
त्रिशिरोवधः (The Slaying of Triśiras) — Araṇyakāṇḍa, Sarga 27
अरण्यकाण्ड
ဤသရဂ၌ ဇနသ္ထာန ရန်မြေပြင်၌ စစ်ပွဲတစ်ခန်းကို အထူးအာရုံစိုက်ဖော်ပြထားသည်။ ခရာသည် ရာမဘက်သို့ ချီတက်လာစဉ် ရက္ခသ စစ်ခေါင်းဆောင် တြိသီရ သည် ကြားဝင်ကာ ခရာကို နောက်ဆုတ်စေ၍ တိုက်ပွဲကို မိမိထံ အပ်နှံရန် တောင်းဆိုသည်။ သူသည် မိမိလက်နက်ပေါ်တွင် သစ္စာပြု၍ ရာမကို သတ်မည်ဟု ကတိပြုကာ ဤဒွဲလ်ကို ကံကြမ္မာစမ်းသပ်မှုဟု ဆိုပြီး ခရာအား ခဏတာ မ偏မလွဲ သက်သေဖြစ်နေစေလိုသည်။ ခွင့်ပြုချက်ရသော် တြိသီရသည် မြင်းချည်ထားသော တောက်ပသည့် ရထားစစ်တင်ကာ ဒရမ်သံကဲ့သို့ ဂုဏ်သံထွက်စေသည့် မြားမိုးထူထပ်ကို ပစ်လွှတ်သည်။ ရာမသည် တည်ငြိမ်စွာ တိုက်ခံသော်လည်း နဖူးပေါ်သို့ မြားသုံးစင်း ထိမှန်လာသည့်အခါ ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ရှားတုံ့ပြန်သည်။ ရာမသည် ဒေဝါနတ်မဟုတ်သော ရက္ခသ၏ အင်အားကို အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း မြားများသည် အရေပြားကိုသာ ခြစ်သွားနိုင်ကြောင်း ဆိုကာ ဒဏ်ရာကို သည်းခံနိုင်စွမ်း၏ အတိုင်းအတာအဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် အဆိပ်ကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မြားတစ်ဆယ့်လေးစင်းကို တြိသီရ၏ ရင်ဘတ်သို့ ပစ်ကာ မြင်းလေးကောင်ကို လဲကျစေ၍ ရထားကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် လုပ်သည်၊ ရထားမောင်းကိုလည်း ချေမှုန်းပြီး အလံကို ဖြတ်တောက်ကာ လှုပ်ရှားမှု၊ အမိန့်ပေးမှုနှင့် သင်္ကေတအာဏာတို့ကို တစ်ဆင့်ချင်း ဖယ်ရှားသည်။ ပျက်စီးသည့် ရထားအပျက်အစီးမှ တြိသီရ ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသော် ရာမသည် ထိုးဖောက်ပစ်ခတ်ပြီး မြားသုံးစင်းဖြင့် လျင်မြန်မတ်မတ်ကာ သူ၏ ခေါင်းသုံးလုံးကို ဖြတ်တောက်သည်။ ကျန်ရက္ခသများသည် ကြောက်လန့်ကာ ပြန့်ကျဲထွက်ပြေးကြပြီး ခရာသည် ဒေါသထွက်ကာ သူတို့ကို ပြန်လည်စုစည်း၍ ရာဟုက လကို ချဉ်းကပ်သကဲ့သို့ ရာမပေါ်သို့ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်လာသဖြင့် သရဂ၏ အဆုံးတွင် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။
Verse 1
खरं तु रामाभिमुखं प्रयान्तं वाहिनीपतिः। राक्षसस्त्रिशिरा नाम सन्निपत्येदमब्रवीत्।।3.27.1।।
ခရာသည် ရာမကို မျက်နှာမူ၍ တိုးလာစဉ်၊ တပ်မတော်၏ မဟာမူးဖြစ်သော တရီရှီရတ်စ် အမည်ရှိ ရက္ခသသည် အနီးသို့ လာရောက်ကာ ဤသို့ ပြောဆို하였다။
Verse 2
मां नियोजय विक्रान्त सन्निवर्तस्व साहसात्। पश्य रामं महाबाहुं संयुगे विनिपातितम्।।3.27.2।।
“အို သတ္တိရှင်သူရဲကောင်း၊ ဤတာဝန်ကို ငါ့ထံ အပ်နှံလော့; အလွန်အကျွံ ရဲရင့်သတ္တိပြုခြင်းမှ နောက်ဆုတ်လော့။ စစ်မြေပြင်၌ လက်မောင်းကြီး ရာမ လဲကျသွားသည်ကို သင်မြင်ရလိမ့်မည်။”
Verse 3
प्रतिजानामि ते सत्यमायुधं चाहमालभे। यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम्।।3.27.3।।
“ငါသည် သင့်အား အမှန်တကယ် စကားပေးကတိပြု၏—လက်နက်ကို ထိ၍ သစ္စာတည်၏—ရာမကို ငါသတ်မည်။ သူသည် ရက္ခသတို့အတွက် သတ်သူဖြစ်လာသဖြင့် ယခုတော့ ရက္ခသအားလုံးက သတ်သင့်သူ ဖြစ်လာပြီ။”
Verse 4
अहं वास्य रणे मृत्युरेष वा समरे मम। विनिवृत्य रणोत्साहान्मुहूर्तं प्राश्निको भव।।3.27.4।।
“စစ်ပွဲ၌ ငါသည် သူ၏ သေမင်းဖြစ်မည်၊ သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်၌ သူသည် ငါ၏ သေမင်းဖြစ်မည်။ တိုက်ခိုက်လိုစိတ်ကို ခဏတားဆီး၍ အကဲဖြတ်သူအဖြစ် ထိုင်လော့—ဘယ်သူက ဘယ်သူကို သတ်သည်ကို ကြည့်လော့။”
Verse 5
प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि। मयि वा निहते रामं संयुगायोपयास्यसि।।3.27.5।।
ရာမ သတ်ခံရလျှင် သင် ဝမ်းမြောက်၍ ဇနသ္ထာနသို့ ပြန်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် ငါ သတ်ခံရလျှင် သင်ကိုယ်တိုင် ရာမကို စစ်မြေပြင်၌ ရင်ဆိုင်ရန် သွားရမည်။
Verse 6
खरस्त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात्प्रसादितः। गच्छ युध्येत्यनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ।।3.27.6।।
သုံးခေါင်းရှိသော တြိသီရသ်သည် သေမင်းကိုတွေ့လိုသော ဆန္ဒကြောင့် ခရကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ခရက “သွား၍ တိုက်လော့” ဟု ခွင့်ပြုသဖြင့်၊ ခွင့်ရပြီးနောက် တြိသီရသ်သည် ရာမကို မျက်နှာမူကာ ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 7
त्रिशिराश्च रथेनैव वाजियुक्तेन भास्वता। अभ्यद्रवद्रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः।।3.27.7।।
ထို့နောက် တြိသီရသ်သည် မြင်းများချိတ်ဆက်ထားသော တောက်ပသည့် ရထားပေါ်တက်ကာ စစ်မြေပြင်၌ ရာမထံသို့ ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်သည်။ သုံးထိပ်တောင်တန်းတစ်ခု ရှေ့သို့ တိုးလာသကဲ့သို့ပင်။
Verse 8
शरधारासमूहान्स महामेघ इवोत्सृजन्। व्यसृजत्सदृशं नादं जलार्द्रस्य तु दुन्दुभेः।।3.27.8।।
သူသည် မိုးတိမ်ကြီးက မိုးရွာသကဲ့သို့ မြားမိုးအစုအဝေးများကို လွှတ်ချလိုက်ပြီး၊ ရေစိုနေသော ဒုန္ဒုဘိဒုံ၏ တုန်ခါသံကဲ့သို့ ထူထဲ၍ မျှင့်မဲသော ဟိန်းသံကို ထုတ်လွှင့်하였다။
Verse 9
आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः। धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन्सायकान् शितान्।।3.27.9।।
တိရ္ဓိရှီရသ် ရက္ခသက ရှေ့တိုးလာသည်ကို မြင်သော် ရာဃဝ (သီရားမ) သည် လေးကို ကိုင်မြှောက်ကာ ထက်မြက်သော မြားများကို လှုပ်ခါ၍ အပြန်အလှန်တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ပြင်လေ၏။
Verse 10
स सम्प्रहारस्तुमुलो रामत्रिशिरसोर्महान्। बभूवातीव बलिनोस्सिंहकुञ्जरयोरिव।।3.27.10।।
ရာမနှင့် တရီရှီရတ်စ်တို့၏ မဟာတော်လှန်တိုက်ခိုက်မှုသည် အလွန်အမင်း ဆူညံကြမ်းတမ်းလာ၍ အင်အားကြီးသော ခြင်္သေ့နှင့် ဆင် တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 11
ततस्त्रिशिरसा बाणैर्ललाटे ताडितस्त्रिभिः। अमर्षी कुपितोरामस्संरब्धमिदमब्रवीत्।।3.27.11।।
ထို့နောက် တရီရှီရတ်စ်သည် မြားသုံးစင်းဖြင့် ရာမ၏ နဖူးကို ထိမှန်စေ하였다။ ရာမသည် မခံနိုင်အောင် မာနတက်၍ ဒေါသထွက်ကာ စိတ်လှုပ်ရှားလျက် ဤသို့ ပြောဆို하였다။
Verse 12
अहो विक्रमशूरस्य राक्षसस्येदृशं बलम्। पुष्पैरिव शरैर्यस्य ललाटेऽस्मिन्परिक्षतः।।3.27.12।।
“အို! ဤသည်ပင် ရဲရင့်သတ္တိကြီးသော ရက္ခသ၏ အင်အားလော—သူ၏ မြားများသည် ပန်းကဲ့သို့သာ ဖြစ်၍ ဤနဖူးကို အနည်းငယ်သာ ခြစ်ရာပေးနိုင်သည်!”
Verse 13
ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश्चापगुणाच्च्युतान्। एवमुक्त्वा तु संरब्धश्शरानाशीविषोपमान्।3.27.13।।त्रिशिरोवक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश।
“ငါ့လေးကြိုးမှ လွှတ်လိုက်သော မြားတို့ကို သင်လည်း လက်ခံလော့!” ဟုဆိုပြီးနောက် ရာမသည် ဒေါသထန်ထန်ဖြင့် ရုန်းကန်တက်ကြွလာကာ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့သော မြားများဖြင့် တြိရှီရတ်၏ ရင်ဘတ်ကို မြားတစ်ဆယ်လေးစင်း ထိုးနှက်လေ၏။
Verse 14
चतुर्भिस्तुरगानस्य शरैः सन्नतपर्वभिः।।3.27.14।।न्यपातयत तेजस्वी चतुरस्तस्य वाजिनः।
အဆစ်အပိုင်းကောင်းကောင်း ချိတ်ဆက်ထားသော မြားလေးစင်းဖြင့် ထွန်းတောက်သည့် သူရဲကောင်းသည် ရန်သူ၏ မြန်ဆန်သော မြင်းလေးကောင်ကို လဲကျစေ하였다။
Verse 15
अष्टभिस्सायकैस्सूतं रथोपस्थान्न्यपातयत्।।3.27.15।।रामश्चिच्छेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम्।
မြှားရှစ်စင်းဖြင့် ရာမသည် ရထားပေါ်က စာရഥီကို ရထားတင်ခုံမှ လှဲချလိုက်သည်။ ထို့နောက် မြှားတစ်စင်းတည်းဖြင့် မြင့်မားစွာ ထူထောင်ထားသော ရန်သူ၏ အလံကို ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။
Verse 16
ततो हतरथात्तस्मादुत्पतन्तं निशाचरम्।।3.27.16।।बिभेद रामस्तं बाणैर्हृदये सोऽभवज्जडः।
ထို့နောက် ရထားပျက်စီးသွားသော မိမိရထားမှ ခုန်ထွက်ပြေးသည့် ညလှည့်သတ္တဝါကို ရာမသည် မြှားများဖြင့် ရင်ဘတ်၌ ထိုးဖောက်လိုက်ရာ သူသည် မူးဝေ၍ လှုပ်ရှားမနိုင်ဘဲ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။
Verse 17
सायकैश्चाप्रमेयात्मा सामर्षस्तस्य रक्षसः।।3.27.17।।शिरांस्यपातयद्रामो वेगवद्भिस्त्रिभिश्शितैः।
ထို့နောက် အင်အားမတိုင်းတာနိုင်သော ရာမသည် ဒေါသထွက်လျက် ထိုရက္ခသ၏ ခေါင်းများကို လျင်မြန်၍ ထက်မြက်သော မြှားသုံးစင်းဖြင့် ဖြတ်ကျစေ하였다။
Verse 18
स भूमौ रुधिरोद्गारी रामबाणाभिपीडितः।।3.27.18।।न्यपतत्पतितैः पूर्वं स्वशिरोभिर्निशाचरः।
ရာမ၏ မြှားများကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသော ညလှည့်သတ္တဝါသည် သွေးယိုစီးလျက် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။ သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ခေါင်းများသည် အရင်ကတည်းက သူ့ရှေ့တွင် ကျပြီးသားဖြစ်သည်။
Verse 19
हतशेषास्ततो भग्ना राक्षसाः खरसंश्रया।।3.27.19।।द्रवन्ति स्म न तिष्ठन्ति व्याघ्रत्रस्ता मृगा इव।
ထို့နောက် ကျန်ရစ်သော ရက္ခသတို့သည် ခရ၏အကာအကွယ်အောက်၌ရှိသော်လည်း စိတ်ဓာတ်ကျိုးပဲ့၍ အရှုံးပေးကာ မရပ်မနား ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ ကျားကိုကြောက်လန့်သော သမင်တို့ကဲ့သို့ပင်။
Verse 20
तान्खरो द्रवतो दृष्ट्वा निवर्त्य रुषितस्स्वयम्।।3.27.20।।राममेवाभिदुद्राव राहुश्चन्द्रमसं यथा।
သူတို့ ထွက်ပြေးနေသည်ကို ခရမြင်သော် ဒေါသထွက်၍ ကိုယ်တိုင်ပင် ပြန်လှန်ခိုင်းကာ၊ ထို့နောက် ရာမကိုသာ တန်းတန်းမတ်မတ် တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်သွားသည်။ ရာဟုက လကို ဝင်ရောက်ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့။
The pivotal action is Rāma’s calibrated use of force against an aggressive commander: after enduring injury and assessing threat, he escalates methodically—first neutralizing the enemy’s means of harm (horses, chariot crew, banner) and only then delivering the lethal, concluding strike.
The sarga frames valor as disciplined agency: Triśiras’ boastful oath contrasts with Rāma’s measured endurance and decisive action, implying that righteous power is validated not by proclamation but by restraint, clarity of purpose, and protection of moral order.
Janasthāna is invoked as the rākṣasa stronghold destination and strategic backdrop, while cultural-literary landmarks appear through similes—Rāhu’s approach to the moon and the Trishringa mountain—used to index cosmic threat and overwhelming martial presence.