Adhyaya 62
Kuru-Sainika-Āśvāsana and Vijayaghoṣaṇa (Reassuring the Kuru Soldiers; Proclaiming Victory)
Upa-parva: Gograhana–Pratyānayana (Cattle-Raid and Recovery Episode)
After defeating the Kurus in the engagement, Arjuna (addressed as Govṛṣabhekṣaṇa/Phalguna) has Virāṭa’s substantial wealth and the recovered herds assembled. Dispersed Dhārtarāṣṭra soldiers, having fled and hidden in forest thickets, emerge hungry, thirsty, and disoriented; they approach with fear and supplication, asking Arjuna what they should do. Arjuna responds with an assurance of safety, instructing them not to fear and stating he does not intend to kill those who are distressed, thereby stabilizing the post-battle environment. The soldiers, relieved, offer blessings for his life, fame, and glory, and withdraw in submission. Arjuna then directs Prince Uttara to inspect the gathered cattle and herds with the cowherds, plan the return to Virāṭa’s city in the afternoon after watering and tending the horses, and send cowherds swiftly as messengers to announce the favorable news and proclaim victory. Uttara, acting on Arjuna’s instruction, orders envoys to report his victory to the city.
Chapter Arc: कौरवों के महारथी एकत्र होकर गोहरण के प्रसंग में अर्जुन पर टूट पड़ते हैं; एक अकेला रथी, पर सामने समूचा रथ-समुद्र। → अर्जुन असीम आत्मबल से चारों ओर बाणों का जाल बिछा देता है—मानो पर्वतों पर कुहासा छा गया हो; हाथियों की चिंघाड़, घोड़ों की हिनहिनाहट, भेरी-शंख का तुमुल निनाद रण को उन्मत्त कर देता है। → रुद्र-पराक्रम-सा रौद्र रूप धारण कर पार्थ क्रोधाग्नि उगलता है; उसकी शर-वर्षा से धार्तराष्ट्रों की सेना दग्ध-सी दिखती है और महारथी भी ठिठकते हैं। → अर्जुन सेना को वित्रस्त कर, महारथियों को द्रावित कर विजय-श्रेष्ठ बनकर रणभूमि से लौटता है; कौरव-पक्ष शांति/विराम की ओर झुकता दिखता है। → पराजित कौरव-वीरों की अगली प्रतिक्रिया—प्रतिशोध, लज्जा या संधि—अभी अनकही रह जाती है।
Shlokas
Verse 1
/ अप८ा अपर () ऑज अपार द्विषष्टितमो<5 ध्याय: अर्जुनका सब योद्धाओं और महारथियोंके साथ युद्ध वैशम्पायन उवाच अथ संगम्य सर्वे ते कौरवाणां महारथा: । अर्जुनं सहिता यत्ता: प्रत्ययुध्यन्त भारत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर कौरवसेनाके सब महारथी मिलकर एक साथ संगठित हो बड़ी सावधानीके साथ अर्जुनका सामना करने लगे इस प्रकार श्रीमह्ााभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें अर्जुनके संकुलयुद्धसोे सम्बन्ध रखनेवाला बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६२ ॥। हि >> आय न () है आस त्रेषष्टितमो<्ध्याय: अर्जुनपर समस्त कौरवपक्षीय महारथियोंका आक्रमण और सबका युद्धभूमिसे पीठ दिखाकर भागना वैशम्पायन उवाच ततो दुर्योधन: कर्णो दुःशासनविविंशती । द्रोणश्न सह पुत्रेण कृपश्चापि महारथ:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ကൗရဝတို့၏ မဟာရထသူရဲကောင်းများ အားလုံး စုဝေးကာ တစ်စုတစ်စည်းတည်း စနစ်တကျ တန်းစီဖွဲ့စည်း၍ သတိကြီးစွာဖြင့် အာဂျုနကို ရင်ဆိုင်ကာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ကြ၏၊ အို ဘာရတ။
Verse 2
स सायकमयैरजललै: सर्वतस्तान् महारथान् | प्राच्छादयदमेयात्मा नीहारेणेव पर्वतान्,परंतु असीम आत्मबलसे सम्पन्न कुन्तीपुत्रने सब ओर सायकोंका जाल-सा बिछाकर कुहरेसे ढके हुए पहाड़ोंकी तरह उन सब महारथियोंको आच्छादित कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အတွင်းအား မတိုင်းတာနိုင်လောက်အောင် ပြည့်စုံသော ကုန္တီ၏သားသည် အရပ်ရပ်သို့ မြားများကို ကွန်ယက်ကဲ့သို့ ဖြန့်ချ၍ မဟာရထီတို့အားလုံးကို အုံ့မှိုင်းသော မြူတိမ်က တောင်တန်းများကို ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ လုံးဝဖုံးကွယ်လိုက်သည်။ ဤပုံရိပ်သည် အင်အားကို အာဏာမဲ့ဒေါသမဟုတ်ဘဲ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် သုံးစွဲခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 3
नदद्धरिश्व महानागैहल्वेषमाणैश्न वाजिभि: | भेरीशड्खनिनादैश्व स शब्दस्तुमुलो5भवत्,बड़े-बड़े गजराजोंके चिग्घाड़ने, घोड़ोंके हिनहिनाने और नगाड़ों तथा शंखोंके बजाये जानेसे जो शब्द हुए, उनके एकत्र मिलनेसे उस रणभूमिमें भारी कोलाहल मच गया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်ဆင်တော် ဆင်ကြီးများ၏ ဟွန်းသံ၊ မြင်းတို့၏ ဟိန်းသံ၊ နဂါးတီးသံနှင့် သင်္ခါသံတို့ ပေါင်းစည်းကာ စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် မဟာအော်ဟစ်သံကြီးအဖြစ် တိုးပွားလှုပ်ရှားလာသည်—လက်နက်ပဋိပက္ခသည် အင်အားနှင့် အရှိန်ကို ပြည့်စုံစွာ စုစည်းပြီးကြောင်း ကြားသိရသော နိမိတ်ဖြစ်သည်။
Verse 4
नराश्चकायान् निर्भिद्य लौहानि कवचानि च । पार्थस्य शरजालानि विनिष्पेतु: सहस्रश:,पार्थके सहस्नों बाणसमुदाय मनुष्यों और घोड़ोंके शरीरोंको छेदकर और उनके लोहेके बने हुए कवचोंको भी छिन्न-भिन्न करके नीचे गिरा रहे थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– လူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိုးဖောက်၍ သံကာဝတ်စုံများကိုပါ ခွဲခြမ်းပျက်စီးစေသော ပಾರ್ಥ၏ မြားမိုးသည် ထူထပ်စွာ ပစ်လွှတ်လာကာ ထောင်ချီ၍ မြေပြင်သို့ ကျဆင်းသွားသည်—ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်က စစ်မြေပြင်ကို မလွဲမသွေ အကျိုးဆက်၏ မြင်ကွင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသော အလွန်အမင်း စစ်အင်အား၏ ပုံရိပ်တည်း။
Verse 5
त्वरमाण: शरानस्यन् पाण्डव: प्रबभौ रणे । मध्यंदिनगतोडर्चिष्माज्छरदीव दिवाकर:,जैसे शरदऋतुके (निर्मल आकाशमें) दोपहरका सूर्य अपनी प्रचण्ड किरणें फैलाकर प्रकाशित होता है, उसी प्रकार संग्राममें पाण्डुनन्दन अर्जुन शत्रुसेनापर उतावलीके साथ बाणवर्षा करते हुए सुशोभित होते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ပန်ဒဝ (အာဂျုန) သည် အလျင်အမြန် မြားများကို ပစ်လွှတ်ရင်း စစ်ပွဲအတွင်း တောက်ပထင်ရှားလာသည်။ သန့်ရှင်းသော ဆောင်းဦးကောင်းကင်အောက် နေ့လယ်ခင်း နေရောင်က ပြင်းထန်သော ရောင်ခြည်များ ဖြန့်ကျက်၍ ထွန်းလင်းသကဲ့သို့၊ တိုက်ပွဲအလယ်၌ သူသည် မီးတောက်ကဲ့သို့ တောက်လောင်နေသည်—၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ဒေါသသက်သက်မဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းရှိသော စစ်သတ္တိနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြသသည်။
Verse 6
उपप्लवन्ति वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तथा । सादिनश्चाश्वपृछे भ्यो भूमौ चैव पदातय:,उस समय अत्यन्त भयभीत होकर रथी सैनिक रथोंसे कूदकर और घुड़सवार घोड़ोंकी पीठसे उछलकर जान लेकर भाग चले और पैदल योद्धा तो भूमिपर थे ही; उन्होंने भी (डरके मारे) इधर-उधरकी राह ली
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်၍ ရထားစစ်သည်တို့သည် ရထားပေါ်မှ ခုန်ဆင်းကြပြီး၊ မြင်းစီးတို့သည် မြင်းကျောပေါ်မှ ခုန်ချကြကာ၊ မြေပြင်ပေါ်ရှိ ခြေလျင်စစ်သည်တို့လည်း ထိတ်လန့်၍ အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှားကာ အသက်ကယ်ရန် ထွက်ပြေးကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် ယုံကြည်မှုနှင့် ကာကွယ်မှု ပျက်ကွက်သွားသောအခါ ကြောက်ရွံ့မှုက စစ်စည်းကမ်းနှင့် သတ္တိကို မည်သို့ ပျော်ဝင်စေနိုင်သည်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 7
शरै: संछिद्यमानानां कवचानां महात्मनाम् | ताम्रराजतलौहानां प्रादुरासीन्महास्वन:,महामना शुरवीरोंके ताँबे, चाँदी और लोहेके बने हुए कवच जब बाणोंसे कटते थे, तब उनका बड़ा भारी शब्द होता था
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– မြားများက မဟာသူရဲကောင်းတို့၏ သံကာဝတ်စုံများကို ထိုးဖောက်ဖြတ်တောက်သွားသည့်အခါ—ကြေး၊ ငွေ၊ သံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကာဝတ်စုံများမှ—အလွန်ကြီးမားသော သံမြည်သံကန်ကန် အသံတစ်ခု ပေါ်ထွက်၍ စစ်ပွဲ၏ ပြင်းထန်မှုကို ကြေညာသကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 8
छन्नमायोधन सर्व शरीरैर्गतचेतसाम् | गजाश्वसादिनां तत्र शितबाणात्तजीवितै:,कुछ ही देरमें युद्धका सारा मैदान मूर्च्छित हुए सैनिकोंके शरीरोंसे पट गया। तीखे बाणोंकी मारसे जिनके प्राण निकल गये थे, उन हाथीसवारों, घुड़सवारों तथा रथकी बैठकसे गिरे हुए मनुष्योंकी लाशोंसे वहाँकी भूमि आच्छादित हो गयी थी। उस समय ऐसा जान पड़ता था, जैसे धनुष हाथमें लिये अर्जुन युद्धभूमिमें सब ओर नाचते फिर रहे हों
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– မကြာခင်အတွင်း စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက်လုံးမှာ သတိလစ်သွားသော စစ်သည်တို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွားလေ၏။ ထိုနေရာ၌ ချွန်ထက်သော မြားဒဏ်ကြောင့် အသက်ဆုံးသွားသော ဆင်စီးသူ၊ မြင်းစီးသူနှင့် ရထားပေါ်မှ ကျသွားသူတို့၏ အလောင်းများက မြေပြင်ကို ပြန့်ကျဲဖုံးအုပ်ထားသည်။ ထိုခဏ၌ အာဂျုနသည် လေးကိုင်လျက် စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် နေရာတိုင်းသို့ ကခုန်သကဲ့သို့ လှုပ်ရှားနေသည်ဟု ထင်ရလေ၏။
Verse 9
रथोपस्थाभिपतितैरास्तृता मानवैर्मही । प्रनृत्यतीव संग्रामे चापहस्तो धनंजय:,कुछ ही देरमें युद्धका सारा मैदान मूर्च्छित हुए सैनिकोंके शरीरोंसे पट गया। तीखे बाणोंकी मारसे जिनके प्राण निकल गये थे, उन हाथीसवारों, घुड़सवारों तथा रथकी बैठकसे गिरे हुए मनुष्योंकी लाशोंसे वहाँकी भूमि आच्छादित हो गयी थी। उस समय ऐसा जान पड़ता था, जैसे धनुष हाथमें लिये अर्जुन युद्धभूमिमें सब ओर नाचते फिर रहे हों
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ရထားထိုင်ခုံမှ ပြုတ်ကျသွားသော လူတို့ဖြင့် မြေပြင်သည် ပြန့်ကျဲဖုံးလွှမ်းနေ၏။ ထိုစစ်ပွဲ၌ ဓနဉ္ဇယသည် လေးကိုင်လျက် ကခုန်နေသကဲ့သို့ ထင်ရလေ၏—အလွန်လျင်မြန်၍ မရပ်မနား ထိုးနှက်သဖြင့်။
Verse 10
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशने: । त्रस्तानि सर्वसैन्यानि व्यपागच्छन् महाहवात्,गाण्डीवकी टंकार वज़्की गड़गड़ाहटको भी मात कर रही थी। उसे सुनकर समस्त सैनिक भयभीत हो उस महान् संग्रामसे भाग निकले। युद्धके मुहानेपर कुण्डल और पगड़ी धारण किये असंख्य कटे हुए सिर पड़े दिखायी देते थे। कितने ही सोनेके हार इधर-उधर गिरे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ဂါဏ္ဍီဝ၏ မိုးကြိုးပစ်သံကဲ့သို့ ထိန်လင်းကြီးမားသော တံခါးသံကို ကြားသော် စစ်တပ်အလုံးစုံသည် ကြောက်လန့်၍ ထိုမဟာစစ်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာသွားကြလေ၏။
Verse 11
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजस्तथा । पतितानि सम दृश्यन्ते शिरांसि रणमूर्थनि,गाण्डीवकी टंकार वज़्की गड़गड़ाहटको भी मात कर रही थी। उसे सुनकर समस्त सैनिक भयभीत हो उस महान् संग्रामसे भाग निकले। युद्धके मुहानेपर कुण्डल और पगड़ी धारण किये असंख्य कटे हुए सिर पड़े दिखायी देते थे। कितने ही सोनेके हार इधर-उधर गिरे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– စစ်မြေပြင်၏ ရှေ့တန်းတွင် နားကပ်နှင့် ခေါင်းပတ် (ဦးထုပ်) တပ်ဆင်ထားသေးသော ခေါင်းဖြတ်ခေါင်းများ ပြန့်ကျဲကျနေသည်ကို မြင်ရ၏။ ထို့ပြင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်သော ပန်းကုံးများလည်း အနှံ့အပြား ကျသွားကြလေ၏။
Verse 12
विशिखोन्मथितैगत्रिर्बाहुभिश्व सकार्मुकै: । सहस्ताभरणैश्षान्यै: प्रच्छन्ना भाति मेदिनी,अर्जुनके बाणोंसे मथित हुई लाशोंसे वहाँकी जमीन पट गयी थी। कितनी ही भुजाएँ कटकर गिरी थीं; जो अब भी (मुद्ठीमें दृढ़तापूर्वक) धनुष पकड़े हुए थीं। उन हाथोंमें बाजूबन्द, कड़े और अंगूठी आदि आभूषण सभी ज्यों-के-त्यों थे। इन सबसे आच्छादित होकर उस रणभूमिकी विचित्र शोभा हो रही थी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ အာဂျုန၏ မြားများကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာများ ပျက်စီးကာ လှုပ်ခတ်ကြေမွသွားသော အလောင်းများနှင့်၊ ဓနုကို မလွှတ်ဘဲ ဆုပ်ကိုင်နေသေးသော လက်မောင်းဖြတ်ကျန်များကြောင့် မြေပြင်သည်—ကြမ်းတမ်း၍ မသင်္ကာဖွယ် အလင်းတစ်မျိုးဖြင့်—တောက်ပနေ하였다။ ထိုကျဆုံးလက်များပေါ်တွင်ပင် လက်ကောက်၊ လက်ဝတ်၊ လက်စွပ်နှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် မပျက်မယွင်း ကျန်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် လက်နက်များနှင့် အလှဆင်ထားသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများဖြင့် ပြန့်ကျဲနေသော စစ်မြေပြင်သည် ထူးဆန်းသော အလှတရားတစ်မျိုးကို ပြသကာ စစ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကုန်ကျစရိတ်နှင့် တိုက်ခိုက်သူတို့ ထမ်းဆောင်ရသော သီလဘောအလေးချိန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 13
शिरसां पात्यमानानामन्तरा निशितै: शरै: । अशभ्मवृष्टिरिवाकाशादभवद् भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! बीचमें तीखे बाणोंसे काटकर गिराये जानेवाले योद्धाओंके मस्तकोंकी श्रेणी आकाशसे होनेवाली पत्थरोंकी वर्षा-सी जान पड़ती थी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ “ဘာရတတို့အနက် အထွတ်အမြတ်သူရဲကောင်းရေ၊ ထက်မြက်သော မြားများက လေထဲတွင်ပင် ဖြတ်တောက်ချလိုက်သဖြင့် ကျလာသော စစ်သူရဲတို့၏ ခေါင်းတန်းများသည် ကောင်းကင်မှ ကျလာသည့် ကျောက်မိုးကဲ့သို့ ထင်ရ၏။”
Verse 14
दर्शयित्वा तथा5>त्मानं रौद्रं रुद्रपराक्रम: । अवरुद्धोड्चरत् पार्थों वर्षाणि त्रिदशानि च | क्रोधाग्निमुत्सूजन् वीरो धार्तराष्ट्रेषु पाण्डव:,भयानक पराक्रमी कुन्तीपुत्र अर्जुन तेरह वर्षोतक वनमें विवश होकर रुके थे। अब (उपयुक्त अवसर पाकर) वे वीर पाण्डुकुमार धृतराष्ट्रके पुत्रोंपर अपनी क्रोधाग्नि बरसाते तथा अपने रौद्र रूपका दर्शन कराते हुए रणभूमिमें विचरने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ရုဒြ၏ သတ္တိတော်ကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော မိမိ၏ ကြမ်းတမ်းသည့် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ထင်ရှားစေပြီးနောက် ပာဋ္ဌ (အာဂျုန) သည် ကန့်သတ်ချုပ်နှောင်ခံရသော်လည်း ဆယ့်သုံးနှစ်ကို ဖြတ်သန်းနေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ယခု သင့်လျော်သော အချိန်ရောက်လာသဖြင့် ထိုသူရဲကောင်း ပாண்டဝသည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် လှည့်လည်ကာ ဓృతရာෂ္ဌရ၏ သားများအပေါ် မိမိ၏ ဒေါသမီးကို သွန်းလောင်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ် သတ္တိကို ထင်ဟပ်ပြသလေသည်။
Verse 15
तस्य तद् दहतः सैन्यं दृष्टवा चैव पराक्रमम् | सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य पश्यत:,कौरव-योद्धाओंको दग्ध करनेवाले अर्जुनका वह पराक्रम देखकर सभी सैनिक दुर्योधनके सामने ही ठण्डे पड़ गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ အာဂျုနက ထိုစစ်တပ်ကို မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးကာ ထွက်ပြေးစေသော သတ္တိကို မြင်ကြသဖြင့် စစ်သူရဲအားလုံးသည်—ဓృతရာෂ္ဌရ၏ သား၏ မျက်စိရှေ့တင်—တိုက်ခိုက်လိုစိတ် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး စိတ်ဓာတ်အပူအဟုန် အေးသွားကာ ငြိမ်းချမ်းရေးဘက်သို့ လှည့်ကြလေသည်။
Verse 16
वित्रासयित्वा तत् सैन्यं द्रावयित्वा महारथान् । अर्जुनो जयतां श्रेष्ठ: पर्यवर्तत भारत,भारत! विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ अर्जुन उस सेनाको भयभीत करके (सामने आये हुए) महारथियोंको भगाकर रणभूमिमें चारों ओर घूमने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဘာရတရေ၊ ထိုစစ်တပ်ကို ကြောက်လန့်စေကာ မဟာရထီတို့ကို ထွက်ပြေးစေပြီးနောက် အောင်မြင်သူတို့အနက် အထွတ်အမြတ် အာဂျုနသည် စစ်မြေပြင်တစ်ဝိုက် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာလေသည်။
Verse 17
प्रावर्तयन्नदीं घोरां शोणितोदां तरज्षिणीम् | अस्थिशैवालसम्बाधां युगान्ते कालनिर्मिताम्,पार्थने उस समय वहाँ खुनकी नदी बहा दी; जो बड़ी ही भयंकर थी। उसमें जलकी जगह रक्तकी धारा बहती थी तथा रक्तकी ही तरंगें उठती थीं। हड्डियाँ ही उसमें सेवार बनकर छा रही थीं। जान पड़ता था, प्रलयकालमें साक्षात् कालने ही उसका निर्माण किया हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုအခါ ပಾರ್ಥ (အာဂျုန) သည် ကြောက်မက်ဖွယ် မြစ်တစ်စင်းကို လှုပ်ရှားစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရေသည် သွေးဖြစ်၍ လှိုင်းများလည်း သွေးဖြစ်သည်။ အရိုးများက ရေညှိကဲ့သို့ ထူထပ်စွာ ပိတ်ဆို့နေပြီး ယုဂအဆုံး၌ “ကာလ” (အချိန်) ကိုယ်တိုင် ဖန်ဆင်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ဤပုံရိပ်သည် အကြမ်းဖက်မှု၏ သာမန်မဟုတ်သော အကျင့်ပျက်ဆိုးကို ဖော်ပြသည်– ဒေါသကို လွှတ်ချလိုက်သည့်အခါ ကမ္ဘာသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ လျှောကျသကဲ့သို့၊ ဓမ္မတရားပင် သွေးထဲတွင် နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 18
शरचापप्लवां घोरां केशशैवलशाद्धलाम् | तनुत्रोष्णीषसम्बाधां नागकूर्ममहाद्विपाम्,उसमें धनुष और बाण ऐसे बहते थे, मानो डोंगियाँ चल रही हों। उसका स्वरूप बड़ा भयानक लगता था। केश उसमें सेवार और घासके समान प्रतीत होते थे। उसमें वीरोंके कवच और पगड़ियाँ भरी थीं। हाथी कछुओं और बड़े-बड़े जलहस्तियोंके समान जान पड़ते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ၎င်းသည် ကြောက်မက်ဖွယ် စီးဆင်းမှုတစ်ခုဖြစ်၍ မြားနှင့် လေးများသည် သေးငယ်သော လှေကလေးများကဲ့သို့ မျောလွင့်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ဆံပင်များသည် ရေညှိနှင့် မြစ်မြက်ကဲ့သို့ မြင်ရပြီး၊ သူရဲကောင်းတို့၏ သံချပ်ကာနှင့် ခေါင်းပတ်များက ထူထပ်စွာ ပိတ်ဆို့နေသည်။ ဆင်များသည် လိပ်များနှင့် ရေတွင်းသတ္တဝါကြီးများကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ အကျင့်ပျက်ဆိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်—သူရဲကောင်းမှု၏ ကိရိယာများပင် အမှိုက်အဖြစ်ကျန်ရစ်ပြီး အသက်ရှိသူတို့သည် ဖျက်ဆီးခြင်း၏ မြစ်ထဲတွင် ရုပ်ပုံများအဖြစ်သာ ကျန်သွားသည်။
Verse 19
मेदोवसासूृक्प्रवहां महा भयविवर्धिनीम् । रौद्ररूपां महाभीमां श्वापदैरभिनादिताम्,मेदा, चर्बी तथा रुधिरको बहानेवाली वह नदी महान् भयको बढ़ानेवाली थी। उसकी स्थिति बड़ी भीषण थी। उस रौद्ररूपा नदीके तटपर (रक्तभोजी) हिंसक जन्तु कोलाहल कर रहे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုနေရာတွင် အဆီ၊ အရိုးမြစ် (marrow) နှင့် သွေးကို သယ်ဆောင်စီးဆင်းသော မြစ်တစ်စင်း ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကြောက်ရွံ့မှုကို အလွန်တိုးပွားစေ၏။ ရုပ်သဏ္ဌာန်က ကြမ်းတမ်း၍ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး၊ ၎င်း၏ ကမ်းပါးများတွင် သားစားတိရစ္ဆာန်များ၏ အော်ဟစ်သံများ ကြားရသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် အကြမ်းဖက်မှု၏ နာကျင်သော အကျင့်ပျက်ဆိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်– စစ်နှင့် သတ်ဖြတ်မှုက အနိုင်ယူသည့်အခါ မြေပြင်တောင် အဓမ္မနှင့် ဒုက္ခ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် သက်သေခံအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 20
तीक्षणशस्त्रमहाग्राहां क्रव्यादगणसेविताम् । मुक्ताहारोरमिकलिलां चित्रालंकारबुद्बुदाम्,तीखे शस्त्र उसके भीतर बड़े-बड़े ग्राहोंके समान जान पड़ते थे। मांसभोजी जीव-जन्तु वहाँ निवास करते थे। मोतियोंकी मालाएँ लहरोंके समान जान पड़ती थीं। विचित्र आभूषण उसमें उठते हुए जलके बुलबुले-जैसे प्रतीत होते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– “ထိုမြင်ကွင်းသည် အန္တရာယ်ပြင်းထန်သော ရေပြင်တစ်ခုကဲ့သို့ ထင်ရပြီး ချွန်ထက်သော လက်နက်များသည် ကြီးမားသော မိကျောင်းများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ အသားစားသတ္တဝါများ အစုအဝေးဖြင့် လာရောက်နေထိုင်ကြသည်။ ပုလဲလည်ဆွဲများသည် လှိုင်းလုံးများကဲ့သို့ လှိမ့်လှောင့်နေပြီး အမျိုးမျိုးသော အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် ရေထဲမှ တက်လာသော ဖ泡များကဲ့သို့ မြင်ရသည်။” ဤပုံရိပ်သည် အန္တရာယ်နှင့် လုယူစားသောက်မှု၏ သဘောတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်– အပြင်ပန်းတောက်ပမှု (ပုလဲနှင့် အလှဆင်) သည် အတွင်းပိုင်းရှိ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် သေဆုံးမှုကို ဖုံးကွယ်ထားသည်။
Verse 21
शरसंघमहावर्ता नागनक्रां दुरत्ययाम् । महारथमहाद्वीपां शड्खदुन्दुभिनि:स्वनाम् | चकार च तदा पार्थों नदीं दुस्तरशोणिताम्,बाणोंके समूह बड़ी-बड़ी भँवरें थे। हाथी घड़ियालों-से जान पड़ते थे; अत: उसके पार जाना अत्यन्त कठिन था। बड़े-बड़े रथ उसके भीतर विशाल टापू-जैसे प्रतीत होते थे। शंख और नगाड़ोंकी आवाज ही उस नदीकी कलकल ध्वनि थी। इस प्रकार अर्जुनने वहाँ खूनकी दुर्लड्घ्य नदी बहा दी
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် ပಾರ್ಥ (အာဂျုန) သည် ထိုနေရာတွင် ဖြတ်ကျော်ရန် ခက်ခဲသော သွေးမြစ်တစ်စင်းကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ကြီးမားသော ဝဲများသည် မြားအစုအဝေးများဖြစ်ပြီး၊ ဆင်များနှင့် မိကျောင်းများကဲ့သို့သော စစ်သတ္တဝါများကြောင့် ဖြတ်သန်းရာတွင် အန္တရာယ်ကြီးသည်။ မဟာရထားများသည် မြစ်အတွင်း၌ ကျယ်ပြန့်သော ကျွန်းများကဲ့သို့ ရပ်တည်နေပြီး၊ ခေါင်းလောင်းသံကဲ့သို့သော သင်္ခါးသံနှင့် ဒုန္ဒုဘီ (စစ်ဒရမ်) တုန်ခါသံတို့သည် မြစ်၏ ကိုယ်ပိုင် ဟုန်ဟုန်သံ ဖြစ်လာသည်။ ဤသို့ဖြင့် အာဂျုနသည် မဖြတ်နိုင်လောက်အောင် သွေးမြစ်ကို ထိုနေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤပုံရိပ်သည် စစ်တာဝန်ကြောင့် မောင်းနှင်သည့် တိုက်ပွဲက စစ်မြေပြင်ကို ကြောက်မက်ဖွယ် သဘာဝတရားတစ်ရပ်ကဲ့သို့ ပြောင်းလဲစေပြီး လူ့အကြမ်းဖက်မှုသည် သဘာဝ၏ အင်အားကဲ့သို့ ဖြစ်လာကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 22
आददानस्य हि शरान् संधाय च विमुज्चत: । विकर्षतश्न गाण्डीवं न कश्चिद् दद्शे जन:,अर्जुन कब बाण हाथमें लेते, गाण्डीव धनुषपर रखते, उसकी प्रत्यंचा खींचते और बाण छोड़ते हैं, यह कोई भी मनुष्य नहीं देख पाता था
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– သူသည် မြားကိုယူကာ လေးပေါ်တင်၍ ဂါဏ္ဍီဝကို ဆွဲတင်ပြီး မြားကို လွှတ်ချသည့်အခါ၊ လူတစ်ယောက်မျှ ထိုလုပ်ရပ်ကို မမြင်နိုင်ခဲ့။ ဤမြင်ကွင်းသည် အာဂျုန၏ စည်းကမ်းတကျ ကျွမ်းကျင်မှုကို ထင်ရှားစေသည်—ရည်ရွယ်ချက်က ထိန်းညှိထားသော အင်အားသည် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် အမြန်နှုန်းကြောင့် သာမန်မျက်စိအတွက် မမြင်သာလောက်အောင် ဖြစ်လာသည်။
Verse 61
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत योहरणपर्वमें अजुनदुःशासन आदिके युद्धरे सम्बन्ध रखनेवाला इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးအပ်သော မဟာဘာရတ၏ ဝိရာဋပရဝအတွင်းရှိ ယောဟရဏ အပိုင်း၌ အာဂျုနနှင့် ဒုရှာသနတို့ အပါအဝင် တိုက်ပွဲနှင့် ဆက်နွယ်သော အခန်း (၆၁) ပြီးဆုံး၏။ ဤအဆုံးသတ်မှတ်တမ်းသည် ထိုဇာတ်ကြောင်းယူနစ်၏ ပြီးဆုံးမှုကို အမှတ်အသားပြုကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲသို့ ဦးတည်သည့် သီလနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကြီးမားဆုံး ပဋိပက္ခ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ထိုဖြစ်ရပ်ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Verse 62
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि अर्जुनसंकुलयुद्धे द्विषष्टितमो5 ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးအပ်သော «မဟာဘာရတ» ၏ ဝိရာဋပရဝအတွင်း၊ နွားလုယူမှု (Go-haraṇa) အပိုင်း၌ အာဂျုန၏ တင်းကျပ်စွာ ယှဉ်ပြိုင်သည့် စစ်ပွဲကို ဖော်ပြသော အခန်း (၆၂) ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် ဇာတ်ကြောင်းယူနစ်တစ်ခု၏ အဆုံးသတ်ကို အမှတ်အသားပြုကာ၊ လုယူခံရသော နွားများကဲ့သို့ အားနည်းသူတို့ကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် စည်းကမ်းရှိသော အင်အားအသုံးပြုမှုကို ရှေ့တန်းတင်ပြသည်—အာဂျုန၏ တိုက်ခိုက်မှုသည် အကြမ်းဖက်မှုအတွက် မဟုတ်ဘဲ ကျူးကျော်မှုကို တရားဓမ္မအရ တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။
Frequently Asked Questions
The ethical choice concerns treatment of a defeated and distressed opponent: whether to inflict further harm for advantage or to exercise restraint and provide assurance to restore order after victory.
Strength is framed as compatible with compassion and control: dharma includes restraint after success, protection of the vulnerable (even among opponents), and disciplined transition from combat to civic responsibility.
No explicit phalaśruti is stated here; the passage functions as narrative-ethical exemplification, illustrating the epic’s broader valuation of self-mastery and orderly restoration following conflict.