
खरवधः — The Slaying of Khara (Janasthana Battle Climax)
अरण्यकाण्ड
ဤသရဂ၌ ဇနသ္ထာန စစ်ပွဲသည် စကားပြောအပြန်အလှန်နှင့် လက်နက်အသုံးပြုမှုအဆင့်ဆင့်ကို တိကျစွာစီမံကာ အဆုံးသတ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ ရာမသည် ခရာ၏ ဂဒါကို မြားဖြင့် ပထမဦးစွာ ချိုးဖျက်ပြီး အပြုံးဖြင့် တိတိကျကျ ဆုံးမတော်မူသည်—ခရာ၏ အဟံကာရ ပေါ်လွင်လာပြီး ရာක්ෂသတို့ကို သက်သာစေမည်ဟု ဆိုသမျှ ကတိများသည် မမှန်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် ဗြာဟ္မဏဦးဆောင်သော ယဇ္ဉဘဝကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နေသဖြင့် ရှိသီတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှုအောက်တွင် အာဟုတိများ ပူဇော်ရကြောင်း သာသနာရေးအပြစ်တင်ချက်ကိုလည်း တင်းကျပ်စွာ ထုတ်ဖော်ထားသည်။ ခရာက မထီမဲ့မြင် စကားကြမ်းများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ ရာမ၏ မကြောက်မရွံ့သော စကားကို ကြောက်ရွံ့မှုဟု မှားယွင်းယူဆပြီး “မရဏကြိုး” သည် ခွဲခြားသိမြင်မှုကို ဖယ်ရှားသွားစေသည်ဟု ဆိုသည်။ ချက်ချင်း လက်နက်အစားထိုးရန် ရှာဖွေကာ ရှာလာသစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်ကို မြစ်မြစ်ထုတ်၍ ပစ်ချသော်လည်း ရာမသည် မြားမိုးဖြင့် ခွဲကြေစေသည်။ ထို့နောက် မီးကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ဗြဟ္မဒဏ္ဍနှင့် တူသည်ဟု ဆိုကြသော၊ အိန္ဒြာပေးအပ်သည်ဟုလည်း ပြောကြသော မြားကို ခရာ၏ ရင်ဘတ်သို့ ထိုးဖောက်တော်မူရာ ခရာသည် ဝෘတြ၊ ဘလ၊ နမုချီတို့ကဲ့သို့ လဲကျသွားသည်။ ထို့နောက် စုဝေးလာသော ရာဇဣသီများနှင့် ဒေဝတားတို့သည် ရာမ၏ လျင်မြန်သေချာသော အောင်မြင်မှုကို ချီးမွမ်းကာ ဒဏ္ဍကာတော၌ သာသနာတရားကို လုံခြုံစွာ ကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း ပြန်လည်တည်မြဲလာကြောင်း ကြေညာသည်။ အဆုံးတွင် လက္ခမဏသည် စီတာကို ခေါ်ယူ၍ ပြန်လာပြီး စီတာသည် ဒဏ်ရာမရှိသော ရာမကို ဖက်လှမ်းကာ စစ်အောင်မြင်မှုကို အိမ်ထောင်ရေးမေတ္တာနှင့် တပသီတို့၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာနှင့် ပေါင်းစည်းပေးသည်။
Verse 1
भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः।स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत्।।।।
သို့ရာတွင် ဓမ္မကိုချစ်မြတ်နိုးသော ရာဃဝသည် မြားတံများဖြင့် ထိုဂဒါကို ခွဲဖျက်လေ၏။ ထို့နောက် အံ့အားသင့်၍ ရပ်နေသော ခရာကို ပြုံးလျက်၊ စိတ်အားထက်သန်သော စကားတော်ကို ဤသို့ မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 2
एतत्ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम।शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमवगर्जसि।।।।
ဤသည်ပင် သင်ပြနိုင်သော အင်အားအားလုံးတည်း၊ အယုတ်တမာ ရက္ခသ! ငါထက်ပို၍ အားနည်းသော်လည်း အလဟသ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်နေ၏။
Verse 3
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता।अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी।।।।
ဤဂဒါသည် မြားတို့ဖြင့် ထိုးဖောက်ကာ ပျက်စီးသွားပြီး ယခု မြေပြင်ပေါ်၌ လဲကျနေသည်။ သင်၏ အော်ဟစ်အ boastful စကားများမှ ပေါက်ဖွားသော မာနနှင့် မမှန်ကန်သော ယုံကြည်မှုကို ချိုးဖျက်ပစ်လေသည်။
Verse 4
यत्त्वयोक्तं विनष्टानामहमश्रुप्रमार्जनम्।राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः।।।।
သင်ပြောခဲ့သော “ပျက်စီးသွားသော ရက္ခသတို့၏ မျက်ရည်ကို ငါသုတ်ပေးမည်” ဟူသောစကားသည်ပင် သင်၏စကားအဖြစ် မမှန်ကန်သောအရာဖြစ်သွား하였다။
Verse 5
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः।प्राणानहं हरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा।।।।
ဂဠုန်ငှက်သည် အမြိုက်ရေကို ယူဆောင်သွားသကဲ့သို့ ယုတ်မာကောက်ကျစ်သော ဤဘီလူး၏ အသက်ကို ငါနုတ်ယူမည်။
Verse 6
अद्य ते छिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्।विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम्।।।।
ယနေ့တွင် ငါ၏မြှားဒဏ်ကြောင့် သင်၏လည်ပင်းပြတ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာကွဲအက်သောအခါ မြေကြီးသည် သင်၏သွေးကို သောက်လိမ့်မည်။
Verse 7
पांसुरूषितसर्वाङ्गस्स्रस्तन्यस्त भुजद्वयः।स्वप्स्यसे गां समालिङ्ग्य दुर्लभां प्रमदामिव।।।।
သင်၏ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ဖုန်မှုန့်များ ပေကျံလျက် လက်နှစ်ဖက် လျော့ရဲကာ ရှားပါးသော မိန်းမပျိုကို ဖက်တွယ်သကဲ့သို့ မြေကြီးကို ဖက်တွယ်၍ အိပ်စက်ရလိမ့်မည်။
Verse 8
प्रबद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने।भविष्यन्तिशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे।।।।
အို ဘီလူးဆိုး၊ သင်သည် အိပ်ပျော်ခြင်းကြီးဖြင့် အိပ်စက်ရသောအခါ ဤဒဏ္ဍကတောသည် မှီခိုအားထားရာ ရှာသူတို့အတွက် ဘေးမဲ့ရာ ဖြစ်လာလိမ့်မည်။
Verse 9
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः।निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने।।।।
အို ဘီလူး၊ ငါ၏မြှားများဖြင့် ဂျနသတ္ထာန အရပ် ပျက်စီးသောအခါ ရသေ့များသည် တောထဲ၌ ဘေးကင်းစွာ သွားလာနိုင်ကြလိမ့်မည်။
Verse 10
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः।बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः।।।।
ယနေ့ ရာක්ෂသီ မိန်းမတို့သည်—ဆွေမျိုးသားချင်းများ ဆုံးရှုံးထားကြသဖြင့်—ကြောက်လန့်ကာ အနှံ့အပြား ပြေးလွှားကွဲပြားသွားမည်။ မျက်နှာများမှာ မျက်ရည်စိုစွတ်၍ ဆင်းရဲနွမ်းပါးလျက်၊ ယခင်က အခြားသူတို့ကို ကြောက်ရွံ့စေသူတို့ပင် ယနေ့တွင် ကြောက်ခြင်း၏ အုပ်စိုးမှုအောက်၌ တုန်လှုပ်နေကြမည်။
Verse 11
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थकाः।अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः।।।।
ယနေ့ သင်၏ ဇနီးများ—မျိုးရိုးသင့်တော်သော မိန်းမတို့—သည် ဝမ်းနည်းခြင်း၏ အရသာကိုသာ ခံစားရမည်။ အကြောင်းမဲ့စွာ မုဆိုးမ ဖြစ်ရမည်မှာ၊ သူတို့၏ ခင်ပွန်းသည် သင်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေသောကြောင့်ပင်။
Verse 12
नृशंस नीच क्षुद्रात्मन्नित्यं ब्राह्मणकण्टक।यत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः।।।।
အို ရက်စက်သူ၊ နိမ့်ကျသူ၊ စိတ်သေးသူ—ဗြာဟ္မဏတို့၏ ဆူးခက်တည်း! သင်ကြောင့်ပင် မုနိတို့သည် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့ကာ သတိထားလျက်၊ အန္တရာယ်အောက်တွင်ရှိသကဲ့သို့ အာဟုတိ (ပူဇော်သကာ) ကို မီးထဲသို့ ပစ်ချရသည်။
Verse 13
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे।खरो निर्भर्त्सयामास रोषात्खरतरस्वरः।।।।
စစ်မြေပြင်၌ ရာဃဝသည် ထိုသို့ အမျက်တက်ကြွစွာ ပြောဆိုနေစဉ်၊ ခရသည်—ဒေါသကြောင့် အသံပိုမိုကြမ်းတမ်းထက်မြက်လာ၍—သူ့ကို ဆဲဆိုကဲ့ရဲ့လေ၏။
Verse 14
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः।वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे।।।।
အမှန်တကယ် သင်သည် မာနအထက်တန်း၌ ခိုင်မာစွာ တင်းမာနေသူ—ကြောက်သင့်ရာ၌ပင် မကြောက်သူ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မရဏ၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်နေပြီးသားဖြစ်သဖြင့်၊ ဘာကို ပြောသင့်သည် ဘာကို မပြောသင့်သည်ကို သင် မခွဲခြားသိနိုင်တော့။
Verse 15
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये।कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः।।।।
ကာလ (အချိန်) ၏ကြိုးကွင်းဖြင့် ချည်နှောင်ခံပြီးသားသော လူတို့သည် အင်ဒြိယာခြောက်ပါး ပျက်ယွင်းသွား၍ မလုပ်သင့်သည်နှင့် လုပ်သင့်သည်ကို မခွဲခြားမသိနိုင်တော့သည်။
Verse 16
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भ्रुकुटीं ततः।स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः।।।।रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्।
ဤသို့ ရာမအား ပြောဆိုပြီးနောက် ညလှည့်သတ္တဝါ (နိသာစရ) သည် မျက်ခုံးကို ချုံ့ကာ မျက်နှာတင်းမာလျက်၊ စစ်မြေပြင်တွင် ထိုးနှက်ရန် လက်နက်ကို အရပ်ရပ် လှည့်ကြည့်ရာ အနီး၌ သာလပင်ကြီးတစ်ပင်ကို တွေ့မြင်하였다။
Verse 17
स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।।।तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः।राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।।।
ခရာသည် ဒေါသဖြင့် အောက်နှုတ်ခမ်းကို သွားဖြင့်ကိုက်ကာ ထိုသစ်ပင်ကို အမြစ်ပါလုံးဝ ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် အင်အားကြီးသော လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် မြှောက်တင်ကာ ဟိန်းဟောက်၍ ရာမကို ရည်ညွှန်းပစ်ချပြီး “မင်း သေပြီ!” ဟု ဆို하였다။
Verse 18
स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।3.30.17।।तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः।राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।3.30.18।।
ခရာသည် အောက်နှုတ်ခမ်းကို ကိုက်ကာ ထိုသစ်ပင်ကို အမြစ်ပါ ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် လက်မောင်းခိုင်မာသန်စွမ်းဖြင့် မြှောက်တင်ကာ ဟိန်းဟောက်၍ ရာမထံသို့ ပစ်ချပြီး “မင်း သေပြီ!” ဟု ပြော하였다။
Verse 19
तमापतन्तं बाणौघैच्छित्वा रामः प्रतापवान्।रोषमाहारयत्तीव्रं निहन्तुं समरे खरम्।।।।
သစ်ပင်ကြီးသည် သူ့ထံသို့ ပြင်းထန်စွာ ကျရောက်လာသော်လည်း တန်ခိုးကြီးသော ရာမသည် မြားမိုးဖြင့် ခွဲဖျက်ပစ်하였다။ ထို့နောက် စစ်မြေပြင်၌ ခရာကို သတ်နှိမ်ရန် ပြင်းထန်သော ဒေါသနှင့် သန္နိဋ္ဌာန်ကို စုစည်း하였다။
Verse 20
जातस्वेदस्ततो रामो रोषाद्रक्तान्तलोचनः।निर्भिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम्।।।।
ထို့နောက် ရာမသည် ချွေးထွက်လျက်၊ ဒေါသကြောင့် မျက်စွန်းနီရဲကာ စစ်မြေပြင်တွင် ခရကို မြားတစ်ထောင်ဖြင့် ထိုးဖောက်နှိမ်နင်း하였다။
Verse 21
तस्य बाणान्तराद्रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम्।गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः।।।।
မြားထိုးဖောက်ရာ အပေါက်အကြားမှ ဖျားဖျားဖွေးဖွေး အမြှုပ်ထသော သွေးအများအပြား စီးကျလာသည်၊ ပရသ္ရဝဏ တောင်မှ ရေစီးရေတန်းများ လျှံကျသကဲ့သို့။
Verse 22
विह्वलस्सकृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे।मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम्।।।।
စစ်ပွဲတွင် ရာမ၏မြားများကြောင့် ခရသည် တုန်လှုပ်ယိုင်ယွင်းသော်လည်း သွေးနံ့ကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ ထိုသူထံသို့ ထပ်မံ လျင်မြန်စွာ ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်하였다။
Verse 23
तमापतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम्।अपासर्पत्प्रतिपदं किञ्चित्वरितविक्रमः।।।।
ဒေါသတကြီး ပျံဝင်လာ၍ သွေးစိုရွှဲနေသူကို မြင်သော် ရာမသည် လက်နက်ပညာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ ခြေတစ်လှမ်း နောက်ဆုတ်ကာ ရပ်တည်ပုံကို လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ညှိနှိုင်း하였다။
Verse 24
ततः पावकसङ्काशं वधाय समरे शरम्।खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम्।।।।
ထို့နောက် စစ်မြေပြင်၌ ခရာကို သတ်ရန်အတွက် ရာမသည် မီးကဲ့သို့ တောက်ပသော မြားတစ်စင်းကို ကိုင်ယူ၍၊ ဗြဟ္မာ၏ အပြစ်ဒဏ်တံတား တစ်လက်ထပ်တူပင် ဖြစ်သကဲ့သို့။
Verse 25
स तं दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता।संदधे चापि धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति।।।।
ဓမ္မတရားရှိသော ရာမသည် မဃဝတ် (အင်ဒြာ) သော တေဝတားတို့၏ ပညာရှိဘုရင် ပေးအပ်သော အာယုဓကို မြားတင်၍ ခရာဘက်သို့ လွှတ်ပစ်하였다။
Verse 26
स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिस्वनः।रामेण धनुरायम्य खरस्योरसिचापतत्।।।।
ရာမသည် သေနတ်ကို အပြည့်အဝ ဆွဲတင်၍ မိုးကြိုးပေါက်သံကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော အသံထွက်သည့် မဟာမြားတစ်စင်းကို လွှတ်ပစ်ရာ၊ ထိုမြားသည် ခရာ၏ ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ ထိမှန်၍ ကျရောက်하였다။
Verse 27
स पपात खरो भूमौ दह्यमानश्शरानग्निना।रुद्रेणेव विनिर्दग्धश्वेतारण्ये यथान्तकः।।।।
ခရာသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျ၍ မြား၏ မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသကဲ့သို့၊ ဆွေတအာရဏ္ယ၌ ရုဒြာ၏ မီးဒဏ်ကြောင့် လောင်ကျွမ်းသည့် အန္တက (ယမ) ကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 28
स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा।बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः।।।।
သတ်ခံရသော ခရာသည် လဲကျသွား၏—ဝෘတြကို ဝဇ္ရဖြင့် ထိုးနှက်သကဲ့သို့၊ နမုချိကို ဖုံးမြှုပ်သော ဖျော်ရည်ဖုံး (ဖုံး) ဖြင့် ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ သို့မဟုတ် ဘလကို အင်ဒြာ၏ အာယုဓဖြင့် လဲကျစေသကဲ့သို့။
Verse 29
ततो राजर्षयस्सर्वे सङ्गताः परमर्षयः।सभाज्य मुदिता राममिदं वचनमब्रुवन्।।।।
ထို့နောက် ရာဇဣသီတို့အားလုံးနှင့် အမြင့်မြတ်သော မဟာဣသီတို့သည် စုဝေးလာကြ၍ ရာမကို ရိုသေစွာ ချီးမြှောက်ပူဇော်ကာ ဝမ်းမြောက်လျက် ဤစကားများကို ပြောကြ၏။
Verse 30
एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः।शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरन्दरः।।।।
ဤအကြောင်းအရာအတွက်ပင် တေဇာတော်ကြီးသော မဟိန္ဒြ—ပာကကို အနိုင်ယူသူ အိန္ဒြ၊ မြို့တံခါးဖျက်သူ ပုရန္ဒရ—သည် သရဘင်္ဂ၏ သန့်ရှင်းသော အာရှရမ်သို့ ကြွလာ၏။
Verse 31
आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः।एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम्।।।।
မဟာဣသီတို့သည် အကြံအစည်တစ်ရပ်ဖြင့် သင်ကို ဤဒေသသို့ ခေါ်ဆောင်လာကြသည်။ ထိုသို့ပြုခြင်းမှာ ကြမ်းတမ်း၍ အပြစ်ကမ္မပြုသော ရက္ခသတို့ကို သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးရန်အတွက် ဖြစ်၏။
Verse 32
तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज।सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः।।।।
ဒဿရထ၏ သားတော်ရေ၊ သင်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိစ္စတာဝန် ပြီးမြောက်လေပြီ။ ယခု ဒဏ္ဍကတော၌ မဟာဣသီတို့သည် ငြိမ်းချမ်းပျော်ရွှင်စွာ ဓမ္မကို ကျင့်သုံးကြလိမ့်မည်။
Verse 33
एतस्मिन्तरे देवाश्चारणैस्सह सङ्गताः।दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः।।।।रामस्योपरि संह्रुष्टा ववृषुर्विस्मितास्तदा।
ထိုအချိန်တွင် ဒေဝတားတို့သည် ချာရဏာတို့နှင့်အတူ စုဝေးလာကြ၍ ဒုန္ဒုဘီစည်များကို တီးခတ်ကာ ပီတိဖြင့် အရပ်ရပ်မှ ပန်းမိုးကို သွန်းလောင်း၍ ရာမ၏ အံ့ဖွယ်ဗီရကမ္မကို အံ့အားသင့်လျက် ပန်းများကို ရာမပေါ်သို့ ကြဲချကြ၏။
Verse 34
अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।।।चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।।।
မုဟူရတတစ်ဝက်ထက် အနည်းငယ်ပိုသော အချိန်အတွင်း၌ ရာမသည် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ခရာနှင့် ဒူෂဏာတို့ကို ဦးဆောင်သော ကြောက်မက်ဖွယ် အကျင့်ကမ္မရှိ ရက္ခသများ တစ်သောင်းလေးထောင်ကို မဟာစစ်ပွဲ၌ ချေမှုန်းသတ်ဖြတ်ခဲ့၏။
Verse 35
अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।3.30.34।।चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।3.30.35।।
မဟာစစ်ပွဲ၌ ခရာနှင့် ဒူෂဏာတို့ကို ဦးဆောင်သော ကြောက်မက်ဖွယ် အကျင့်ကမ္မရှိ ရက္ခသများ တစ်သောင်းလေးထောင်သည် သတ်ဖြတ်ခံရကြ၏။
Verse 36
अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः।अहो वीर्यमहो दाक्ष्यं विष्णोरिव हि दृश्यते।।।।इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम्।
သူတို့က “အို—ကိုယ်တရားကို သိမြင်သော ရာမ၏ ကမ္မကြီးသည် မဟာမြတ်လှ၏။ အို—ဗီရိယ၊ အို—ကျွမ်းကျင်မှုသည် ပြည့်စုံလှ၏; ဗိဿဏု၏ အာနုဘော်ကဲ့သို့ ထင်ရှားမြင်ရသည်” ဟု ဆိုကြပြီးနောက် ဒေဝတားတို့အားလုံးသည် လာသကဲ့သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာကြ၏။
Verse 37
तस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्सह सीतया।गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी।।।।
ထိုအချိန်တွင် ဗီရသူ လက္ခမဏသည် စီတာနှင့်အတူ တောင်တန်းခံတပ်ကဲ့သို့သော နေရာမှ ထွက်လာပြီး စိတ်ချမ်းသာပီတိဖြင့် အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၏။
Verse 38
ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः।प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः।।।।
ထို့နောက် အောင်မြင်သူ ဗီရသူရဲ ရာမသည် မဟာရိရှီများ၏ ပူဇော်ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ခံယူကာ လက္ခမဏ၏ ရိုသေစွာ ကြိုဆိုပူဇော်ခြင်းနှင့်အတူ အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 39
तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम्।बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे।।।।
သူ့ကိုမြင်သော်—ရန်သူသတ်သူ၊ မဟာရိရှီများအတွက် ချမ်းသာပျော်ရွှင်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းသူ—ဝိုင်ဒေဟီသည် ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲကာ မိမိ၏ ခင်ပွန်းကို ဖက်လှမ်း拥抱하였다။
Verse 40
मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान्हतान्।रामं चैवाव्यथं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा।।।।
အလွန်အမင်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် ပြည့်နှက်နေသော ဇနက၏ သမီးသည် ရက္ခသအုပ်စုများ သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို မြင်၍လည်းကောင်း၊ ရာမကို ထိခိုက်မရှိ အန္တရာယ်ကင်းစွာ မြင်၍လည်းကောင်း စိတ်ကျေနပ်ပီတိဖြစ်하였다။
Verse 41
ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं सभाज्यमानं मुदितैर्महर्षिभिः।पुनः परिष्वज्य शशिप्रभानना बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा।।।।
ထို့နောက် လမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော မျက်နှာရှိသည့် ဇနက၏ သမီးသည် မဟာရိရှီများ ပီတိဖြင့် ဂုဏ်ပြုနေစဉ် ရက္ခသတပ်စုကို ချေမှုန်းခဲ့သော သူ့ကို ထပ်မံဖက်လှမ်း拥抱ကာ ထိုအခါ အလွန်ဝမ်းမြောက်လေ၏။
The sarga frames a dharmic use of force: Rāma’s violence is justified as protection of ascetics and sacrificial practice against a persistent aggressor, while warning that arrogance and intimidation of brāhmaṇas destabilize social-ritual order.
Speech and perception degrade under the ‘kālapāśa’ motif: those nearing ruin lose discrimination (kārya/akārya). The text contrasts Rāma’s disciplined, purpose-bound action with Khara’s reactive rage and abusive rhetoric.
Daṇḍaka and Janasthāna are treated as contested sacred space for muni-life; Śarabhaṅgāśrama is referenced in relation to Indra’s purpose, while Prasravaṇa and Śvetāraṇya appear through similes that anchor the battle in a wider mythic geography.