्युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः।।गोलभस्य महाबाहोर्दशवर्षाणि पञ्च च।नैव रात्रौ न दिवसे तद्युद्धमुपशाम्यति।।
မဟာသတ္တဝါ ဂန္ဓဗ္ဗ ဂိုလဘ၊ လက်တံအင်အားကြီးသူနှင့် မဟာစစ်ပွဲကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ—နှစ်ပေါင်းတစ်ဆယ့်ငါးတိုင်တိုင်—ညလည်းမရပ်၊ နေ့လည်းမရပ်၊ ထိုစစ်ပွဲ မငြိမ်သက်ခဲ့ပါ!
Verse 29
येन दत्तं महद्युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः4.22.28।।गोलभस्य महाबाहोर्दशवर्षाणि पञ्च च।नैव रात्रौ न दिवसे तद्युद्धमुपशाम्यति4.22.29।।
မဟာသတ္တဝါ ဂန္ဓဗ္ဗ ဂိုလဘ၊ လက်တံအင်အားကြီးသူနှင့် နှစ်ပေါင်းတစ်ဆယ့်ငါးတိုင်တိုင် ညမနား နေ့မနား မဟာစစ်ပွဲကို တိုက်ခဲ့သူ—ထိုသို့သောသူသည် ယခု ဘယ်လိုလုပ်၍ ကျဆုံးနိုင်မည်နည်း။
Verse 30
ततस्तु षोडशे वर्षे गोलभो विनिपातितः।हत्वा तं दुर्विनीतं तु वाली दंष्ट्राकरालवान्।।सर्वाऽभयङ्करोऽस्माकं कथमेष निपातितः।
ထို့နောက် ဆယ့်ခြောက်နှစ်မြောက်တွင် ဂိုလဘသည် ကျဆုံးသွား၏။ သွားစွယ်ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသော ဝါလီသည် ထိုမယဉ်ကျေးသော ရန်သူကို သတ်ဖြတ်ကာ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးအတွက် အဘယံပေးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောသူကို ဘယ်လိုလုပ်၍ လဲကျစေနိုင်ခဲ့သနည်း။
Verse 31
हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदाप्लवङ्गमास्तत्र न शर्म लेभिरे।वनेचराः सिंहयुते महावनेयथा हि गावो निहते गवां पतौ।।
မျောက်တို့၏ သူရဲကောင်းအရှင်ကြီး သတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ ထိုနေရာရှိ ဝါနရတို့သည် စိတ်ချမ်းသာမှု မရနိုင်ကြတော့သည်။ ခြင်္သေ့များပြည့်နှက်သော တောအကြီးထဲတွင် အုပ်ခေါင်းနွားကို သတ်လှဲလိုက်သကဲ့သို့ နွားအုပ်သည် ကြောက်ရွံ့၍ မငြိမ်မသက် ဖြစ်ကြသကဲ့သို့ပင်။
Verse 32
ततस्तु तारा व्यसनार्णवाप्लुतामृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा।जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनंमहाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता।।
ထို့နောက် ဒုက္ခအာဏ္ဏဝ၌ နစ်မြုပ်နေသော တာရာသည် ကွယ်လွန်သွားသော ခင်ပွန်း၏ မျက်နှာကို ကြည့်မြင်ပြီး ဝါလီကို ဖက်ကာ မြေပြင်သို့ လဲကျသွားသည်။ အကြီးမားသော သစ်ပင်ကို မှီခိုကပ်လျက်ရှိသော လျှံပင်သည် သစ်ပင်ဖြတ်ချခံရသော် လဲကျသကဲ့သို့ပင်။
The pivotal action is the conversion of violent regime-change into lawful succession: Vālin authorizes Sugrīva’s rule, transfers responsibility for Aṅgada’s welfare, and reframes fraternal conflict into a duty-bound political order, thereby preventing vendetta, factionalism, and orphaning of dependents.
Dharma is shown as continuity of protection and obligation beyond personal loss: legitimate power must immediately assume guardianship, consult competent counsel (Tārā), keep alliances to righteous ends (Rāma’s kārya), and govern emotions through balance—avoiding extremes that destabilize polity and family.
Kiṣkindhā is the central landscape-marker, depicted as desolate upon the king’s death; culturally, the chapter highlights regalia-transfer (the golden necklace) as a legitimacy symbol, and courtly crisis-management through Tārā’s recognized advisory authority.