
ताराशोकविनोदनम् (Consolation of Tara and Counsel on Succession)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤအခန်းတွင် ဟနူမာန်သည် ဗာလိမင်း သေဆုံးပြီးနောက် ပူဆွေးသောကရောက်နေသော တာရာဒေဝီကို နှစ်သိမ့်ပေးသည့် အကြောင်းအရာ ပါရှိသည်။ ဟနူမာန်သည် အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သော အကြံပေးတစ်ဦးအနေဖြင့် 'ကံ၊ ကံ၏အကျိုး' တရားကို ဟောကြားကာ၊ သတ္တဝါတို့သည် သေဆုံးပြီးနောက် မိမိတို့ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုမကောင်းမှုတို့၏ အကျိုးကို ခံစားရကြောင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် မမြဲသောသဘောရှိကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ထို့ကြောင့် အလွန်အကျွံ ငိုကြွေးခြင်းသည် အကျိုးမရှိဘဲ၊ သားတော် အင်္ဂဒကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်နှင့် တိုင်းပြည်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ ဟနူမာန်က အင်္ဂဒမင်းသားကို နန်းတင်မြှောက်စားရန် အကြံပြုသော်လည်း၊ တာရာဒေဝီသည် ထိုနိုင်ငံရေး အကြံဉာဏ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ သူမသည် သေဆုံးသွားသော ခင်ပွန်းသည်၏ ဘေးတွင် နေရခြင်းသည် အနာဂတ် စည်းစိမ်ချမ်းသာထက် ပိုမိုမြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းကြောင်း ပြန်လည်ပြောကြားသည်။ ထို့အပြင် ထီးနန်းကိစ္စ ဆုံးဖြတ်ရန်မှာ သူမ၏ တာဝန်မဟုတ်ဘဲ ဦးရီးတော် သုဂြီဝ၏ တာဝန်သာဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် ဗာလိမင်း၏ ရုပ်အလောင်းနားတွင်သာ နေရစ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့သည်။
Verse 1
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात्।शनैराश्वासयामास हनुमान्हरियूथपः।।
ထို့နောက် မျောက်တပ်၏ခေါင်းဆောင် ဟနုမာန်သည် ကောင်းကင်မှလွတ်ကျသည့် ကြယ်တစ်လုံးကဲ့သို့ လဲကျနေသော တာရာကို တဖြည်းဖြည်း နူးညံ့စွာ နှစ်သိမ့်လေ၏။
Verse 2
गुणदोषकृतं जन्तुस्स्वकर्म फलहेतुकम्।अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम्।।
သတ္တဝါသည် မိမိ၏ကမ္မကြောင့်ပင် အကျိုးဖလ၏အကြောင်းဖြစ်၏။ ဤလောကမှ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စိတ်မလှုပ်ရှားဘဲ၊ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်မှ ဖြစ်ပေါ်သော အကျိုးကောင်းအကျိုးဆိုး အားလုံးကို မိမိကမ္မအတိုင်း တဖြည်းဖြည်း ခံစားရ၏။
Verse 3
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनाऽनुकम्पसे।कस्य कोवाऽनुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे।।
သင်ကိုယ်တိုင်ပင် ကရုဏာခံထိုက်သူဖြစ်လျက်၊ မည်သူအတွက် မည်အရာကို အမှန်တကယ် ဝမ်းနည်းနေသနည်း။ ပူဖောင်းကဲ့သို့ ပျက်လွယ်ပျက်မြန်သော ဤကိုယ်ခန္ဓာ၌ မည်သူက မည်သူ၏အပိုင်ဖြစ်သနည်း၊ ရေရှည်ငိုကြွေးရန် အဘယ်သူရှိသနည်း။
Verse 4
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया।अयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय।।
ဤသူသည် မင်းသား အင်္ဂဒ ဖြစ်၏။ သင်၏သားသည် မသေသေးသဖြင့်၊ အို သား၏မိခင်၊ သင်သည် သူ့ကို စောင့်ရှောက်ရမည်။ ထို့ပြင် သူ၏အနာဂတ်အတွက် သင့်စွမ်းအားနှင့် ကိုက်ညီသည့် တာဝန်များကို စဉ်းစား၍ ဆောင်ရွက်လော့။
Verse 5
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम्।तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डितेनैह लौकिकम्।।।।
သတ္တဝါတို့၏ လာခြင်း သွားခြင်းသည် မတည်မြဲ မသေချာကြောင်းကို သင်ကောင်းစွာ သိ၏။ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ ပညာရှိသည် မင်္ဂလာကောင်းသော၊ သင့်လျော်သော ကုသိုလ်ကံကိုသာ အမှန်တကယ် ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 6
यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च।वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः।।
ဝါနရအထောင်ပေါင်းများစွာ—အမှန်တကယ် သန်းပေါင်းများစွာနှင့် သန်းဆယ်ပေါင်းများစွာ—တို့က မျှော်လင့်ချက်ကို တည်စိုက်၍ အားကိုးခဲ့သော သူသည် ယခု ကံကြမ္မာသတ်မှတ်ထားသည့် အဆုံးသို့ ရောက်လာပြီး မိမိလုပ်ရပ်တို့၏ အကျိုးफलကို ခံယူရန် ဖြစ်သည်။
Verse 7
यदयं न्यायदृष्टार्थस्सामदानक्षमापरः।गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि।।
ဤသူရဲကောင်းသည် တရားမျှတမှုကို ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်သူဖြစ်၍ သမ (ညှိနှိုင်းခြင်း)၊ ဒာန (ပေးကမ်းခြင်း) နှင့် ခမာ (ခွင့်လွှတ်ခြင်း) တို့၌ တည်ကြည်သူဖြစ်သည်။ ထိုသူသည် ဓမ္မဖြင့် အောင်မြင်သူတို့ ရောက်ရာ ဘုံမြေသို့ သွားရောက်ပြီးဖြစ်သဖြင့် သင်သည် သူ့ကို မရှိုက်မရှိုက် မငိုကြွေးသင့်ပါ။
Verse 8
सर्वे हि हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः।इदं हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते।।
အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော မိဖုရားရေ၊ ကျားကဲ့သို့ ရဲရင့်သော ဝါနရတို့အားလုံးနှင့် သင်၏သား အင်္ဂဒပါဝင်၍ ဝါနရနှင့် ဝက်ဝံတို့၏ ဤနိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးသည် သင်၏အထောက်အပံ့နှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကြောင့် တည်တံ့နေပါသည်။
Verse 9
ताविमौ शोकसन्तप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि।त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदश्शास्तु मेदिनीम्।।
အို မင်္ဂလာရှိသော မိဖုရားရေ၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူပန်နေသော သူနှစ်ဦးကို တဖြည်းဖြည်း နူးညံ့စွာ အားပေးနှိုးဆော်ပါ။ သင်၏ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် အင်္ဂဒသည် မြေပြင်နိုင်ငံ (နဂိုရ်) ကို အုပ်ချုပ်စေပါ။
Verse 10
सन्ततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम्।राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः4.21.10।।
“အမွေဆက်ခံသူကိုလည်းကောင်း၊ ယခုအခါ လုပ်ဆောင်ရမည့်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း စဉ်းစားပြီးနောက်၊ မင်းကြီးအတွက် လိုအပ်သမျှကို အကုန်လုံး ဆောင်ရွက်ကြလော့—ဤသည်မှာ ကာလ၏ အဆုံးအဖြတ်ပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 11
संस्कार्यो हरिराजश्च अङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि।।
ဝါနရမင်းအတွက် အန္တျေဋ္ဌိ (သင်္ဂြိုဟ်) နှင့် ရာဇဓမ္မဆိုင်ရာ သံস্কာရများကို ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်စေကာ၊ အင်္ဂဒကိုလည်း အဘိသေက (တင်မြှောက်) ပြုစေပါ။ သားတော်သည် စင်္ဟာသနပေါ် ထိုင်နေသည်ကို မြင်လျှင် သင်၏ စိတ်သည် ငြိမ်းချမ်းမည်။
Verse 12
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता।अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम्।।
သူ၏စကားကို ကြားသိပြီးနောက်၊ ခင်ပွန်း၏အပျက်အဆီးကြောင့် နာကျင်နှိပ်စက်နေသော တာရာသည် စောင့်ဆိုင်း၍ ရပ်နေသည့် ဟနုမာန်အား ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 13
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतश्शतम्।हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम्।।
အင်္ဂဒနှင့်တူသော သားတော်တစ်ရာကို တစ်ဖက်တည်းတွင် ထားသော်လည်း ဤအရာနှင့် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်။ ဤသူရဲကောင်းသည် သေဆုံးသွားပြီးဖြစ်သော်လည်း သူ၏ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖက်တွယ်ပွေ့ဖက်ခြင်းက ပိုမိုကောင်းမြတ်သည်။
Verse 14
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा।पितृव्यस्तस्य सुग्रीवस्सर्वकार्येष्वनन्तरः4.21.14।।
ကျွန်ုပ်သည် ဝါနရမင်းအပေါ်လည်းကောင်း၊ အင်္ဂဒအပေါ်လည်းကောင်း အာဏာမရှိ။ သူ့အတွက် အဖဘက်အကိုဖြစ်သော စုဂရీవသည် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အမှုအရာအားလုံးတွင် အနီးစပ်ဆုံးနှင့် နောက်တန်းအဆင့်ဖြစ်သည်။
Verse 15
न ह्येषाबुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति।पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम।।
ဟနုမာန်ရေ၊ အင်္ဂဒကို ပတ်သက်၍ ဤသို့သော အတွေးအခေါ်ကို မစွဲမကပ်သင့်။ သားအတွက် အမှန်တကယ် အားကိုးရာနှင့် ဆွေမျိုးကာကွယ်သူမှာ ဖခင်ပင် ဖြစ်၍ မိခင်မဟုတ်ကြောင်း၊ ဝါနရတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ။
Verse 16
न हि मम हरिराजसंश्रयात्क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा।अभिमुखहतवीरसेवितंशयनमिदं मम सेवितुं क्षमम्।।
ကျွန်ုပ်အတွက် ဤလောက၌လည်း၊ နောက်လောက၌လည်း ဝါနရဘုရင်ကို အားကိုးခြင်းထက် ပိုမိုလုံခြုံ၍ သင့်လျော်သော အားထားရာ မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် မျက်စိရှေ့တွင် ကျဆုံးသွားသော သူရဲကောင်းက အသုံးပြုခဲ့သည့် ဤအိပ်ရာကို ကျွန်ုပ်က ဝင်ရောက်အိပ်စက်ခြင်းသည် သင့်တော်ပါသည်။
The chapter addresses the governance dilemma immediately after a ruler’s death: how to balance personal grief (Tara’s mourning) with public duty—performing rites, stabilizing the polity, and establishing succession through Angada’s consecration while managing Sugriva’s role.
Hanuman’s upadeśa links mourning to metaphysics: beings reap karmic results after death, the body is bubble-like and impermanent, and therefore the wise redirect emotion into auspicious, duty-aligned action—yet Tara’s response preserves the text’s realism about attachment and limits of agency.
Cultural institutions are central rather than geography: royal saṃskāra (transition rites), abhiṣeka (consecration), the siṃhāsana (throne) as legitimacy-symbol, and the funerary resting place/pyre as the locus of Tara’s final resolve; the setting presumes the Kishkindha vanara kingdom.