
खरस्य क्रोधः — शूर्पणखावृत्तान्तकथनम् (Khara’s Wrath and Śūrpaṇakhā’s Report)
अरण्यकाण्ड
အခန်း (Sarga) ၁၉ သည် ခါရာ (Khara) က သူ၏ညီမဖြစ်သူ သုပ္ပနခါ (Shurpanakha) အား နှာခေါင်းပြတ်၊ နားရွက်ပြတ် ဒဏ်ရာများနှင့် သွေးများစွန်းထင်းနေသည်ကို တွေ့ရှိခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ခါရာသည် ရက္ခသတို့၏ မာန်မာနဖြင့် ပြင်းထန်သော စကားလုံးများကို သုံးနှုန်းကာ အပြစ်ကျူးလွန်သူအား မြွေဆိုးကို ရန်စသူ သို့မဟုတ် သေမင်း၏ ကျော့ကွင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သူကဲ့သို့ တင်စားပြောဆိုသည်။ သူသည် တရားခံအား စစ်မြေပြင်သို့ ဆွဲခေါ်သွားပါက မည်သည့်နတ်ဘုရားကမျှ ကယ်တင်နိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကြွေးကြော်သည်။ သုပ္ပနခါသည် တဖြည်းဖြည်း သတိပြန်လည်လာပြီး မျက်ရည်များကြားမှ ရာမနှင့် လက်ခဏ (Rama and Lakshmana) ဟုခေါ်သော လူငယ်ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးအကြောင်း ပြောပြသည်။ သူတို့သည် ရသေ့များကဲ့သို့ သစ်ခေါက်နှင့် သားရေများကို ဝတ်ဆင်ထားသော်လည်း မင်းညီမင်းသား လက္ခဏာများ ရှိကြောင်းနှင့် သူတို့ကြားတွင် လှပသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး (သီတာ) ရှိကြောင်း ပြောပြသည်။ သူမသည် ထိုအမျိုးသမီးကြောင့် ယခုကဲ့သို့ အရှက်ကွဲရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုပြီး စစ်မြေပြင်တွင် ၎င်းတို့၏ သွေးကို သောက်သုံးလိုကြောင်း လက်စားချေလိုစိတ်ကို ထုတ်ဖော်သည်။ ခါရာသည် အလွန်ဒေါသထွက်ကာ ရက္ခသစစ်သည် ၁၄ ဦးကို စေလွှတ်၍ ထိုလူသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးကို သတ်ဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ သို့သော် ဤအခန်းသည် ရာမ၏ ဘုန်းတန်ခိုးကြောင့် ရက္ခသ ၁၄ ဦးတို့ တောမီးကို မယှဉ်နိုင်သော ဆင်များကဲ့သို့ ပျက်စီးရှုံးနိမ့်ရပုံဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။
Verse 1
तां तथा पतितां दृष्ट्वा विरूपां शोणितोक्षिताम्।भगिनीं क्रोधसन्तप्तः खरः पप्रच्छ राक्षसः।।।।
အစ်မကို ထိုသို့ လဲကျနေပြီး ရုပ်ပျက်သွားကာ သွေးစိုရွှဲနေသည်ကို မြင်လျှင် ဒေါသဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသော ရက္ခသ ခရာသည် မိမိ၏ညီမကို မေးမြန်း하였다။
Verse 2
उत्तिष्ठ तावदाख्याहि प्रमोहं जहि सम्भ्रमम्।व्यक्तमाख्याहि केन त्वमेवं रूपा विरूपिता।।।।
ထလော့၊ တွေဝေမှုနှင့် ထိတ်လန့်မှုကို ပယ်ဖျောက်လော့။ သင့်အား ဤကဲ့သို့ ရုပ်ဆင်းပျက်အောင် မည်သူပြုလုပ်ခဲ့သည်ကို ငါ့အား အတိအလင်း ပြောပြလော့။
Verse 3
कः कृष्णसर्पमासीनमाशीविषमनागसम्।तुदत्यभिसमापन्नमङ्गुल्यग्रेण लीलया।।।।
အပြစ်ကင်းစွာ ခွေလျက်အိပ်နေသော အဆိပ်ပြင်းသည့် မြွေဟောက်နက်ကို လက်ဖျားဖြင့် ကစားလို၍ ထိုးဆွပြီး ဘေးကင်းမည်ဟု ထင်မှတ်သူကား မည်သူနည်း။
Verse 4
कः कालपाशं समासज्य कण्ठे मोहान्न बुध्यते।यस्त्वामद्य समासाद्य पीतवान्विषमुत्तमम्।।।।
မောဟဖုံးလွှမ်း၍ သေမင်း၏ ကျော့ကွင်းကို မိမိလည်ပင်း၌ စွပ်ထားလျက်နှင့် နားမလည်သူကား မည်သူနည်း။ ယနေ့ သင့်ကို တိုက်ခိုက်သောသူသည် အလွန်ပြင်းထန်သော အဆိပ်ကို သောက်လိုက်ခြင်းနှင့် တူပေသည်။
Verse 5
बलविक्रमसम्पन्ना कामगा कामरूपिणी।इमामवस्थां नीता त्वं केनान्तकसमागता।।।।
သင်သည် ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံပြီး အလိုရှိရာ သွားနိုင်ကာ အလိုရှိရာ ရုပ်ဖန်ဆင်းနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ သင့်ကို သေမင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရသကဲ့သို့သော ဤအခြေအနေသို့ ရောက်အောင် မည်သူ ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း။
Verse 6
देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम्।कोऽयमेवं विरूपां त्वां महावीर्यश्चकार ह।।।।
နတ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ဘီလူးများ သို့မဟုတ် ကြီးမြတ်သော ရသေ့များအနက် မည်သည့်သူရဲကောင်းသည် သင့်ကို ဤကဲ့သို့ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်စေခဲ့သနည်း။
Verse 7
न हि पश्याम्यहं लोके यः कुर्यान्मम विप्रियम्।अमरेषु सहस्राक्षं महेन्द्रं पाकशासनम्।।।।
ဤလောက၌ ငါမနှစ်သက်သောအမှုကို ပြုလုပ်နိုင်သူ တစ်စုံတစ်ယောက်ကိုမျှ ငါမမြင်ပေ။ နတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်းသော်မှ ငါ့ကို ဆန့်ကျင်ရဲမည် မဟုတ်ပေ။
Verse 8
अद्याहं मार्गणैः प्राणानादास्ये जीवितान्तकैः।सलिले क्षीरमासक्तं निष्पिबन्निव सारसः।।।।
ရေနှင့်ရောထားသော နို့ရည်ကို ဟင်္သာငှက်သည် ခွဲခြားသောက်သုံးသကဲ့သို့ ယနေ့ပင် ငါသည် အသက်အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော မြားတို့ဖြင့် သူ၏အသက်ကို နှုတ်ယူမည်။
Verse 9
निहतस्य मया सङ्ख्ये शरसंकृत्तमर्मणः।सफेनं रुधिरं रक्तं मेदिनी कस्य पास्यति।।।।
စစ်မြေပြင်၌ ငါသတ်ဖြတ်လိုက်၍ မြားဒဏ်ကြောင့် အသက်သွေးကြောပြတ်ကာ သေဆုံးသောအခါ မြေကြီးသည် အဘယ်သူ၏ အမြှုပ်ထနေသော သွေးနီကို သောက်သုံးမည်နည်း။
Verse 10
कस्य पत्ररथाः कायान्मांसमुत्कृत्य सङ्गताः।प्रहृष्टा भक्षयिष्यन्ति निहतस्य मया रणे।।।।
ငှက်လင်းတများ အုပ်စုလိုက် စုဝေး၍ မည်သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ အသားကို ဆုတ်ဖြတ်ယူကာ ဝမ်းမြောက်စွာ စားသောက်မည်နည်း—သူသည် စစ်မြေပြင်၌ ငါ့လက်ဖြင့် သတ်ကျဆုံးသွားသောအခါ။
Verse 11
तं न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।मयापकृष्टं कृपणं शक्तास्त्रातुं महाहवे।।।।
မဟာစစ်ပွဲ၌ ငါက ဆွဲခေါ်သွားမည့် ထိုကံဆိုးသူကို နတ်များလည်း မကယ်နိုင်၊ ဂန္ဓဗ္ဗများလည်း မကယ်နိုင်၊ ပိသာစများလည်း မကယ်နိုင်၊ ရက္ခသများတောင် မကယ်နိုင်။
Verse 12
उपलभ्य शनैस्संज्ञां तं मे शंसितुमर्हसि।येन त्वं दुर्विनीतेन वने विक्रम्य निर्जिता।।।।
သင်သည် တဖြည်းဖြည်း သတိပြန်ရလာသောအခါ၊ ဤတောအတွင်း၌ သင်ကို အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့သော အဟန်အတားမရှိ အထက်တန်းထင်မြင်သူသည် မည်သူနည်းကို ငါ့အား ပြောပြသင့်သည်။
Verse 13
इति भ्रातुर्वचश्श्रुत्वा क्रुद्धस्य च विशेषतः।ततश्शूर्पणखा वाक्यं सबाष्पमिदमब्रवीत्।।।।
အစ်ကို၏ စကားကို ကြားရပြီး—အထူးသဖြင့် သူ၏ ဒေါသပြင်းထန်မှုကို မြင်ရသဖြင့်—ရှူရ္ပဏခာသည် မျက်ရည်နှင့်တကွ ဤစကားကို ပြောလေ၏။
Verse 14
तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ।पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ।।।।फलमूलाशनौ दान्तौ तापसौ धर्मचारिणौ।पुत्रौ दशरथस्यास्तां भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।
လူငယ်နှစ်ဦးရှိသည်—ရုပ်ရည်လှပ၍ နူးညံ့သော်လည်း မဟာအားကြီး; ဖြူစင်သော ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးကျယ်; သစ်ခွံအဝတ်နှင့် အနက်ရောင် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ထားကြသည်။ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ စားသောက်၍ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သူများ၊ တပသီများ၊ ဓမ္မလမ်းကို လိုက်နာကျင့်သုံးသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် ဒဿရထ၏ သားတော်များ—ရာမနှင့် လက္ခမဏ—ဖြစ်ကြ၏။
Verse 15
तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ।पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ।।3.19.14।।फलमूलाशनौ दान्तौ तापसौ धर्मचारिणौ।पुत्रौ दशरथस्यास्तां भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।3.19.15।।
လူငယ်နှစ်ဦးသည် ရုပ်ရည်လှပ၍ နူးညံ့သော်လည်း အလွန်အားကြီးကာ၊ ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးကျယ်ဝန်းပြီး သစ်ခွံအဝတ်နှင့် အနက်ရောင် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ထားကြ၏။ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ စားသောက်ကာ စိတ်ကိုထိန်းသိမ်း၍ တပသီအဖြစ် ဓမ္မလမ်းကို လိုက်နာကြသူများ—ဒశရထ၏ သားတော် ညီအစ်ကို ရာမနှင့် လက္ခမဏ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 16
गन्धर्वराजप्रतिमौ पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ।देवौ वा मानुषौ वा तौ न तर्कयितुमुत्सहे।।।।
သူတို့သည် ဂန္ဓဗ္ဗတို့အတွင်း ရာဇာတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ ရာဇလက္ခဏာများနှင့် ပြည့်စုံနေကြ၏။ သူတို့သည် နတ်တော်လား လူသားလားဟု ခန့်မှန်းဆုံးဖြတ်ရန် ကျွန်ုပ် မရဲဝံ့ခဲ့။
Verse 17
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता।दृष्टा तत्र मया नारी तयोर्मध्ये सुमध्यमा।।।।
အဲဒီနေရာမှာ သူတို့နှစ်ဦးအလယ်တွင် မိန်းမငယ်တစ်ဦးကို ကျွန်ုပ်မြင်ရသည်—အလှအပပြည့်စုံ၍ အလှဆင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ ခါးသေးသွယ်လှ၏။
Verse 18
ताभ्यामुभाभ्यां सम्भूय प्रमदामधिकृत्य ताम्।इमामवस्थां नीताहं यथानाथासती तथा।।।।
သူတို့နှစ်ဦးသည် အတူတကွ လုပ်ဆောင်၍ ထိုမိန်းမကြောင့် ကျွန်ုပ်ကို ဤအခြေအနေသို့ ကျရောက်စေခဲ့သည်—ကာကွယ်သူမရှိ အရှက်ကွဲ၍ အားကိုးရာမဲ့ မိန်းမတစ်ယောက်ကဲ့သို့။
Verse 19
तस्याश्चानृजुवृत्तायास्तयोश्च हतयोरहम्।सफेनं पातुमिच्छामि रुधिरं रणमूर्धनि।।।।
စစ်မြေပြင်အလယ်၌ အမြှုပ်ထသော သွေးကို သောက်လိုသည်—ကောက်ကျစ်သဘောရှိသော ထိုမိန်းမ၏သွေးနှင့်၊ သတ်ဖြတ်ခံရမည့် ထိုညီအစ်ကိုနှစ်ဦး၏သွေးကိုလည်း။
Verse 20
एष मे प्रथमः कामः कृतस्तात त्वया भवेत्।तस्यास्तयोश्च रुधिरं पिबेयमहमाहवे।।।।
အို အစ်ကို၊ ဤသည်ကား သင်ဖြည့်ဆည်းပေးရမည့် ကျွန်ုပ်၏ ပထမဆုံးသော ဆန္ဒဖြစ်ပါစေ။ စစ်မြေပြင်၌ ထိုမိန်းမနှင့် ထိုယောက်ျားနှစ်ယောက်တို့၏ သွေးကို ကျွန်ုပ်သောက်လိုပါသည်။
Verse 21
इति तस्यां ब्रुवाणायां चतुर्दश महाबलान्।व्यादिदेश खरः क्रुद्धो राक्षसानन्तकोपमान्।।।।
သူမ ထိုသို့ပြောနေစဉ်တွင် အမျက်ထွက်နေသော ခရသည် သေမင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အင်အားကြီး ရာက္ခသ တစ်ဆယ့်လေးဦးကို အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
Verse 22
मानुषौ शस्त्रसम्पन्नौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ।प्रविष्टौ दण्डकारण्यं घोरं प्रमदया सह।।।।
လက်နက်အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ထားပြီး သစ်ခေါက်အဝတ်နှင့် သမင်နက်ရေကို ဝတ်ဆင်ထားသော လူသားစစ်သည်နှစ်ဦးသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်အတူ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဒဏ္ဍကတောထဲသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။
Verse 23
तौ हत्वा तां च दुर्वृत्तामपावर्तितुमर्हथ।इयं च रुधिरं तेषां भगिनी मम पास्यति।।।।
ထိုနှစ်ဦးနှင့် ထိုယုတ်မာသော မိန်းမကိုပါ သတ်ဖြတ်ပြီး ပြန်လာခဲ့ကြလော့။ ငါ၏ ဤညီမသည် သူတို့၏သွေးကို သောက်လိမ့်မည်။
Verse 24
मनोरथोऽयमिष्टोऽस्या भगिन्या मम राक्षसाः।शीघ्रं सम्पाद्यतां तौ च प्रमथ्य स्वेन तेजसा।।।।
အို ရာက္ခသတို့၊ ငါ့ညီမ၏ ဤဆန္ဒကို လျင်မြန်စွာ ဖြည့်ဆည်းပေးကြလော့။ သင်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်စွမ်းအားဖြင့် ထိုနှစ်ဦးကို နှိမ်နင်း၍ ချေမှုန်းကြလော့။
Verse 25
इति प्रतिसमादिष्टा राक्षसास्ते चतुर्दश।तत्र जग्मुस्तया सार्धं घना वातेरिता यथा।।।।
ဤသို့ အမိန့်ရရှိပြီးနောက် ထိုရာခိုဆာတစ်ဆယ့်လေးဦးတို့သည် လေတိုက်ခတ်ရာ လွင့်ပါသွားသော တိမ်တိုက်များကဲ့သို့ သူမနှင့်အတူ လိုက်ပါသွားကြ၏။
Verse 26
ततस्तु ते तं समुदग्रतेजसं तथापिऽतीक्ष्णप्रदरा निशाचराः।न शेकुरेनं सहसा प्रमर्दितुं वनद्विपा दीप्तमिवाग्निमुत्थितम्।।।।
ထိုညဉ့်အခါလှည့်လည်ကျက်စားသော ဘီလူးတို့သည် ထက်မြက်သောလက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်ထားသော်လည်း တောမီးလောင်ကျွမ်းနေသည်ကို တောဆင်ရိုင်းများ မရင်ဆိုင်ရဲသကဲ့သို့ တောက်ပသောဘုန်းတန်ခိုးရှိသည့် ထိုသူကို ချက်ချင်း မတိုက်ခိုက်နိုင်ကြပေ။
The pivotal action is Khara’s immediate militarized response to a personal grievance: he converts familial injury into collective violence by ordering the killing of two forest-dwelling princes and a woman, raising questions about proportionality, lawful protection versus vengeance, and the misuse of power.
The dialogue contrasts rage-driven certainty with disciplined reality: Khara’s krodha produces overconfidence and moral blindness, while the narrative outcome (the fourteen rākṣasas failing against Rāma) underscores that adharma-driven aggression collapses before steady tejas aligned with duty.
Daṇḍakāraṇya is the key geographical frame—depicted as a ‘ghora’ (dread) forest where ascetic lifeways (bark robes, deer-skins, fruits/roots diet, self-restraint) coexist with armed preparedness, reflecting the cultural boundary between āśrama order and rākṣasa predation.