Sarga 54
सीताहरणोत्तरं लङ्काप्रवेशः — Sita’s Abduction and Ravana’s Entry into Lanka
अरण्यकाण्ड
ဤသရဂတွင် စီတာအပဟာရ၏ နောက်ဆုံးအဆင့်နှင့် ထိုအခါတင် ဖြစ်ပေါ်လာသော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များကို ဆက်လက်ဖော်ပြထားသည်။ ဝိုင်ဒေဟီကို သယ်ဆောင်သွားစဉ် အကာအကွယ်ရှာသော်လည်း မအောင်မြင်ဘဲ တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် ရပ်နေသော ထင်ရှားသည့် ဝါနရ ငါးဦးကို မြင်ရသည်။ သတင်းပို့ရန် အချက်ပြအဖြစ် သူမသည် ပိုးထည်အပေါ်ဝတ်နှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများကို သူတို့အနီးသို့ ချလိုက်ပြီး ရာမထံ သတင်းရောက်စေလိုသည်။ သို့ရာတွင် ထွက်ပြေးပျံသန်းမှု၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ရာဝဏ မမြင်မိ။ ရာဝဏ၏ ကောင်းကင်ခရီးသည် မြားတံကဲ့သို့ လျင်မြန်၍ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်း၊ တောင်တန်း၊ ရေကန်များကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဝရုဏ၏ နေရာဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာကိုပါ ကျော်လွန်သည်။ စီတာကို ဖမ်းဆီးသွားခြင်းကြောင့် လှိုင်းများနှင့် ရေတွင်းသတ္တဝါများပင် အံ့ဩ၍ တိတ်ဆိတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်ရှိ ချာရဏနှင့် သိဒ္ဓတို့က “ဤသည်ပင် သင်၏ အဆုံးဖြစ်သည်” ဟူသော မကောင်းသတင်းတော်ကို ကြေညာကြသည်။ လင်္ကာသို့ ရောက်သော် ရာဝဏသည် စနစ်တကျ ခင်းထားသော လမ်းများနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော နန်းတော်ခန်းမများကို ဖြတ်၍ အတွင်းအခန်းများသို့ ဝင်ကာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော စီတာကို ဟာရမ်အတွင်း ထိန်းသိမ်းချုပ်နှောင်ထားသည်။ ထို့နောက် ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသီ စောင့်များကို အမိန့်ပေး၍ ခွင့်မရှိသူ မည်သူမျှ မမြင်စေရန် တားဆီးစေကာ စီတာလိုလားသည့် သက်သာရာများကို ပေးစေပြီး သူမအား ကြမ်းတမ်းစကားပြောသူကို သေဒဏ်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်သည်။ အတွင်းခန်းမှ ထွက်လာပြီး နောက်တစ်ဆင့် အကြံအစည်ကို စဉ်းစားကာ ရာဝဏသည် အင်အားကြီး ရက္ခသ ငါးရှစ်ဦးကို ခေါ်၍ သူတို့၏ အားမာန်ကို ချီးမွမ်းပြီး ယခု သဲသဲမဲမဲ ဖြစ်နေသော ဇနသ္ထာနသို့ စေလွှတ်ကာ ရာမအကြောင်း သတင်းစုံစမ်းရန်နှင့် သူ၏ သေဆုံးမှုအတွက် အမြဲတမ်း ကြိုးပမ်းစေသည်။ သရဂ၏ အဆုံးတွင် စီတာကို ရရှိသည့်အပေါ် ရာဝဏ၏ မောဟပျော်ရွှင်မှုကို မှတ်သားစေသော်လည်း မသိမသာပင် သူ့ကို ပျက်စီးစေမည့် ရန်ငြိုးကို ပိုမိုတင်းမာစေကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။
Shlokas
Verse 1
ह्रियमाणा तु वैदेही कञ्चिन्नाथमपश्यती।ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्च वानरपुङ्गवान्।।।।
ဝိုင်ဒေဟီကို ခေါ်ဆောင်သွားစဉ် အနီးအနားတွင် ကာကွယ်သူတစ်ဦးမျှ မမြင်ရသဖြင့်၊ တောင်ထိပ်ပေါ်၌ ရပ်နေသော အင်အားကြီး ဝန်ရခေါင်းဆောင် ငါးဦးကို နាងမြင်တွေ့လေသည်။
Verse 2
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम्।उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च।।।।मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली।
သူတို့အလယ်၌ မျက်လုံးကျယ်သော မိုင်သီလီ—ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်၍ သာယာလှပသောသူ—ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ပိုးအပေါ်ဝတ်နှင့် မင်္ဂလာအလှဆင်ပစ္စည်းများကို လွှတ်ချလိုက်သည်၊ ထိုအကြောင်းကို ရာမထံ သတင်းပို့ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်လျက်။
Verse 3
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम्।।।।सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न स बुद्धवान्।
အလှုပ်အရှားအတွင်း စီတာသည် သူတို့အလယ်သို့ အဝတ်တစ်ထည်ကို အလင်္ကာများနှင့်အတူ ပစ်ချလိုက်သည်။ သို့သော် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဒသဂ္ရీవ (ရာဝဏ) သည် ထိုလုပ်ရပ်ကို မသိမမြင် နားမလည်နိုင်ခဲ့။
Verse 4
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव।।।।विक्रोशन्तीं तथा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः।
မျက်လုံးဝါဝါရှိသော ဝါနရအထူးမြတ်တို့သည် မျက်လုံးကျယ်၍ အော်ဟစ်ငိုကြွေးနေသော စီတာကို မြင်ကြပြီး မျက်တောင်မခတ်သကဲ့သို့ စိုက်ကြည့်နေကြသည်။
Verse 5
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम्।।।।जगाम रुदतीं गृह्य वैदेहीं राक्षसेश्वरः।
ပမ္ပာရေကန်ကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ရက္ခသတို့၏အရှင်သည် ငိုကြွေးနေသော ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကို ခေါ်ဆောင်ကာ လင်္ကာမြို့သို့ မျက်နှာမူ၍ သွားလေသည်။
Verse 6
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः।।।।उत्सङ्गेनेव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम्।
ရဝဏသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်လျက် သူမကို ခိုးယူသွား၏—သူမသည် မိမိ၏ သေမင်းတရားပင်ဖြစ်သော်လည်း—ထက်မြက်သော အစွယ်နှင့် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေမကို ပေါင်ပေါ်တင်ယူသကဲ့သို့။
Verse 7
वनानि सरितश्शैलांत्सरांसि च विहायसा।।।।स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः।
လေးမှ လွှတ်လိုက်သော မြားကဲ့သို့ သူသည် မိုးကောင်းကင်၌ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်း၍ တောများ၊ မြစ်များ၊ တောင်တန်းများနှင့် ရေကန်များကို ကျော်လွန်သွား၏။
Verse 8
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम्।।।।सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम्।
သူသည် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်သွား၏—ဝေလငါးနှင့် မိကျောင်းတို့၏ နေရာ၊ ဗရုဏနတ်၏ မပျက်မယွင်း နေရာတော်၊ မကုန်ခန်းသော အနန္တ၊ နှင့် မြစ်အပေါင်းတို့ စီးဝင်ရာ ခိုလှုံရာဖြစ်၏။
Verse 9
सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः।।।।वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः।
ဝိုင်ဒေဟီကို သယ်ဆောင်သွားစဉ် ဗရုဏ၏ နေရာတော်ဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာသည် စိတ်လှုပ်ရှားဝေဝါး၍ လှိုင်းများ ပြန်လှည့်ကာ ငါးကြီးများနှင့် မြွေကြီးများ၏ လှုပ်ရှားမှုလည်း ရပ်တန့်သွား၏။
Verse 10
अन्तरिक्षगता वाचस्ससृजुश्चारणास्तदा।।।।एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन्।
ထိုအခါ ကောင်းကင်၌ လှုပ်ရှားသွားလာနေသော ချာရဏာတို့သည် အသံတော်ကို ထုတ်လွှင့်ကြပြီး၊ စိဒ္ဓာတို့က “အို ဒသဂ္ရီဝ (ရာဝဏ)၊ ဤသည်ပင် သင်၏ အဆုံးတိုင်ရာ ဖြစ်၏” ဟု ကြေညာကြလေသည်။
Verse 11
स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः।।।।प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः।
သို့သော် ရာဝဏသည် ရုန်းကန်တုန်လှုပ်နေသော စီတာကို လက်မောင်းကွေးအတွင်း ချုပ်ကိုင်ချီယူကာ လင်္ကာမြို့သို့ ဝင်ရောက်လေသည်။ နាងသည် သူ့အတွက် ကိုယ်တိုင်၏ မရဏ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်တည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်ပင်။
Verse 12
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम्।।।।संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत्।
လမ်းမကြီးများ ကျယ်ဝန်း၍ စနစ်တကျ ခွဲဝေထားသော လင်္ကာမြို့သို့ ရောက်သော်၊ ခိုင်ခံ့စွာ ကာရံထားသော အကာအကွယ်အလွှာများ များစွာကို ဖြတ်ကျော်ပြီး မိမိ၏ အတွင်းနန်းတော် (အန္တಃပုရ) သို့ ဝင်ရောက်လေသည်။
Verse 13
तत्र तामसितापाङ्गां शोकमोहपरायणाम्।।।।निदधे रावणस्सीतां मयो मायामिवस्त्रियम्।
ထိုနေရာ၌ ရာဝဏသည် မျက်စောင်းအနက်ရောင်ရှိ၍ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မောဟအလွန်၌ နစ်မြုပ်နေသော စီတာကို ထားလေ၏—အဆုရ မာယာက မာယာဟူသော မာယာသဘောရှိသော မိန်းမကို ထားသကဲ့သို့။
Verse 14
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः।।।।यथा नेमां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः।
ထို့နောက် ဒသဂရီဝ (ခေါင်းဆယ်ပါး) သည် မြင်ရသော် ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသော ပိသာချီမများအား အမိန့်ပေးလေ၏—“ငါ၏ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ယောက်ျားမိန်းမ မည်သူမျှ ဤစီတာကို မမြင်စေရ” ဟု။
Verse 15
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च।।।।यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा।
“မုတိ၊ မဏိရတနာ၊ ရွှေ၊ အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်အပေါင်း—သူမလိုချင်သမျှကို ငါ၏အလိုတော်အတိုင်း ချက်ချင်းပေးအပ်စေ” ဟု။
Verse 16
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किञ्चिदप्रियम्।।।।अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम्।
“ထို့ပြင် ဝိုင်ဒေဟီအား မနှစ်သက်ဖွယ် စကားတစ်ခွန်းတောင် ပြောသူရှိလျှင်—မသိမသာကြောင့်ဖြစ်စေ သိသိသာသာဖြစ်စေ—ထိုသူ၏အသက်ကို မချစ်မခင်စေ (မလွတ်စေ)” ဟု။
Verse 17
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।।।।निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किंकृत्यमिति चिन्तयन्।ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्।।।।
ထိုရက္ခသီမများအား ထိုသို့ အမိန့်ပေးပြီးနောက် အင်အားတန်ခိုးကြီးသော ရက္ခသအရှင်သည် အတွင်းနန်းတော်မှ ထွက်လာ၍ “ယခု ဘာလုပ်ရမည်နည်း” ဟု စဉ်းစားနေစဉ် အသားစား ရက္ခသ မဟာသူရဲကောင်း ရှစ်ယောက်ကို တွေ့မြင်လေ၏။
Verse 18
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्।।3.54.17।।निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्मात्किंकृत्यमिति चिन्तयन्।ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्।।3.54.18।।
ထိုရက္ခသီမများအား ထိုသို့ အမိန့်ပေးပြီးနောက် အင်အားတန်ခိုးကြီးသော ရက္ခသအရှင်သည် အတွင်းနန်းတော်မှ ထွက်လာ၍ “ယခု ဘာလုပ်ရမည်နည်း” ဟု စဉ်းစားနေစဉ် အသားစား ရက္ခသ မဟာသူရဲကောင်း ရှစ်ယောက်ကို တွေ့မြင်လေ၏။
Verse 19
स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः।उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः।।।।
သူတို့ကို မြင်သော် မဟာဗီရ—မိမိရရှိထားသော ဗရာ(ကောင်းချီး)တို့ကြောင့် မောဟဖြစ်လျက်—သူတို့၏ အင်အားနှင့် ဗီရသတ္တိကို ချီးမွမ်းကာ ဤစကားကို သူတို့အား ပြောလေ၏။
Verse 20
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः।जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम्।।।।
လက်နက်မျိုးစုံကို ကိုင်ဆောင်၍ ဤနေရာမှ ချက်ချင်း—နှောင့်နှေးမရှိဘဲ—ယခင်က ခရာ နေထိုင်ခဲ့၍ ထိုနေရာတွင်ပင် သတ်ခံခဲ့သော ဇနသ္ထာန သို့ သွားကြလော့။
Verse 21
तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे।पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः।।।।
ဇနသ္ထာန၌ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ကြလော့—ယခုအခါ ရာක්ෂသတို့ သတ်ဖြတ်ခံပြီး သဲသဲမဲမဲ သုညဖြစ်နေသည်—ကြောက်ရွံ့မှုကို အဝေးသို့ ပစ်ချကာ မိမိတို့၏ ပေါရုသ(ဗီရသတ္တိ)နှင့် အင်အားကို အားထားလျက်။
Verse 22
बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम्।सदूषणखरं युद्धे हतं रामेण सायकैः।।।।
ယနသ္သာန၌ ငါတပ်စွဲထားသော အင်အားကြီးမားလှသည့် တပ်ဖွဲ့သည်—ဒူෂဏနှင့် ခရတို့နှင့်တကွ—ရာမ၏ မြားတံများကြောင့် စစ်ပွဲတွင် သုတ်သင်ခံရလေပြီ။
Verse 23
तत क्रोधो ममामर्षाद्धैर्यस्योपरि वर्तते।वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम्।।।।
ထို့ကြောင့် မခံနိုင်သော မနာလိုဒေါသမှ ငါ၏ အမျက်သည် သည်းခံမှု၏ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်၍ တက်ကြွလာပြီး၊ ရာမကို ဆန့်ကျင်သည့် အလွန်ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ရန်ငြိုးသည် ငါ့အတွင်း၌ မွေးဖွားလာလေပြီ။
Verse 24
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः।न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम्।।।।
ငါသည် ရန်သူအပေါ် ထိုရန်ငြိုးကို ပြန်လည်ချေမှုန်းလို၏။ စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူကို မသတ်မချင်း ငါသည် အိပ်စက်ခြင်းကို မရနိုင်။
Verse 25
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम्।रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः।।।।
ခရနှင့် ဒူෂဏကို သတ်ခဲ့သူ ရာမကို ငါသတ်ပြီးမှသာ ငါသည် စိတ်ချမ်းသာမှုကို ရမည်။ ထိုသည်မှာ ဆင်းရဲသူက ဥစ္စာရသကဲ့သို့ ဝမ်းမြောက်ခြင်းတည်း။
Verse 26
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भीराममाश्रिता।प्रवृत्तिरुपनेतव्या किञ्करोतीति तत्त्वतः।।।।
ယနသ္သာန၌ နေထိုင်၍ ရာမကို နီးကပ်စောင့်ကြည့်နေသော သင်တို့သည် အမှန်တကယ် ရာမက ဘာလုပ်နေသနည်း၊ မည်သို့ ရွေ့လျားတိုးတက်နေသနည်းကို တိတိကျကျ သတင်းအချက်အလက် ယူဆောင်လာရမည်။
Verse 27
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरपि निशाचरैः।कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति।।।।
ညတွင်လှည့်လည်သောသူတို့အားလုံးသည် မပေါ့မလျော့ သတိကြီးစွာဖြင့် ထွက်ခွာရမည်။ ရာဃဝ (သီရိရာမ) ကို သတ်ရန်အတွက်လည်း အမြဲတမ်း ကြိုးပမ်းအားထုတ်ရမည်။
Verse 28
युष्माकं च बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि।अतश्चास्मिन् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः।।।।
သင်တို့၏အင်အားကို ငါကောင်းကောင်းသိ၏—စစ်မြေပြင်၏ရှေ့တန်းအထွတ်အထိပ်၌ အကြိမ်ကြိမ်တွေ့မြင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂျနသ္ထာန၌ ဤတာဝန်အတွက် သင်တို့ကို ငါခန့်အပ်ထားသည်။
Verse 29
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम्।विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः।।।।
ထို့နောက် ရာක්ෂသ အယောက်ရှစ်ယောက်သည် ရဝဏ၏ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်း၍ အဓိပ္ပါယ်ကြီးမားသော စကားကို လက်ခံပြီးနောက် သူ့အား ရှစ်ကြိမ် ဦးညွှတ်ကန်တော့ကာ လင်္ကာကို အတူတကွ ထွက်ခွာ၍ ဇနသ္ထာနသို့ မမြင်သာအောင် လျှို့ဝှက်စွာ ခရီးထွက်သွားကြ၏။
Verse 30
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम्।प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितस्सराक्षसः।।।।
ထို့နောက် ရာဝဏသည် စီတာကို ရရှိကာ မိုင်သီလီကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ဆွဲယူသိမ်းပိုက်လျက် အလွန်ဝမ်းမြောက်သော်လည်း၊ မောဟကြောင့် မျက်ကန်းသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော ထို ရက္ခသသည် ရာမနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ရန်ငြိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာ하였다။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Sita’s crisis-time signaling: seeing five vanaras on a mountain, she drops her silk cloth and ornaments as evidence and a message-path to Rama, while Ravana’s coercive confinement policies in Lanka highlight the ethical rupture of abduction and captivity.
Ravana’s boastful confidence—described as delusion born of boons—is countered by the sky-dwellers’ warning of inevitable end, underscoring a Ramayana ethic: power without restraint and moral clarity generates self-destruction, even when it appears triumphant.
Key landmarks include Pampa, the ocean as Varuna’s abode, Lanka’s planned roads and guarded palace halls, and the desolate Janasthana (formerly Khara’s base), mapping the narrative’s shift from forest corridors to the urban fortress-space of Lanka.