Mahabharata — Virata Parva, Shloka 8
सिंहनादैश्व शूराणां गजानां बृंहितैस्तथा । गाण्डीवशब्देन भूशमशनिप्रतिमेन च । श्रुति: स्मृतिश्च मे वीर प्रणष्टा मूढचेतस:
siṃhanādaiś ca śūrāṇāṃ gajānāṃ bṛṃhitais tathā | gāṇḍīvaśabdena bhūśam aśanipratimena ca | śrutiḥ smṛtiś ca me vīra praṇaṣṭā mūḍhacetasāḥ ||
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်— «သူရဲကောင်းတို့၏ ခြင်္သေ့ဟောက်သံနှင့် ဆင်တို့၏ တီးမြည်သံကြားတွင်၊ မြေပြင်ကို မိုးကြိုးပစ်သကဲ့သို့ ဂါဏ္ဍီဝ၏ မိုးကြိုးတုန်သံကလည်း ထပ်တိုးလာရာ ငါ့စိတ်သည် လုံးဝ လွှမ်းမိုးခံရသည်။ အို သူရဲကောင်း၊ ငါ့နားကြားနိုင်စွမ်းနှင့် မှတ်မိနိုင်စွမ်းတောင် ပျက်ကွက်သွားပြီ; စစ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆူညံမှုကြောင့် ငါ့အတွေးများ ရှုပ်ထွေးသွားသည်»။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the sensory force of war—roars, trumpets, and the famed sound of Gāṇḍīva—can overwhelm even a person’s basic faculties (hearing and memory). Ethically, it underscores the human cost of battle: courage is praised, yet the chaos of violence can shatter composure and clarity, reminding readers that dharma in war demands steadiness of mind amid terror.
Vaiśaṃpāyana narrates the battlefield atmosphere: heroic lion-roars, elephants’ trumpeting, and the earth-shaking, thunderbolt-like twang of the Gāṇḍīva. The speaker within the scene (addressing a ‘hero’) confesses being mentally stunned—his hearing and memory seem to fail under the din and shock of combat.