Sarga 75
पम्पादर्शनम् — Vision of Lake Pampā and the Turn toward Sugrīva
अरण्यकाण्ड
ရှဘရီသည် မိမိ၏ တပဿာမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ရောင်ခြည်တော်ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သွားသည်။ ထိုအခါ ရာမသည် မဟာရိရှီတို့၏ ပရဘဝ (ဝိညာဉ်ရေး အာနုဘော်/အင်အား) ကို ဆင်ခြင်ကာ လက္ခမဏအား တည်ငြိမ်သော်လည်း အရေးတကြီးသဘောဖြင့် မိန့်ကြားသည်။ ထို့နောက် ညီအစ်ကိုနှစ်ပါးသည် အာရှရမ်မှ ထွက်ခွာ၍ ပမ္ပာကန်ရေကန်၏ ပဝိသန့်ဒေသသို့ ခရီးဆက်ကြသည်။ ဤစರ್ಗတွင် ပမ္ပာ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် သဘာဝအလှကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်—အေးမြသော ရေပြင်၊ အနီ/အဖြူ/အပြာ ကြာပန်းခင်းများ၊ ကြည်လင်မှုသည် ကြည်လင်ကျောက်ကဲ့သို့၊ တောက်ပနူးညံ့သော သဲပြင်နှင့် အပန်းဖြေတောအုပ်များ။ သရက်၊ တိလက၊ အရှိုက၊ ပုန္နာဂ၊ ဝကူလ၊ ဥဒ္ဒာလ၊ ဓဝ၊ ကရဝီရ၊ မယ်လီ/ကွန်ဒ စသည့် အပင်အမျိုးမျိုးကို ရေတွက်ဖော်ပြပြီး မော်ရ်ငှက်၊ တောကြက်တူ (parrot) နှင့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံလှိုင်းများက ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြည့်နှက်စေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအလှတရားသည် ရာမ၏ ကာမ-ရှိုက—ချစ်ခြင်းနှင့် ခွဲခွာခြင်းကြောင့် ထက်မြက်လာသော ဝမ်းနည်းမှု—ကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။ ထို့နောက် မြေဝင်မြေထွက်သည် မဟာဗျူဟာနှင့် ချိတ်ဆက်လာသည်—ပမ္ပာကမ်းနားတွင် သတ္တုရတနာများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ပဝိသန့် ရိရှျမူက တောင် (Ṛṣyamūka) ရှိပြီး၊ အဲဒီမှာ ဝါလီကို ကြောက်ရွံ့၍ စုဂရీవ (ဤနေရာတွင် နေဝင်္သ—နေမျိုးဆက်—နှင့် ဆက်စပ်ဟု ဆိုထားသည်) သည် ဝါနရ ၄ ယောက်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်။ ရာမသည် စီတာကို ရှာဖွေရန် ဤမိတ်ဖက်မှုအပေါ် မူတည်သဖြင့် လက္ခမဏအား စုဂရീവထံ သွားရောက် မိတ်ဆက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အမိန့်ပေးသည်။ စర్గအဆုံးတွင် ရာမသည် ဝမ်းနည်းမှုကို ထိန်းချုပ်ထားသော်လည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားစွာဖြင့် ကြာကန် ပမ္ပာထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ မဟာကဗျာ၏ နောက်တစ်ဆင့် ဘာသာရေး-နိုင်ငံရေး ဆုံချက်သို့ တိုးတက်သွားသည်။
Shlokas
Verse 1
दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः।।3.75.1।।
ရှဘရီသည် မိမိ၏ တပဿာတေဇနှင့် ဝိညာဉ်အလင်းရောင်ကြောင့် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ရာဃဝ (ရာမ) သည် ညီတော် လက္ခမဏနှင့်အတူ တပသီတို့၏ အံ့ဩဖွယ် အာနုභာဝနှင့် သူတို့၏ ဓမ္မကို စဉ်းစားဆင်ခြင်하였다။
Verse 2
स चिन्तयित्वा धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्।हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत्।।3.75.2।।
မဟာဣသီတို့၏ ဓမ္မအာနုဘော်နှင့် ဝိညာဉ်ရေး အင်အားကို စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက်၊ ဓမ္မတော်ကိုထိန်းသိမ်းသော ရာဃဝ ရာမသည် မိမိ၏ အကျိုးပြုမိတ်ဆွေ၊ စိတ်တည်ငြိမ်၍ တစ်စိတ်တစ်မနာ လျှောက်လှမ်းနေသော လက္ခမဏအား မိန့်ကြား하였다။
Verse 3
दृष्टोऽयमाश्रमस्सौम्य बह्वाश्चर्यो महात्मनाम्।विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः।।3.75.3।।
အို နူးညံ့သူ၊ မဟာရိသီတို့၏ ဤအာရှရမ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ခဲ့ပြီ—အံ့ဩဖွယ်လွန်စွာ—ယုံကြည်မှုဖြင့် သမင်နှင့် ကျားတို့တောင် အတူနေထိုင်ကြပြီး မျိုးစုံသော ငှက်တို့လည်း စုဝေးနေထိုင်ကြ၏။
Verse 4
सप्तानां च समुद्राणामेषु तीर्थेषु लक्ष्मण।उपस्पृष्टं च विधिवत्पितरश्चापि तर्पिताः।।3.75.4।।
အို လက္ခမဏ၊ ဤတီရ္ထများ၌ ရေချိုးသန့်စင်ခြင်းသည် သမုဒ္ဒရာ ခုနစ်စင်း၏ သန့်ရှင်းသော ကမ်းဆိပ်များ၌ ရေချိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်၍၊ ထုံးတမ်းအတိုင်း ကရမကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်ပြီး၊ ပိတရတို့အားလည်း တရ္ပဏ ပူဇော်ကာ စိတ်ကျေနပ်စေခဲ့ပြီ။
Verse 5
प्रणष्टमशुभं तत्तत्कल्याणं समुपस्थितम्।तेन तत्त्वेन हृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति।।3.75.5।।हृदये हि नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति।
အမင်္ဂလာသည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မင်္ဂလာကောင်းသည် နီးကပ်လာပြီ။ ထိုအမှန်တရားကို သိမြင်သဖြင့် အို လက္ခမဏ၊ ယခု ငါ၏စိတ်သည် ဝမ်းမြောက်လျက်ရှိ၏။ အို လူတို့အထဲက ကျားသဖွယ်သူ၊ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာသည် နှလုံးအတွင်းမှ မကြာမီ ပေါ်ထွန်းလာမည်။
Verse 6
तदागच्छ गमिष्यामि पम्पां तां प्रियदर्शनाम्।।3.75.6।।ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते।यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतस्सुतः।।3.75.7।।नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिस्सह वानरैः।
လာပါ—အလှတရားကြည်နူးဖွယ် ပမ္ပာသို့ သွားကြစို့။ ဒီနေရာမှ မဝေးလှဘဲ တောက်ပထင်ရှားသော ရဿျမူက တောင်တန်း ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် သမ္မာဓမ္မရှိသော သုဂရీవ—နေမင်း၏ သား—သည် ဝါလီကို ကြောက်ရွံ့၍ အမြဲတမ်း တုန်လှုပ်နေကာ မျောက်လေးကောင်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်။
Verse 7
तदागच्छ गमिष्यामि पम्पां तां प्रियदर्शनाम्।।3.75.6।।ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते।यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतस्सुतः।।3.75.7।।नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिस्सह वानरैः।
လာပါ—အလှတရားကြည်နူးဖွယ် ပမ္ပာသို့ သွားကြစို့။ ဒီနေရာမှ မဝေးလှဘဲ တောက်ပထင်ရှားသော ရဿျမူက တောင်တန်း ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် သမ္မာဓမ္မရှိသော သုဂရీవ—နေမင်း၏ သား—သည် ဝါလီကို ကြောက်ရွံ့၍ အမြဲတမ်း တုန်လှုပ်နေကာ မျောက်လေးကောင်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်။
Verse 8
अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्।।3.75.8।।तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम्।
ငါသည် မျောက်တို့အတွင်း အုဿဘကဲ့သို့ ထင်ရှားသော သုဂရీవကို တွေ့ရန် အလျင်အမြန် သွားနေသည်။ အို သဘောနူးညံ့သူရေ—စီတာကို ရှာဖွေရေးသည် သူ့အပေါ် မူတည်နေသည်။
Verse 9
एवं ब्रुवाणं तं धीरं रामं सौमित्रिरब्रवीत्।।3.75.9।।गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः।
ထိုသို့ တည်ကြည်သော ရာမ ပြောဆိုနေစဉ် စောမိတ္တရီ (လက္ခမဏ) က ပြန်လည်ဆိုသည်—“အဲဒီကို အမြန်သွားကြစို့; ငါ့စိတ်လည်း အလျင်အမြန်ကို တိုက်တွန်းနေသည်။”
Verse 10
आश्रमात्तु तत स्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः।।3.75.10।।आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः।
ထို့နောက် လူတို့၏အရှင် ပရဘု ရာမသည် ထိုအာရှရမ်မှ ထွက်ခွာ၍ လက္ခမဏနှင့်အတူ ပမ္ပာကန်သို့ သွားရောက်하였다။
Verse 11
स ददर्श ततः पुण्यामुदारजनसेविताम्।।3.75.11।।नानाद्रुमलताकीर्णां पम्पां पानीयवाहिनीम्।पद्मैस्सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।।3.75.12।।नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव।
ထို့နောက် သူသည် ပုဏ္ဏမြတ်သော ပမ္ပာကန်ကို မြင်တွေ့하였다—ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်သူတို့ လာရောက်ဆည်းကပ်ရာ၊ သစ်ပင်နှင့် လျားပင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်နှက်၍ စိမ်းလန်းကာ၊ သန့်ရှင်းသော ရေစီးရေလာများ ပြည့်ဝလျက်ရှိ၏။ တစ်နေရာ၌ မွှေးကြိုင်သော ကြာပန်းများကြောင့် နီရောင်တောက်ပပြီး၊ တစ်နေရာ၌ ကုမုဒပန်းအစုအဝေးကြောင့် ဖြူဝင်းကာ၊ တစ်နေရာ၌ နီလကြာပန်းများ ပွင့်လန်းသဖြင့် အပြာရောင်လှပ—အရောင်စုံယက်ထည်ကော်ဇောတစ်ချပ်ကို ခင်းထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 12
स ददर्श ततः पुण्यामुदारजनसेविताम्।।3.75.11।।नानाद्रुमलताकीर्णां पम्पां पानीयवाहिनीम्।पद्मैस्सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः।।3.75.12।।नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव।
ထို့နောက် ရာမမဟာပုရိသသည် အဝေးမှပင် မြင်ရသော ရေစီးရေဝင်ပြည့်စုံသည့် ရေကန်သို့ ရောက်ရှိ၍ «မတင်္ဂ-သရသ» ဟု ခေါ်သော ဟရဒ၌ ဆင်းကာ သန့်ရှင်းသည့် ရေချိုးပူဇော်ကို ပြုတော်မူ၏။
Verse 13
स तामासाद्य वै रामो दूरादुदकवाहिनीम्।।3.75.13।।मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत।
ထို့နောက် ရာမမဟာပုရိသသည် အဝေးမှပင် မြင်ရသော ရေစီးရေဝင်ပြည့်စုံသည့် ရေကန်သို့ ရောက်ရှိ၍ «မတင်္ဂ-သရသ» ဟု ခေါ်သော ဟရဒ၌ ဆင်းကာ သန့်ရှင်းသည့် ရေချိုးပူဇော်ကို ပြုတော်မူ၏။
Verse 14
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ရေကန်နှင့် ကန်ဘေးတောအုပ်ကြီးကို မြင်တော်မူကြ၏။ ထိုနေရာသည် အရဝိန္ဒ (ကြာ) နှင့် ဥတ္ပလ (ရေကြာ) ပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မပန်းရနံ့ ပျံ့နှံ့လျက်၊ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများဖြင့် အလှဆင်ကာ မယုရ (ပီကော့) များ၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထို့ပြင် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူရောင်အခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရပင်များနှင့် ပန်းထူထပ်သော ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒ (ဇာစမင်) တောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုကပင်၊ သပ္တပဏ္ဏပင်၊ ကေတကပင်၊ အတိမုက္တပင်နှင့် အခြားအမျိုးမျိုးသော သစ်ပင်များဖြင့်—အလှအပအလွန် တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—တောအုပ်သည် တင့်တယ်လှ၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောအုပ်ကို ရာဃဝနှစ်ပါး ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ (ပီကော့) နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်မရှားသော ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုလျက် ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်သွားကြ၏။
Verse 15
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မရနံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရေကန်နှင့် တောဒေသကို မြင်တော်မူကြ၏။ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများက ဝန်းရံထားပြီး မယုရတို့၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထိုတောအုပ်သည် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူအခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရနှင့် ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒပန်းတောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုက၊ သပ္တပဏ္ဏ၊ ကေတက၊ အတိမုက္တ နှင့် အခြားသစ်ပင်မျိုးစုံတို့ဖြင့်—အရပ်ရပ်တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—အလှတင့်တယ်၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မပူပန်ဘဲ ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်ကာ ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 16
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မရနံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရေကန်နှင့် တောဒေသကို မြင်တော်မူကြ၏။ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများက ဝန်းရံထားပြီး မယုရတို့၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထိုတောအုပ်သည် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူအခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရနှင့် ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒပန်းတောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုက၊ သပ္တပဏ္ဏ၊ ကေတက၊ အတိမုက္တ နှင့် အခြားသစ်ပင်မျိုးစုံတို့ဖြင့်—အရပ်ရပ်တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—အလှတင့်တယ်၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မပူပန်ဘဲ ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်ကာ ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 17
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မရနံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရေကန်နှင့် တောဒေသကို မြင်တော်မူကြ၏။ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများက ဝန်းရံထားပြီး မယုရတို့၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထိုတောအုပ်သည် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူအခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရနှင့် ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒပန်းတောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုက၊ သပ္တပဏ္ဏ၊ ကေတက၊ အတိမုက္တ နှင့် အခြားသစ်ပင်မျိုးစုံတို့ဖြင့်—အရပ်ရပ်တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—အလှတင့်တယ်၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မပူပန်ဘဲ ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်ကာ ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 18
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မရနံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရေကန်နှင့် တောဒေသကို မြင်တော်မူကြ၏။ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများက ဝန်းရံထားပြီး မယုရတို့၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထိုတောအုပ်သည် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူအခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရနှင့် ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒပန်းတောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုက၊ သပ္တပဏ္ဏ၊ ကေတက၊ အတိမုက္တ နှင့် အခြားသစ်ပင်မျိုးစုံတို့ဖြင့်—အရပ်ရပ်တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—အလှတင့်တယ်၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မပူပန်ဘဲ ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်ကာ ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 19
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
သူတို့သည် ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပဒ္မရနံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရေကန်နှင့် တောဒေသကို မြင်တော်မူကြ၏။ ပန်းပွင့်နေသော သရက်တောများက ဝန်းရံထားပြီး မယုရတို့၏ အော်သံက ဂုဏ်သံထွက်လျက်ရှိ၏။ ထိုတောအုပ်သည် တိလကပင်၊ ဘီဇပူရ (စီထရွန်) ပင်၊ ဓဝပင်နှင့် အဖြူအခေါက်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်သော ကရဝီရနှင့် ပုန္နာဂပင်များ၊ မာလတီနှင့် ကုန္ဒပန်းတောအုပ်များ၊ ဘာဏ္ဍီရနှင့် နိစုလပင်များ၊ အရှိုက၊ သပ္တပဏ္ဏ၊ ကေတက၊ အတိမုက္တ နှင့် အခြားသစ်ပင်မျိုးစုံတို့ဖြင့်—အရပ်ရပ်တန်ဆာဆင်ထားသော မိန်းမတစ်ဦးကဲ့သို့—အလှတင့်တယ်၏။ ပန်းပွင့်ပေါများ၍ သစ်ပင်ကြီးများဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော ထိုတောကို ကြည့်ရှုနေစဉ်၊ ကိုယဿဋိက၊ အရ္ဇုန၊ သတပတ္တ နှင့် ကီရက (ကြက်တူရွေး) စသည့် ငှက်မျိုးစုံ၏ အသံများက တောကြီးကို ဂုဏ်သံထွက်စေ၏။ ထို့နောက် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မပူပန်ဘဲ ရှေ့သို့ ဆက်လျှောက်ကာ ငှက်များပြည့်နှက်သော ကန်ဘေးတောကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 20
स ददर्श ततः पम्पां शीतवारिनिधिं शुभाम्।।3.75.20।।तिलकाशोकपुन्नागवकुलोद्दालकाशिनीम्।
ထို့နောက် သူသည် အေးမြသောရေများ၏ သိုလှောင်ရာဖြစ်၍ မင်္ဂလာတင့်တယ်သော ပမ္ပာကို မြင်တွေ့하였다။ ထိုပမ္ပာသည် တိလကပင်၊ အရှိုကပင်၊ ပုန္နာဂပင်၊ ဝကူလပင်နှင့် ဥဒ္ဒာလပင်တို့၏ တောစုများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်နေ하였다။
Verse 21
स रामो विविधान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च।।3.75.21।।पश्यन्कामाभिसन्तप्तो जगाम परमं ह्रदम्।
ရမ်မင်းသားသည် သစ်ပင်အမျိုးမျိုးနှင့် ရေကန်အမျိုးမျိုးကို ကြည့်ရှုလျက်၊ အလွမ်းတမ်းတမှုကြောင့် စိတ်နှလုံးပူလောင်နေသော်လည်း ထိုအလွန်မြတ်သော ရေကန်သို့ ဆက်လက်သွားရောက်하였다။
Verse 22
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।।षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्।स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।।स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्।इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
ပမ္ပာရေကန်သည် ပန်းပွင့်လန်းဆန်းသော ဥယျာဉ်များဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး စာလနှင့် ချမ္ပက သစ်ပင်တို့ကြောင့် လှပတင့်တယ်ကာ၊ ပျားအုပ်များကလည်း ပြည့်နှက်လှုပ်ရှား၍ အလွန်တင့်တယ်သပိတ်ကာ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော တောက်ပမှုရှိသည်။ ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ဖလက်တစ်ကဲ့သို့ ရေများစွာရှိပြီး ကမ်းခြေတစ်လျှောက် နူးညံ့တောက်ပြောင်သော သဲပြင်များ လျားလျားဆန့်တန်းနေသည်။ ထိုပမ္ပာကို ကြာပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်လျက် ထပ်မံမြင်ရသောအခါ၊ သစ္စာ၌တည်သော ဗီရိယရှိသည့် ရမ်မင်းသားသည် လက္ခမဏအား ထိုသို့ မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 23
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।।षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्।स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।।स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्।इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
ပမ္ပာရေကန်သည် ပန်းပွင့်လန်းဆန်းသော ဥယျာဉ်များဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး စာလနှင့် ချမ္ပက သစ်ပင်တို့ကြောင့် လှပတင့်တယ်ကာ၊ ပျားအုပ်များကလည်း ပြည့်နှက်လှုပ်ရှား၍ အလွန်တင့်တယ်သပိတ်ကာ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော တောက်ပမှုရှိသည်။ ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ဖလက်တစ်ကဲ့သို့ ရေများစွာရှိပြီး ကမ်းခြေတစ်လျှောက် နူးညံ့တောက်ပြောင်သော သဲပြင်များ လျားလျားဆန့်တန်းနေသည်။ ထိုပမ္ပာကို ကြာပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်လျက် ထပ်မံမြင်ရသောအခါ၊ သစ္စာ၌တည်သော ဗီရိယရှိသည့် ရမ်မင်းသားသည် လက္ခမဏအား ထိုသို့ မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 24
पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।।षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्।स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।।स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्।इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।
ပမ္ပာရေကန်သည် ပန်းပွင့်လန်းဆန်းသော ဥယျာဉ်များဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး စာလနှင့် ချမ္ပက သစ်ပင်တို့ကြောင့် လှပတင့်တယ်ကာ၊ ပျားအုပ်များကလည်း ပြည့်နှက်လှုပ်ရှား၍ အလွန်တင့်တယ်သပိတ်ကာ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော တောက်ပမှုရှိသည်။ ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ဖလက်တစ်ကဲ့သို့ ရေများစွာရှိပြီး ကမ်းခြေတစ်လျှောက် နူးညံ့တောက်ပြောင်သော သဲပြင်များ လျားလျားဆန့်တန်းနေသည်။ ထိုပမ္ပာကို ကြာပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်လျက် ထပ်မံမြင်ရသောအခါ၊ သစ္စာ၌တည်သော ဗီရိယရှိသည့် ရမ်မင်းသားသည် လက္ခမဏအား ထိုသို့ မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 25
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः।ऋष्यमूक इति ख्यातः पुण्यः पुष्पितपादपः।।3.75.25।।
ဤရေကန်၏ ကမ်းခြေတွင် ယခင်က ဖော်ပြခဲ့သော သတ္တုဓာတ်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည့် တောင်တစ်လုံး ရှိသည်။ ၎င်းကို “ဋ္ဌရှျမူက” (Ṛṣyamūka) ဟု ကျော်ကြားကြပြီး သန့်ရှင်းမြတ်သော တောင်ဖြစ်ကာ ပန်းပွင့်သစ်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
Verse 26
हरेः ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः।अध्यास्ते तं महावीर्यस्सुग्रीव इति विश्रुतः।।3.75.26।।
ထိုနေရာ၌ အလွန်ဗီရိယကြီးမား၍ ကျော်ကြားသော “သုဂ္ဂရီဝ” (Sugrīva) သည် နေထွက်ဘုရား (Surya) ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ မဟာစိတ်ရှိသော “ဋ္ဌက္ရှရာဇ” (Ṛkṣarāja) ၏ သားလည်း ဖြစ်ကာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
Verse 27
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ।इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम्।।3.75.27।।
“လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သင်သွား၍ ဝါနရတို့၏ အရှင် သုဂ္ဂရီဝထံ ချဉ်းကပ်လော့” ဟု သစ္စာ၌တည်သော ဗီရိယရှိသည့် ရမ်မင်းသားက လက္ခမဏအား ထပ်မံမိန့်တော်မူ하였다။
Verse 28
राज्यभ्रष्टेन दीनेन तस्यामासक्तचेतसा।कथं मया विना शक्यं सीतां लक्ष्मण जीवितुम्।।3.75.28।।
အို လက္ခမဏ၊ ငါသည် နိုင်ငံတော်မှ ထုတ်ပယ်ခံရ၍ ဆင်းရဲနိမ့်ကျနေပြီး စိတ်သည် သူမအပေါ်တွင်ပင် ချည်နှောင်လျက်ရှိသည်။ ငါမရှိဘဲ စီတာသည် မည်သို့ အသက်ရှင်နိုင်မည်နည်း?
Verse 29
इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतसम्।विवेश पम्पां नलिनीं मनोरमां रघूत्तमश्शोकविषादयन्त्रितः।।3.75.29।।
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက်၊ ကာမ၏ဖိစီးမှုကြောင့် နာကျင်ကာ၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မျှော်လင့်ချက်ပျက်ခြင်းတို့က ချုပ်နှောင်ထားသော ရဂုဝంశ၏ အမြတ်ဆုံး ရာမသည်—စိတ်မလွဲမသွားသော လက္ခမဏအား စကားဆိုပြီး—ကြာပန်းများပြည့်နှက်၍ လှပသည့် ပမ္ပာရေကန်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 30
ततो महद्वर्त्म सुदूरसङ्क्रमं क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन्वनम्।ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननामनेकनानाविधपक्षिजालकाम्।।3.75.30।।
ထို့နောက် အဝေးအထိ လျားရှည်သော လမ်းကြီးကို အဆင့်ဆင့် သွားရင်း တောအုပ်ကို စူးစမ်းကြည့်ရှုသွားသည်။ ထိုအခါ ပမ္ပာရေကန်ကို မြင်တွေ့ရပြီး၊ လှပသော တောဝန်းရံထားကာ မျိုးစုံသော ငှက်အုပ်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s choice to convert personal grief into purposeful action: despite being love-stricken and sorrowful, he prioritizes dharma-driven strategy by directing Lakṣmaṇa to approach Sugrīva, recognizing that Sītā’s search depends on disciplined alliance.
The sarga frames tapas and saintly prabhāva as real forces in the moral universe (Śabarī’s heavenly departure), while also teaching that emotional suffering need not paralyze agency; it can be integrated into righteous decision-making and timely initiative.
Key landmarks include Pampā (with lotus-rich waters, groves, and birdlife), Matanga-sarasa where Rāma bathes, and Ṛṣyamūka mountain on Pampā’s bank—identified as Sugrīva’s refuge due to fear of Vāli, thus linking geography to the epic’s alliance network.