Adhyaya 5
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
Upa-parva: Ajñātavāsa-praveśa (Entry into Matsya for Concealment)
Vaiśaṃpāyana describes the Pandavas moving along the southern bank of the Kālindī, living as bowmen in rugged terrain and then entering Matsya territory from the forest while presenting themselves as hunters. Draupadī observes signs of cultivated fields and infers proximity to Virāṭa’s capital; Yudhiṣṭhira directs Arjuna to carry her toward the city. On arrival, Yudhiṣṭhira raises a strategic concern: entering armed would alarm the populace and, if recognized, would compel renewed forest exile per their vow. Arjuna proposes a concealed cache-site: a dense śamī tree near a cremation ground, remote from traffic and frequented by wild animals, suitable for hiding weapons. The brothers proceed to unstring and secure their arms—Gāṇḍīva and other signature weapons are referenced by past campaigns—then bind the cache tightly and attach a corpse to deter approach by odor and fear. They proceed toward the city, gathering local information from cowherds and shepherds, and Yudhiṣṭhira assigns secret names (e.g., Jaya, Jayanta, Vijaya, Jayatsena, Jayadbala). The chapter ends with their entry into the great city to undertake ajñātacaryā for the thirteenth year.
Chapter Arc: वनवास की धूल झाड़कर पाण्डव विराटनगर के समीप आते हैं—पर नगर-प्रवेश से पहले सबसे बड़ा प्रश्न उठता है: अज्ञातवास की प्रतिज्ञा को अक्षुण्ण रखते हुए अपने दिव्य अस्त्र-शस्त्र कहाँ छिपाए जाएँ? → युधिष्ठिर अर्जुन से उपाय पूछते हैं और प्रतिज्ञा की कठोर शर्त स्मरण कराते हैं—यदि एक भी पहचान लिया गया तो फिर बारह वर्ष वनवास। अर्जुन श्मशान के समीप एक दुर्गम, घनी, भीम-शाखाओं वाली शमी का संकेत देता है; स्थान भयावह है, पर सुरक्षा का आश्वासन भी वहीं है। → पाण्डव अपने महाशस्त्रों—विशेषतः अर्जुन का गाण्डीव—को शमीवृक्ष पर सुरक्षित रखते हैं और पहचान से बचाने हेतु युधिष्ठिर उन अस्त्रों के लिए ‘गुह्य’ नाम रचते हैं: जय, जयन्त, विजय, जयत्सेन, जयद्धल। → यथाप्रतिज्ञा वे विराटनगर में प्रवेश करते हैं—अब उनका जीवन राजकीय वैभव नहीं, बल्कि तेरहवें वर्ष की अज्ञातचर्या है; बाह्य रूप बदलेंगे, पर भीतर का तेज छिपा रहेगा। → अस्त्र शमी पर छिपे हैं, पाण्डव नगर में—अब प्रश्न यह है कि विराट की सभा और नगर-जीवन में कौन-सी घटना उनकी पहचान को संकट में डालेगी?
Shlokas
Verse 1
हि आय ० () हि २ 7 पञठ्चमो< ध्याय: पाण्डवोंका विराटनगरके समीप पहुँचकर श्मशानमें एक शमीवृक्षपर अपने अस्त्र-शस्त्र रखना वैशम्पायन उवाच ते वीरा बद्धनिस्त्रिंशास्तथा बद्धकलापिन: । बद्धगोधाड्गुलित्राणा: कालिन्दीमभितो ययु:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर वे वीर पाण्डव तलवार बाँधे, पीठपर तृणीर कसे, गोहके चमड़ेसे बने हुए अंगुलित्र (दस्ताने) पहने (पैदल चलते-चलते) यमुनानदीके समीप जा पहुँचे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ထို့နောက် ထိုသူရဲကောင်း ပाण्डဝတို့သည် ဓားကို ခါးတွင် ချည်ကပ်၍၊ မြားအိတ်ကို ကျောပေါ်တွင် တင်းကျပ်စွာ ချိတ်ကာ၊ အိဂွာနာအရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ချောင်းကာ (အင်္ဂုလိတြာဏ) ကို ဝတ်ဆင်လျက် ကာလိန္ဒီ (ယမုနာ) မြစ်ဘက်သို့ သွားကြသည်။ ဤကဗျာသည် စည်းကမ်းရှိသော အဆင်သင့်ဖြစ်မှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—ဖုံးကွယ်၍ လှုပ်ရှားနေရသော်လည်း မလိုအပ်သော ရန်လိုမှုမရှိဘဲ စစ်သည်၏ တာဝန်ဖြစ်သော အဆင်သင့်နေမှုကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။
Verse 2
ततस्ते दक्षिणं तीरमन्वगच्छन् पदातय: । निवृत्तवनवासा हि स्वराष्ट्रं प्रेप्मवस्तदा । वसन्तो गिरिदुर्गेषु वनदुर्गेषु धन्विन:
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ထို့နောက် ခြေလျင်စစ်သည်တို့သည် တောင်ဘက်ကမ်းတလျှောက် လိုက်လံသွားကြ၏။ တောတွင်းနေထိုင်ခြင်းကို အဆုံးသတ်ပြီးနောက် မိမိတို့၏ နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာကြရာ၊ တောင်တန်းခံတပ်များနှင့် တောခံတပ်များတွင် နေထိုင်လျက်—မြားကိုင်သူတို့သည်—သတိကြီးစွာနှင့် အဆင်သင့်ဖြင့် ရှေ့သို့ တိုးတက်သွားကြ၏။
Verse 3
उत्तरेण दशार्णास्ते पज्चालान् दक्षिणेन च,आगे जाकर वे दशार्णसे उत्तर और पांचालसे दक्षिण एवं यकृल्लोम तथा शूरसेन देशोंके बीचसे होकर यात्रा करने लगे। उन्होंने हाथोंमें धनुष धारण कर रखे थे। उनकी कमरमें तलवारें बँधी थीं। उनके शरीर मलिन एवं उदास थे। उन सबकी दाढ़ी-मूँछें बढ़ गयी थीं। किसीके पूछनेपर वे अपनेको मत्स्यदेशमें निवास करनेके इच्छुक बताते थे। इस प्रकार उन्होंने वनसे निकलकर मत्स्यराष्ट्रके जनपदमें प्रवेश किया। जनपदमें आनेपर द्रौपदीने राजा युधिष्ठिससे कहा---
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ဒဿာရဏကို မြောက်ဘက်၌ထား၍ ပာဉ္စာလကို တောင်ဘက်၌ထားကာ၊ ယကၠృလ္လိုမနှင့် ရှူရသေန နယ်မြေတို့ကြားမှ ဖြတ်သန်း၍ သူတို့သည် ခရီးဆက်ကြ၏။ လက်ထဲတွင် မြားကိုင်ထားပြီး ခါးတွင် ဓားချည်ထားကြသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အညစ်အကြေးကပ်လျက် မျက်နှာများသည် ညှိုးနွမ်းနေပြီး၊ အားလုံး၏ မုတ်ဆိတ်နှင့် နှုတ်ခမ်းမွေးတို့သည် ရှည်လျားလာခဲ့သည်။ မေးမြန်းသူရှိလျှင် မတ္စျနိုင်ငံတွင် နေထိုင်လိုကြောင်းဟု ပြောကြ၏။ ထိုသို့ တောမှ ထွက်လာပြီး မတ္စျမင်းနိုင်ငံ၏ နယ်မြေထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ လူနေရာဒေသသို့ ရောက်သောအခါ ဒြောပဒီသည် ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းထံသို့ စကားဆို၏။
Verse 4
अन्तरेण यकृल्लोमान् शूरसेनांश्व पाण्डवा: । लुब्धा ब्रुवाणा मत्स्यस्य विषयं प्राविशन् वनात्,आगे जाकर वे दशार्णसे उत्तर और पांचालसे दक्षिण एवं यकृल्लोम तथा शूरसेन देशोंके बीचसे होकर यात्रा करने लगे। उन्होंने हाथोंमें धनुष धारण कर रखे थे। उनकी कमरमें तलवारें बँधी थीं। उनके शरीर मलिन एवं उदास थे। उन सबकी दाढ़ी-मूँछें बढ़ गयी थीं। किसीके पूछनेपर वे अपनेको मत्स्यदेशमें निवास करनेके इच्छुक बताते थे। इस प्रकार उन्होंने वनसे निकलकर मत्स्यराष्ट्रके जनपदमें प्रवेश किया। जनपदमें आनेपर द्रौपदीने राजा युधिष्ठिससे कहा---
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ယကၠృလ္လိုမနှင့် ရှူရသေန နယ်မြေတို့ကြားမှ ဖြတ်သန်းကာ၊ ပाण्डဝတို့သည် မျက်နှာဖုံးဝတ်သကဲ့သို့ ပုန်းအောင်း၍ မုဆိုးများကဲ့သို့ ပြောဆိုလျက် တောမှ ထွက်လာပြီး မတ္စျ၏ နယ်မြေထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။ သူတို့၏ အပြင်အဆင်နှင့် သတိကြီးသော အမူအရာသည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသော ဖုံးကွယ်မှုကို ပြသနေသည်—အချိန်မတိုင်မီ ပဋိပက္ခ မဖြစ်စေရန်နှင့် မသိမသာနေထိုင်မည်ဟူသော သစ္စာကတိကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် အမြဲလက်နက်အဆင်သင့်ဖြင့် လှုပ်ရှားကြ၏။
Verse 5
धन्विनो बद्धनिस्त्रिंशा विवर्णा: श्मश्रुधारिण: । ततो जनपदं प्राप्प कृष्णा राजानमब्रवीत्,आगे जाकर वे दशार्णसे उत्तर और पांचालसे दक्षिण एवं यकृल्लोम तथा शूरसेन देशोंके बीचसे होकर यात्रा करने लगे। उन्होंने हाथोंमें धनुष धारण कर रखे थे। उनकी कमरमें तलवारें बँधी थीं। उनके शरीर मलिन एवं उदास थे। उन सबकी दाढ़ी-मूँछें बढ़ गयी थीं। किसीके पूछनेपर वे अपनेको मत्स्यदेशमें निवास करनेके इच्छुक बताते थे। इस प्रकार उन्होंने वनसे निकलकर मत्स्यराष्ट्रके जनपदमें प्रवेश किया। जनपदमें आनेपर द्रौपदीने राजा युधिष्ठिससे कहा--- इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि पुरप्रवेशे अस्त्रसंस्थापने पज्चमो5ध्याय:
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—မြားကိုင်သူတို့သည် ခါးတွင် ဓားချည်ထား၍ အရောင်အဆင်း ပျော့နွမ်းကာ မုတ်ဆိတ်ရှည်များကို ဆောင်ထားကြ၏။ ထို့နောက် လူနေရာဒေသသို့ ရောက်လာသောအခါ ကృష్ణာ (ဒြောပဒီ) သည် မင်းထံသို့ စကားဆို၏။
Verse 6
पश्यैकपद्यो दृश्यन्ते क्षेत्राणि विविधानि च । व्यक्त दूरे विराटस्य राजधानी भविष्यति । वसामेहापरां रात्रिं बलवान् मे परिश्रम:,“महाराज! देखिये, यहाँ अनेक प्रकारके खेत और उनमें पहुँचनेके लिये बहुत-सी पगडंडियाँ दिखायी देती हैं। जान पड़ता है, विराटकी राजधानी अभी दूर होगी। मुझे बड़ी थकावट हो रही है, अत: हम एक रात और यहीं रहें'
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—“ကြည့်ပါ—ဤနေရာတွင် လယ်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို မြင်ရပြီး၊ ထိုလယ်ကွင်းများသို့ ဝင်ရောက်သွားရာ ခြေလျင်လမ်းသေးသေးများလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိရာဋ္ဌ မင်း၏ မြို့တော်သည် အဝေးတစ်နေရာတွင် ရှိသေးသည်ဟု ထင်ရှား၏။ ငါသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လွန်းသဖြင့်၊ ထို့ကြောင့် ယနေ့ညကို ဤနေရာတွင် ထပ်မံတည်းခိုကြစို့” ဟု။
Verse 7
युधिछिर उवाच धनंजय समुद्यम्य पाज्चालीं वह भारत | राजधान्यां निवत्स्यामो विमुक्ताश्न वनादित:,युधिष्ठिर बोले--धनंजय! तुम द्रौपदीको कंधेपर उठाकर ले चलो। भारत! इस वनसे निकलकर अब हमलोग राजधानीमें ही निवास करेंगे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဓနဉ္ဇယ၊ ပာဉ္စာလီ (ဒြော်ပဒီ) ကို ပုခုံးပေါ်တင်၍ သယ်ဆောင်သွားလော့။ အို ဘာရတ၊ ဤတောဘဝမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ယခုမှစ၍ ငါတို့သည် မြို့တော်၌ နေထိုင်မည်»။
Verse 8
वैशम्पायन उवाच तामादायार्जुनस्तूर्ण द्रौपदीं गजराडिव । सम्प्राप्प नगराध्याशमवतारयदर्जुन:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! तब गजराजके समान पराक्रमी अर्जुनने तुरंत ही द्रौपदीको उठा लिया और नगरके निकट पहुँचकर उन्हें कंधेसे उतारा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ဆင်ဘုရင်ကဲ့သို့ အင်အားကြီး၍ လျင်မြန်သော အာర్జုနသည် ဒြော်ပဒီကို ချက်ချင်းပင် မြှောက်ယူ하였다။ မြို့အနီးသို့ ရောက်သော် အာర్జုနသည် ပုခုံးပေါ်မှ သူမကို ချက်ချင်းချ၍ အန္တရာယ်ကြားတွင်ပင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့် စိတ်ဓာတ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်하였다။
Verse 9
स राजधानी सम्प्राप्य कौन्तेयो<र्जुनमब्रवीत् । क्वायुधानि समासज्ज्य प्रवेक्ष्याम: पुरं वयम्,राजधानीके समीप पहुँचकर कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरने अर्जुनसे कहा--'भैया! हम अपने अस्त्र-शस्त्र कहाँ रखकर नगरमें प्रवेश करें?
မြို့တော်သို့ ရောက်သောအခါ ကုန္တီ၏သား ယုဓိဋ္ဌိရက အာర్జုနအား ပြောသည်– «အစ်ကို၊ မြို့ထဲဝင်မီ ငါတို့၏ လက်နက်များကို ဘယ်မှာ သိမ်းဆည်းထားရမည်နည်း?»
Verse 10
सायुधाश्ष प्रवेक्ष्यामो वयं तात पुरं यदि । समुद्वेगं जनस्यास्य करिष्यामो न संशय:,“तात! यदि अपने आयुधोंके साथ हम नगरमें प्रवेश करेंगे, तो निःसंदेह यहाँके निवासियोंको उद्वेग (भय) में डाल देंगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ချစ်သား၊ ငါတို့ လက်နက်များကိုင်ဆောင်ပြီး မြို့ထဲဝင်လျှင် ဤနေရာရှိ ပြည်သူတို့ကို မလွဲမသွေ စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စေမည်»။
Verse 11
गाण्डीवं च महद् गाढं लोके च विदितं नृणाम् । तच्चेदायुधमादाय गच्छामो नगरं वयम् | क्षिप्रमस्मान् विजानीयूुर्मनुष्या नात्र संशय:,“तुम्हारा गाण्डीव धनुष तो बहुत बड़ा और भारी है। संसारके सब लोगोंमें उसकी प्रसिद्धि है। ऐसी दशामें यदि हम अस्त्र-शस्त्र लेकर नगरमें चलेंगे, तो यहाँ सब लोग हमें शीघ्र ही पहचान लेंगे। इसमें संशय नहीं है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သင်၏ ဂါဏ္ဍီဝ မြားလက်နက်သည် အလွန်ကြီးမား၍ လေးလံကာ လူလောကတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ ထိုကဲ့သို့သော လက်နက်များကိုင်ဆောင်ပြီး မြို့ထဲသို့ သွားလျှင် လူတို့က ငါတို့ကို မကြာခင်ပင် သိမြင်သွားမည်—သံသယမရှိ»။
Verse 12
ततो द्वादश वर्षाणि प्रवेष्टव्यं वने पुन: । एकस्मिन्नपि विज्ञाते प्रतिज्ञातं हि नस्तथा,“यदि हममेंसे एक भी पहचान लिया गया, तो हमें दुबारा बारह वर्षोंके लिये वनमें प्रवेश करना पड़ेगा; क्योंकि हमने ऐसी ही प्रतिज्ञा कर रखी है”
ထို့နောက် (သဘောတူကြသည်) — ကျွန်ုပ်တို့သည် တောသို့ ထပ်မံ ဒွါဒသနှစ် ဝင်ရမည်။ အကြောင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ထဲမှ တစ်ယောက်တည်းပင် အသိအမှတ်ပြုခံရလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ သစ္စာကတိသည် ကြေညာထားသကဲ့သို့ အတည်ဖြစ်နေမည်—ဤကတိကို ကျွန်ုပ်တို့က ထိုသို့ပင် ချမှတ်ထားခဲ့သည်။
Verse 13
अजुन उवाच इयं कूटे मनुष्येन्द्र गहना महती शमी । भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः
အာర్జုနက ပြောသည်— “လူတို့အထက်မြတ်သော အရှင်၊ ဤတောင်ပေါ်တွင် ရှမီပင်ကြီးတစ်ပင် ရှိ၏—ထူထပ်နက်ရှိုင်း၍ ဖြတ်ကျော်ရခက်၊ ခက်ခဲစွာ တက်ရသော အင်အားကြီးမားသည့် ကိုင်းခက်များရှိပြီး၊ သင်္ချိုင်းမီးသင်္ဂြိုဟ်ရာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။”
Verse 14
न चापि विद्यते कश्रिन्मनुष्य इति मे मति: । योअस्मान् निदधतो द्रष्टा भवेच्छस्त्राणि पाण्डवा:,पाण्डवो! मेरा विश्वास है कि यहाँ कोई ऐसा मनुष्य नहीं है, जो हमें अपने अस्त्र- शस्त्रोंको यहाँ रखते समय देख सके
အာర్జုနက ပြောသည်— “ကျွန်ုပ်၏ အမြင်အရ ဤနေရာတွင် လူတစ်ယောက်မျှ မရှိ၊ ကျွန်ုပ်တို့ လက်နက်များကို ထားသွင်းနေစဉ် ကြည့်မြင်နိုင်သူ မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ပाण्डဝတို့၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ဤလက်နက်များကို ထားကြစို့။”
Verse 15
उत्पथे हि वने जाता मृगव्यालनिषेविते । समीपे च श्मशानस्य गहनस्य विशेषत:,यह वृक्ष रास्तेसे बहुत दूर जंगलमें है। इसके आसपास हिंसक जीव और सर्प आदि रहते हैं। विशेषतः यह दुर्गम श्मशानभूमिके निकट है; (अत: यहाँतक किसीके आने या वृक्षपर चढ़नेकी सम्भावना नहीं है;) इसलिये इसी शमीवृक्षपर हम अपने अस्त्र-शस्त्र रखकर नगरमें चलें। भारत! ऐसा करके हम यहाँ जैसा सुयोग होगा, उसके अनुसार विचरण करेंगे
အာర్జုနက ပြောသည်— “ဤပင်သည် လမ်းကြောင်းမှ ဝေးကွာ၍ တောအတွင်း နက်ရှိုင်းရာ၌ ပေါက်ရောက်သည်၊ သမင်နှင့် ရက်စက်သော တိရစ္ဆာန်တို့ လှည့်လည်နေရာဖြစ်၏။ ထူးခြားစွာ သင်္ချိုင်းမီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ၏ ခက်ခဲသည့် အထီးကျန်နေရာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သူမျှ ဤသို့ မလာနိုင်၊ မတက်နိုင်ဟု ထင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤရှမီပင်ပေါ်တွင် လက်နက်များကို ထား၍ မြို့သို့ ဝင်ကြစို့။ အို ဘာရတ၊ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပြီးနောက် အခြေအနေသင့်တော်သလို မြို့တွင် လှုပ်ရှားနေထိုင်ကြမည်။”
Verse 16
समाधायायुध॑ शम्यां गच्छामो नगरं प्रति । एवमत्र यथायोगं विहरिष्याम भारत,यह वृक्ष रास्तेसे बहुत दूर जंगलमें है। इसके आसपास हिंसक जीव और सर्प आदि रहते हैं। विशेषतः यह दुर्गम श्मशानभूमिके निकट है; (अत: यहाँतक किसीके आने या वृक्षपर चढ़नेकी सम्भावना नहीं है;) इसलिये इसी शमीवृक्षपर हम अपने अस्त्र-शस्त्र रखकर नगरमें चलें। भारत! ऐसा करके हम यहाँ जैसा सुयोग होगा, उसके अनुसार विचरण करेंगे
အာర్జုနက ပြောသည်— “လက်နက်များကို ရှမီပင်ပေါ်တွင် ခိုင်မြဲစွာ ထားပြီး မြို့ဘက်သို့ သွားကြစို့။ ထိုသို့ဖြင့် အို ဘာရတ၊ ဤနေရာတွင် အခြေအနေသင့်တော်သလို ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်လှုပ်ရှားကြမည်။”
Verse 17
वैशम्पायन उवाच एवमुक्त्वा स राजानं धर्मराजं युधिष्ठिरम् । प्रचक्रमे निधानाय शस्त्राणां भरतर्षभ,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराज राजा युधिष्ठिरसे ऐसा कहकर अर्जुन वहाँ अस्त्र-शस्त्रोंको रखनेके प्रयत्नमें लग गये
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းကြီးအား ထိုသို့ဆိုပြီးနောက်၊ ဘာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်တည်းဟူသော အာర్జုနသည် လက်နက်အာယုဓများကို သိုဝှက်သိမ်းဆည်းရန် စတင်ကြိုးပမ်းလေ၏။
Verse 18
येन देवान् मनुष्यांश्व सर्वाश्नैकरथो5जयत् । स्फीताञ्जनपदांश्चवान्यानजयत् कुरुपुड्भगव:,कुरुश्रेष्ठ अर्जुनने जिस धनुषके द्वारा एकमात्र रथका आश्रय ले सम्पूर्ण देवताओं और मनुष्योंपर विजय पायी थी तथा अन्यान्य अनेक समृद्धिशाली जनपदोंपर विजय-पताका फहरायी थी, जिस धनुषने दिव्य बलसे सम्पन्न असुरों आदिकी सेनाओंका संहार किया था, जिसकी टंकारध्वनि बहुत दूरतक फैलती है, उस उदार तथा अत्यन्त भयंकर गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचा अर्जुनने उतार डाली
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ကူရုဝంశ၏ နွားထီးတော်တည်းဟူသော အာర్జုနသည် ရထားတစ်စီးတည်းကို အားထားကာ တစ်ဦးတည်းရပ်၍ နတ်တို့နှင့် လူတို့အားလုံးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့်၊ ထို့ပြင် စည်ပင်ဝပြောသော နိုင်ငံဒေသများစွာပေါ်တွင်လည်း အောင်ပွဲအလံကို ထူခဲ့သည့်—အဝေးအထိ တံခါးသံကဲ့သို့ တုန်လှုပ်လှုပ်မြည်ဟည်းသည့် ဂါဏ္ဍီဝ မြတ်သော်လည်း အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်သော လေးကို အာర్జုနသည် ကြိုးဖြုတ်လေ၏။
Verse 19
तदुदारं महाघोषं सम्पन्ननलसूदनम् । अपज्यमकरोत् पार्थों गाण्डीवं सुभयंकरम्,कुरुश्रेष्ठ अर्जुनने जिस धनुषके द्वारा एकमात्र रथका आश्रय ले सम्पूर्ण देवताओं और मनुष्योंपर विजय पायी थी तथा अन्यान्य अनेक समृद्धिशाली जनपदोंपर विजय-पताका फहरायी थी, जिस धनुषने दिव्य बलसे सम्पन्न असुरों आदिकी सेनाओंका संहार किया था, जिसकी टंकारध्वनि बहुत दूरतक फैलती है, उस उदार तथा अत्यन्त भयंकर गाण्डीव धनुषकी प्रत्यंचा अर्जुनने उतार डाली
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ထို့နောက် ပါရ္ထ (အာర్జုန) သည် မြတ်သော်လည်း မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဂါဏ္ဍီဝ လေးကို ကြိုးဖြုတ်လေ၏။ ယခင်က သူသည် ရထားတစ်စီးတည်းကို အားထားကာ နတ်နှင့် လူတို့ကို အနိုင်ယူခဲ့ပြီး စည်ပင်သော နိုင်ငံများစွာပေါ်တွင် အောင်ပွဲအလံကို ထူကာ၊ နတ်ဘလအင်အားရ အသူရတို့၏ စစ်တပ်များကိုလည်း ချေမှုန်းခဲ့သည်။
Verse 20
येन वीर: कुरुक्षेत्रम भ्यरक्षत् परंतप: । अमुज्चद् धनुषस्तस्य ज्यामक्षय्यां युधिछ्ठिर:,परंतप वीर युधिष्छिरने जिसके द्वारा समूचे कुरुक्षेत्रकी रक्षा की थी, उस धनुषकी अक्षय डोरीको उन्होंने भी उतार दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ရန်သူကိုလောင်ကျွမ်းစေသော သူရဲကောင်းသည် ကုရုက္ခေတ္တရ မြေပြင်တစ်လျှောက်လုံးကို ကာကွယ်ခဲ့သည့် ထိုလေးမှ မပျက်မယွင်းသော ကြိုးကို ယုဓိဋ္ဌိရသည်လည်း ဖြုတ်ချလေ၏။
Verse 21
पाज्चालान् येन संग्रामे भीमसेनो5जयत् प्रभु: । प्रत्यषेधद् बहूनेक: सपत्नांश्वैव दिग्जये,भीमसेनने जिसके द्वारा पांचाल वीरोंपर विजय पायी थी, दिग्विजयके समय उन्होंने अकेले ही जिसकी सहायतासे बहुतेरे शत्रुओंको परास्त किया था, वज्रके फटने और पर्वतके विदीर्ण होनेके समान जिसका भयंकर टंकार सुनकर कितने ही शत्रु युद्ध छोड़कर भाग खड़े हुए तथा जिसके सहयोगसे उन्होंने सिन्धुराज जयद्रथको परास्त किया था, अपने उसी धनुषकी प्रत्यंचा भीमसेनने भी उतार दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်—ထိုလက်နက် (လေး) ဖြင့် အင်အားကြီးသော ဘီမစေနသည် စစ်ပွဲတွင် ပာဉ္စာလတို့ကို အနိုင်ယူခဲ့ပြီး၊ ဒိဂ္ဝိဇယ ခရီးစဉ်အတွင်း တစ်ဦးတည်းဖြင့် ရန်သူများစွာကို တားဆီးနှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ယခုမူ ဘီမစေနသည် ထိုလေး၏ ကြိုးကို ဖြုတ်ချလေ၏—စစ်ရေးအဆင်သင့်ကို မပြသဘဲ ထိန်းချုပ်၍ ချထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 22
निशम्य यस्य विस्फारं व्यद्रवन्त रणात् परे । पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटमशनेरिव,भीमसेनने जिसके द्वारा पांचाल वीरोंपर विजय पायी थी, दिग्विजयके समय उन्होंने अकेले ही जिसकी सहायतासे बहुतेरे शत्रुओंको परास्त किया था, वज्रके फटने और पर्वतके विदीर्ण होनेके समान जिसका भयंकर टंकार सुनकर कितने ही शत्रु युद्ध छोड़कर भाग खड़े हुए तथा जिसके सहयोगसे उन्होंने सिन्धुराज जयद्रथको परास्त किया था, अपने उसी धनुषकी प्रत्यंचा भीमसेनने भी उतार दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုလေးကြိုး၏ ကြောက်မက်ဖွယ် တင်းတောက်သံကို ကြားသော်၊ တောင်တစ်လုံး ပ裂ကွဲသကဲ့သို့၊ မိုးကြိုးတစ်ချက် ပေါက်ကွဲသကဲ့သို့ ထိတ်လန့်ဖွယ်ဖြစ်၍ ရန်သူအများအပြားသည် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ပြေးကြ၏။ ယခုတွင် ဘီမစေနသည် ယခင်က ရန်သူကြီးများကို နှိမ်နင်းရာ၌ အားကိုးခဲ့သော ထိုလေးမှပင် လေးကြိုးကို ဖြုတ်ချလိုက်၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် အင်အားကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ ချထားခြင်းကို ဖော်ပြသည်– အောင်ပွဲ၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကိရိယာတောင် အချိန်တန်လျှင် ထိန်းချုပ်၍ ဖုံးကွယ်ရန်အတွက် ချထားရ၏။
Verse 23
विध्यन्तो मृगजातानि महेष्वासा महाबला: । इसके बाद वे यमुनाके दक्षिण किनारेपर पैदल ही चलने लगे। उस समय उनके मनमें यह अभिलाषा जाग उठी थी कि अब हम वनवासके कष्टसे मुक्त हो अपना राज्य प्राप्त कर लेंगे। उन सबने धनुष ले रखे थे। वे महान् धनुर्धर और महापराक्रमी वीर पर्वतों और वनोंके दुर्गम प्रदेशोंमें डेरा डालते और हिंसक पशुओंको मारते हुए यात्रा कर रहे थे,सैन्धवं येन राजानं पर्यामृषितवानथ । ज्यापाशं धनुषस्तस्य भीमसेनो5वतारयत् भीमसेनने जिसके द्वारा पांचाल वीरोंपर विजय पायी थी, दिग्विजयके समय उन्होंने अकेले ही जिसकी सहायतासे बहुतेरे शत्रुओंको परास्त किया था, वज्रके फटने और पर्वतके विदीर्ण होनेके समान जिसका भयंकर टंकार सुनकर कितने ही शत्रु युद्ध छोड़कर भाग खड़े हुए तथा जिसके सहयोगसे उन्होंने सिन्धुराज जयद्रथको परास्त किया था, अपने उसी धनुषकी प्रत्यंचा भीमसेनने भी उतार दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းများ၊ လေးပစ်ကျွမ်းကျင်သူကြီးများသည် မျိုးစုံသော တောကောင်များကို ပစ်သတ်ကာ ခရီးဆက်ကြ၏။ ထို့နောက် ဘီမစေနသည် ယခင်က ဘုရင် (ယုဓိဋ္ဌိရ) သည် စင်ဓုဘုရင် ဂျယဒြဓကို နှိမ်နင်းခဲ့ရာ၌ အားကိုးခဲ့သော ထိုလေးမှပင် လေးကြိုးကို ဖြုတ်ချလိုက်၏။ ဤပိုဒ်သည် တောနေရေး၏ ခက်ခဲမှုကြောင့် ခိုင်မာလာသော ပဏ္ဍဝများက မိမိတို့၏ တရားမျှတသော နိုင်ငံကို ပြန်လည်ရယူမည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် တောတောင်ခက်ခဲရာများကို ဖြတ်သန်းသွားကြပုံကို သတိပေးသည်—လေးကို အားထား၍ အသက်မွေးသော်လည်း အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ တရားဓမ္မအုပ်ချုပ်မှုကို ပြန်တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 24
अजयत् पश्चिमामाशां धनुषा येन पाण्डव: । माद्रीपुत्रो महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता,जिनका मुख ताँबेके समान लाल था, जो बहुत कम बोलते थे, उन महाबाहु माद्रीनन्दन नकुलने दिग्विजयके समय जिस धनुषकी सहायतासे पश्चिम दिशापर विजय प्राप्त की थी, समूचे कुरुकुलमें जिनके समान दूसरा कोई रूपवान् न होनेके कारण जिन्हें नकुल कहा जाता था, जो युद्धमें शत्रुओंको रुलानेवाले शूर-वीर थे; उन वीरवर नकुलने भी अपने पूर्वोक्त धनुषकी प्रत्यंचा उतार दी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အောင်ပွဲခရီးစဉ်တွင် အနောက်ဘက်ဒေသကို အနိုင်ယူခဲ့သော ထိုလေးဖြင့်ပင်—မာဒရီ၏ လက်မောင်းကြီးသား၊ မျက်နှာအရောင် ကြေးနီကဲ့သို့နီ၍ စကားနည်းသူ ပဏ္ဍဝ—သူရဲကောင်းအထက်မြတ် နကူလာသည် ယခု ထိုလေး၏ လေးကြိုးကို ဖြုတ်ချလိုက်၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် အခြေအနေတောင်းဆိုသည့်အခါ အင်အားကို ချထားနိုင်သော ထိန်းချုပ်မှုနှင့် အသင့်အနေအထားကို ပြသသည်—စစ်မြေပြင်တွင် ရန်သူကို ငိုကြွေးစေသော စွမ်းရည်နှင့် အလှအပကြောင့် နာမည်ကြီးသူအတွက်ပင်။
Verse 25
तस्य मौर्वीमपाकर्षच्छूर: संक्रन्दनो युधि । कुले नास्ति समो रूपे यस्येति नकुल: स्मृत:,जिनका मुख ताँबेके समान लाल था, जो बहुत कम बोलते थे, उन महाबाहु माद्रीनन्दन नकुलने दिग्विजयके समय जिस धनुषकी सहायतासे पश्चिम दिशापर विजय प्राप्त की थी, समूचे कुरुकुलमें जिनके समान दूसरा कोई रूपवान् न होनेके कारण जिन्हें नकुल कहा जाता था, जो युद्धमें शत्रुओंको रुलानेवाले शूर-वीर थे; उन वीरवर नकुलने भी अपने पूर्वोक्त धनुषकी प्रत्यंचा उतार दी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– စစ်ပွဲတွင် ရန်သူကို ငိုကြွေးအော်ဟစ်စေသူဟု ကျော်ကြားသော သူရဲကောင်း နကူလာသည် မိမိလေးမှ လေးကြိုးကို ဖြုတ်ချလိုက်၏။ ကုရုမျိုးရိုးတစ်လျှောက်လုံးတွင် အလှအပ၌ သူနှင့်တူသူ မရှိသဖြင့် ‘နကူလာ’ ဟု မှတ်သားကြ၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် စစ်ရေးအဆင်သင့်ကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ထိန်းချုပ်မှုကို ပြသပြီး၊ ပဏ္ဍဝများ၏ သစ္စာကတိကို ထိန်းသိမ်းကာ ဓမ္မရည်ရွယ်ချက်ကြီးကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အင်အားကို မဖွင့်လှစ်ဘဲ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီသည်။
Verse 26
दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत् प्रभु: । अपज्यमकरोद् वीर: सहदेवस्तदायुधम्,शास्त्रानुकूल तथा उदार आचार-विचारवाले शक्तिशाली वीर सहदेवने भी जिसकी सहायतासे दक्षिण दिशाको जीता था, उस धनुषकी डोरी उतार दी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အကျင့်သိက္ခာတည်ကြည်သော သတ္တိရှင် ဆဟဒေဝသည် အရှင်က တောင်ဘက်ဒေသကို အနိုင်ယူခဲ့ရာ၌ အားကိုးခဲ့သော ထိုလက်နက်မှ လေးကြိုးကို ဖြုတ်ချလိုက်၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် အင်အားကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် လက်နက်ကို သတိထား၍ ကိုင်တွယ်ခြင်းကို ပြသပြီး၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို အကျင့်သိက္ခာနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ အလျင်အမြန် အကြမ်းဖက်မှုမဖြစ်စေရန် သတိပေးသည်။
Verse 27
खडगांश्न दीप्तान् दीर्घाश्न॒ कलापांश्व महाधनान् | विपाठान क्षुरधारांश्व धनुर्भिनिदधु: सह
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူတို့သည် မိမိတို့၏ လေးများနှင့်အတူ လက်နက်အမျိုးမျိုးကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ချထားကြ၏—တောက်ပလင်းလက်သော ဓားများ၊ ရှည်လျားသော မြှားအိတ်များ၊ တန်ဖိုးကြီးမားသော လက်နက်ကိရိယာများနှင့် မုတ်ဆိတ်ရိတ်ဓားကဲ့သို့ ထက်မြက်သော အစွန်းပါသော ကိရိယာများကိုပါ—လျှို့ဝှက်ပြင်ဆင်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သေချာစွာ သိမ်းဆည်းထားကြ၏။ နိရသေသနာ၌ပင် အင်အားကို စည်းကမ်းဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဓမ္မက တောင်းဆိုသည့်အခါမှသာ အသုံးချကြသည်။
Verse 28
धनुषोंके साथ-साथ पाण्डवोंने बड़े-बड़े एवं चमकीले खड़्ग, बहुमूल्य तूणीर, छुरेके समान तीखी धारवाले क्षुरधार और विपाठ नामक बाण भी रख दिये ।। वैशम्पायन उवाच अथान्वशासन्नकुल कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । आरुह्मोमां शर्मीं वीर धनूंष्येतानि निक्षिप,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरने नकुलको आज्ञा दी --वीर! तुम इस शमीपर चढ़कर ये धनुष आदि अस्त्र-शस्त्र रख दो”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ကုန္တီ၏သား ယုဓိဋ္ဌိရက နကူလကို အမိန့်ပေး၏– “သူရဲကောင်းရေ၊ ဤ ရှမီပင်ပေါ်သို့ တက်၍ ဤလေးများနှင့် အခြားလက်နက်များကို ဤနေရာ၌ ထားလော့။” လျှို့ဝှက်ခြင်းနှင့် နိရသေသနာအလယ်၌ပင် ပாண்டဝတို့သည် စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်ကာ—ပဋိပက္ခမဖြစ်စေဘဲ လက်နက်ကို လုံခြုံစွာ သိမ်းဆည်း၍ သတိနှင့် ဓမ္မကို အချိန်တော်တန်သည့်အထိ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။
Verse 29
तामुपारुह्म नकुलो धनूंषि निदधे स्वयम् । यानि तस्यावकाशानि दिव्यरूपाण्यमन्यत,तब नकुलने उस वृक्षपर चढ़कर उसके खोंखलोंमें वे धनुष आदि आयुध स्वयं अपने हाथसे रखे। उसके जो खोंखले थे, वे नकुलको दिव्यरूप जान पड़े
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုသစ်ပင်ပေါ်သို့ တက်ပြီးနောက် နကူလသည် လေးများနှင့် အခြားလက်နက်များကို သစ်ပင်၏ အတွင်းအပေါက်များထဲသို့ ကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် ထည့်သွင်းထား၏။ ထိုအပေါက်များသည် နကူလ၏ မျက်စိထဲတွင် အံ့ဖွယ်ကောင်း၍ တော်တော်လေး နတ်ဆန်သကဲ့သို့ ထင်ရပြီး—သန့်ရှင်းမြတ်နိုးရသော လက်နက်များကို မညစ်ညမ်းစေဘဲ လုံခြုံစွာ ဖုံးကွယ်ရန် သင့်တော်လှ၏။
Verse 30
यत्र चापश्यत स वै तिरोवर्षाणि वर्षति । तत्र तानि ट्ढै: पाशै: सुगाढं पर्यबन्धत,क्योंकि उन्होंने देखा, वहाँ मेघ तिरछी वृष्टि करता है (जिससे खोंखलोंमें पानी नहीं पड़ता)। उन्हींमें उन आयुधोंको रखकर मजबूत रस्सियोंसे उन्हें अच्छी तरह बाँध दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မိုးရေသည် လှည့်စောင်းကျသဖြင့် (အပေါက်များထဲသို့ ရေမဝင်စေရန်) သင့်တော်သော နေရာတစ်ခုကို တွေ့မြင်ပြီးနောက် သူသည် ထိုလက်နက်များကို ထိုနေရာ၌ ထားကာ ခိုင်မာသော ကြိုးများဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ချည်နှောင်၍ လုံခြုံအောင် ပြုလုပ်၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် သတိရှိသော ဖုံးကွယ်မှုနှင့် လက်နက်ကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းသည့် တာဝန်ခံမှုကို ပြသကာ မလိုအပ်သော အန္တရာယ်ကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး အချိန်တော်တန်သည့်အခါ ဓမ္မအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်စေသည်။
Verse 31
शरीरं च मृतस्यैक॑ समबध्नन्त पाण्डवा: | विवर्जयिष्यन्ति नरा दूरादेव शमीमिमाम्,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ပாண்டဝတို့သည် သေဆုံးသူ၏ အလောင်းတစ်လောင်းကို ထို ရှမီပင်၌ ချည်နှောင်ခဲ့ကြပြီး “လူတို့သည် ဤရှမီပင်ကို အဝေးကတည်းက ရှောင်ကြလိမ့်မည်” ဟု စိတ်ကူးကြ၏။ အနံ့ဆိုးနှင့် မသန့်ရှင်းမှုကို ကြောက်ရွံ့စေ၍ မည်သူမျှ သစ်ပင်အနီးသို့ မလာစေရန်၊ ထိုနေရာ၌ ဖုံးကွယ်ထားသမျှကို မတွေ့ရှိစေရန်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 32
आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाप्राय पूतिकम् । अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिन:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤနေရာတွင် အလောင်းတစ်လောင်းကို ချည်ထားသည်။ ၎င်း၏ အနံ့ဆိုးသည် ပုပ်ပွ၍ ပြန့်နှံ့လျက်ရှိသည်» ဟု။ ထို့နောက် «ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ မိခင်ဖြစ်ပြီး အသက် တစ်ရာရှစ်ဆယ်ရှိပြီ» ဟုဆိုကာ ထိုသို့ရှင်းပြကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပဏ္ဍဝတို့သည် လူများက အနံ့ဆိုးကြောင့် အနီးမလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ ရှမီပင်၏ ကိုင်းခက်များတွင် အလောင်းကို ချည်ထားပြီး၊ တောထဲတွင် နွားကျောင်းသူများနှင့် သိုးကျောင်းသူများအား ထိုအကြောင်းကို တိုင်းရင်းသားမိသားစုဓမ္မနှင့် ဘိုးဘွားအစဉ်အလာဟု အကြောင်းပြကာ၊ နောက်ဆုံး မြို့အနီးသို့ ရွေ့လျားသွားကြသည်။
Verse 33
कुलधर्मो5यमस्माकं पूर्वराचरितो5पि वा । समासज्ज्याथ वृक्षेडस्मिन्निति वै व्याहरन्ति ते,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ဝိုင်ရှမ်ပါယနက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ မိသားစု၏ တည်မြဲသော ဓမ္မထုံးတမ်းဖြစ်သည်—ဘိုးဘွားတို့လည်း အတိတ်ကတည်းက ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်» ဟု။ ထိုသို့ဆိုကာ ၎င်းကို ဤပင်တွင် ချည်ကပ်၍ ထိုနည်းအတိုင်း ပြောကြသည်။ အကြောင်းအရာအရ ပဏ္ဍဝတို့သည် လမ်းသွားလမ်းလာများက အနံ့ဆိုးကြောင့် မနီးကပ်စေရန် ရှမီပင်၏ ကိုင်းခက်များတွင် အလောင်းကို ချည်ထားပြီး၊ ထိုနေရာတွင် ဖုံးကွယ်ထားသော လက်နက်များ မဖော်ထုတ်ခံရစေရန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တောထဲရှိ နွားကျောင်းသူများနှင့် သိုးကျောင်းသူများအား «မိသားစုဓမ္မ» ဟု ဘိုးဘွားမှ ဆက်ခံလာသည့် ထုံးတမ်းအဖြစ် အကြောင်းပြကာ၊ အမည်မဖော်နေထိုင်ရသော ကာလတွင် ပိုမိုမြင့်မားသည့် တာဝန်ကို ကာကွယ်ရန် ယူဆောင်သည့် မဟာဗျူဟာစကားဖြစ်သည်။
Verse 34
आगोपालाविपालेभ्य आचक्षाणा: परंतपा: । आजममुर्नगरा भ्याशं पार्था: शत्रुनिबर्हणा:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ဝိုင်ရှမ်ပါယနက ပြောသည်– ရန်သူကို လောင်ကျွမ်းစေသော ပဏ္ဍဝတို့သည် နွားကျောင်းသူများနှင့် သိုးကျောင်းသူများအား အကြောင်းအရာကို ရှင်းပြပြီးနောက် မြို့အနီးသို့ ရောက်လာကြသည်။ အကြောင်းအရာအရ သူတို့သည် လူများက အနံ့ဆိုးကြောင့် ဝေးဝေးနေစေရန် ရှမီပင်တွင် အလောင်းကို ချည်ထားပြီး၊ မိသားစုဓမ္မထုံးတမ်းဟု အကြောင်းပြကာ ဖုံးကွယ်ထားသော လက်နက်များကို ကာကွယ်၍ လျှို့ဝှက်နေထိုင်မည်ဟူသော သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။
Verse 35
जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्धल: । इति गुह्मानि नामानि चक्रे तेषां युधिष्ठिर:,तब युधिष्ठिरने क्रमश: पाँचों भाइयोंके जय, जयन्त, विजय, जयत्सेन और जयद्वल-- ये गुप्त नाम रखे
ဝိုင်ရှမ်ပါယနက ပြောသည်– ယုဓိဋ္ဌိရက ညီအစ်ကိုတို့အတွက် လျှို့ဝှက်အမည်များကို သတ်မှတ်ပေး하였다—ဂျယ၊ ဂျယန္တ၊ ဝိဇယ၊ ဂျယတ္စေန၊ ဂျယဒ္ဓလ ဟူ၍။ ထိုသို့ဖြင့် သူတို့သည် မဖော်ထုတ်ဘဲ နေထိုင်စဉ် သစ္စာကတိကို ထိန်းသိမ်းနိုင်၍ ဖော်ထုတ်ခံရခြင်းမှ ရှောင်ရှားကာ၊ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းတကျ သည်းခံထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် ဓမ္မကို ထမ်းဆောင်နိုင်စေသည်။
Verse 36
ततो यथाप्रतिज्ञाभि: प्राविशन् नगरं महत् । अज्ञातचर्या वत्स्यन्तो राष्ट्रे वर्ष त्रयोदशम्,तत्पश्चात् उन्होंने अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार तेरहवें वर्षका अज्ञातवास पूर्ण करनेके लिये मत्स्यराष्ट्रके उस विशाल नगरमें प्रवेश किया
ထို့နောက် သူတို့၏ ကတိသစ္စာအတိုင်း မြို့ကြီးထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ တစ်ဆယ့်သုံးနှစ်မြောက်နှစ်တွင် နိုင်ငံအတွင်း မဖော်ထုတ်ဘဲ နေထိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဆက်လက် ခရီးဆက်ကြသည်—ကတိထားသည့် အမည်မဖော်နေထိုင်ရမည့် ကာလကို သစ္စာမချိုးဘဲ ပြည့်စုံစေရန် ဖြစ်သည်။
Verse 53
अर्जुनने कहा--राजन्! श्मशानभूमिके समीप एक टीलेपर यह शमीका बहुत बड़ा सघन वृक्ष है। इसकी शाखाएँ बड़ी भयानक हैं, इससे इसपर चढ़ना कठिन है
အာర్జုနက ပြောသည်—«အရှင်မင်းကြီး၊ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာအနီး တောင်ပို့တစ်ခုပေါ်တွင် ဤ သမီ (śamī) သစ်ပင်ကြီးသည် အလွန်ကြီးမား၍ ထူထပ်စွာပေါက်နေပါသည်။ ၎င်း၏ကိုင်းခက်များသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသဖြင့် ထိုပင်ပေါ်တက်ရန် ခက်ခဲလှပါသည်»။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether to retain visible martial readiness by entering armed or to prioritize vow-compliance and civic stability by disarming; the chosen path balances personal security with the ethical requirement to avoid discovery and public disturbance.
Dharma can require strategic self-limitation: power is preserved through disciplined concealment, careful planning, and respect for social order, rather than through immediate assertion.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-significance is structural—this chapter operationalizes ajñātavāsa through concrete protocols (weapon-caching, aliasing, intelligence-gathering), marking a decisive transition from exile to concealed civic life.