Adhyaya 45
Aśvatthāman’s Admonition to Karṇa on Boasting, Varṇa-Duties, and the Threat of Arjuna (Virāṭa-parva, Adhyāya 45)
Upa-parva: Gogrāhaṇa (Cattle-Raid) Episode / Go-haraṇa Upākhyāna (Virāṭa Parva context)
Aśvatthāman addresses Karṇa with a pointed critique of premature triumphalism: the cattle are not yet secured, boundaries not crossed, and the return to Hāstinapura not achieved, making boastful speech strategically and ethically unsound (1). He generalizes a norm of valor: even after many victories and wealth, the wise do not advertise “manliness” through talk (2), illustrating the ideal of silent efficacy through images of fire, sun, and earth bearing the world without proclamation (3). He then invokes varṇa-structured duties as articulated by sages: Brahmins study and officiate; kṣatriyas rely on arms and sacrifice without acting as officiants; vaiśyas acquire wealth and support sacred rites (4–5), and the virtuous honor teachers according to śāstra (6). Turning to political legitimacy, he questions satisfaction in a kingdom obtained via gambling and harsh conduct, equating such acquisition to ordinary unscrupulousness (7–8). He challenges Karṇa to name actual single-chariot victories over Arjuna, Nakula, Sahadeva, Yudhiṣṭhira, Bhīma, or a legitimate “conquest” of Draupadī, re-framing her humiliation as wrongdoing rather than valor (9–11). He warns that cutting the Pandavas’ “root” invites consequential retaliation, emphasizing Arjuna’s emergence as a source of distress for the Dhārtarāṣṭras (12–14). Aśvatthāman underscores Arjuna’s fearlessness and overwhelming martial capability, using forceful similes and asserting that few can match him in weapon-skill (15–19). He adds a dharma-based note on the primacy of the disciple after the son, explaining Arjuna’s special status to Droṇa (20). Finally, he issues an ironic directive: fight Arjuna with the same methods used in the dice-game and Draupadī’s public humiliation, and suggests Śakuni—expert in deceitful play—should take the field, while Aśvatthāman himself declines to fight Arjuna and redirects attention to the Matsya as the immediate adversary (21–26).
Chapter Arc: उत्तर के भय-ग्रस्त हृदय को अर्जुन का आश्वासन मिलता है—रणविशारद पार्थ कहता है कि अब किसी शत्रु का भय शेष नहीं; वह अकेला ही सबको रणभूमि से खदेड़ देगा। → उत्तर स्वयं को सारथि के रूप में प्रस्तुत करता है—घोड़ों को साधने और रथ हाँकने का अभ्यास बताकर वह अर्जुन की सहायता का संकल्प लेता है। अर्जुन, अपने दिव्य-अनुभवों और गुरुओं-देवताओं के आश्रय का स्मरण कर, उत्तर के भीतर उठते ‘मानस-ज्वर’ को शांत करने हेतु उसे शीघ्र रथ चलाने का आदेश देता है। → अर्जुन का आत्मविश्वास चरम पर पहुँचता है—वह निवातकवच और पौलोम दैत्यों के विरुद्ध इन्द्रार्थ युद्ध का उदाहरण देकर बताता है कि तब भी उसे सहायता मिली थी; अब तो द्रोण, देवगण, कृप, कृष्ण-माधव और शंकर (पिनाकपाणि) के आश्रय से वह कौरव-सेना को कैसे न जीतेगा? → उत्तर का भय क्रमशः साहस में ढलता है; वह अर्जुन के वचनों से प्रेरित होकर सारथ्य-कार्य स्वीकार करता है और युद्ध-तैयारी पूर्ण होती है—रथ आगे बढ़ने को तत्पर होता है। → रथ के बढ़ते ही अगला क्षण कौरवों से प्रत्यक्ष सामना और अर्जुन के गुप्त-परिचय के उद्घाटन की दहलीज़ पर आ टिकता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १ ६ श्लोक मिलाकर कुल २६३ “लोक हैं।) हू... “+ (9) #:-ज 2४) पजञज्चचत्वारिशो< ध्याय: अर्जुनद्वारा युद्धकी तैयारी, अस्त्र-शस्त्रोंका स्मरण, उनसे वार्तालाप तथा उत्तरके भयका निवारण उत्तर उवाच आस्थाय रुचिरं वीर रथं सारथिना मया । कतमं॑ यास्यसे5नीकमुक्तो यास्याम्यहं त्वया,उत्तर बोला--वीरवर! आप सुन्दर रथपर आरूढ़ हो मुझ सारथिके साथ किस सेनाकी ओर चलेंगे? आप जहाँ चलनेके लिये आज्ञा देंगे, वहीं मैं आपके साथ चलूँगा
ဥတ္တရ က ပြောသည်— «အို သူရဲကောင်းရေ၊ ဤလှပသော ရထားပေါ်သို့ တက်စီးပြီး ကျွန်ုပ်ကို သာရထိအဖြစ်ထားကာ သင်သည် စစ်တပ်၏ မည်သည့်တန်းခွဲသို့ သွားမည်နည်း။ သင်အမိန့်ပေးရာ မည်သည့်နေရာမဆို ကျွန်ုပ်သည် သင်နှင့်အတူ သွားမည်»။
Verse 2
अजुन उवाच प्रीतो5स्मि पुरुषव्याप्र न भयं विद्यते तव | सर्वान् नुदामि ते शत्रून् रणे रणविशारद
အာర్జုန က ပြောသည်— «လူတို့အတွင်း ကျားသဖွယ်သူရဲကောင်းရေ၊ ငါသည် ဝမ်းမြောက်၏။ သင်၌ ကြောက်ရွံ့စရာ မရှိတော့။ စစ်ပညာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သော ငါသည် တိုက်ပွဲ၌ သင်၏ ရန်သူအားလုံးကို မောင်းထုတ်မည်»။
Verse 3
अर्जुनने कहा--पुरुषसिंह! अब तुम्हें कोई भय नहीं रहा, यह जानकर मैं बहुत प्रसन्न हूँ। रणकर्ममें कुशल वीर! मैं तुम्हारे सब शत्रुओंको अभी मार भगाता हूँ ।। स्वस्थो भव महाबाहो पश्य मां शत्रुभि: सह । युध्यमान विमर्देडस्मिन् कुर्वाणं भैरवं महत्,महाबाहो! तुम स्वस्थचित्त (निश्चिन्त) हो जाओ और इस संग्राममें मुझे शत्रुओंके साथ युद्ध तथा अत्यन्त भयंकर पराक्रम करते देखो
အာర్జုန က ပြောသည်— «လက်တံရှည်သော သူရဲကောင်းရေ၊ စိတ်ကို အေးချမ်းစေ၍ မပူပန်နှင့်။ ဤနေရာ၌ ဤတိုက်ပွဲ၏ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း၊ သင်၏ ရန်သူတို့နှင့် ငါ တိုက်ခိုက်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကြီးမားသော သတ္တိပြမှုကို ပြုလုပ်နေသည်ကို ကြည့်လော့»။
Verse 4
एतान् सर्वानुपासड् न् क्षिप्रं बध्नीहि मे रथे । एकं चाहर निस्त्रिंशं जातरूपपरिष्कृतम्,मेरे इन सब तरकसोंको शीघ्र रथमें बाँध दो और एक सुवर्णभूषित खड़्ग भी ले आओ
အာర్జုန က ပြောသည်— «ဤမြားအိတ်များအားလုံးကို အမြန် ငါ့ရထားပေါ်တွင် ချည်တပ်ပေးလော့။ ထို့ပြင် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော လက်ကိုင်နှင့် အစိတ်အပိုင်းများပါသည့် ဓားတစ်လက်ကိုလည်း ယူလာပေးလော့»။
Verse 5
वैशम्पायन उवाच अर्जुनस्य वच: श्रुत्वा त्वरावानुत्तरस्तदा । अर्जुनस्यायुधान् गृहा शीघ्रेणावातरत् तत:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अर्जुनका यह कथन सुनकर उत्तर उतावला हो अर्जुनके सब आयुधोंको लेकर शीघ्रतापूर्वक वृक्षसे उतर आया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ဇနမေဇယ မင်းကြီး၊ အာర్జုန၏ စကားကို ကြားသော် ဥတ္တရာသည် ချက်ချင်း စိတ်လှုပ်ရှား၍ အာర్జုန၏ လက်နက်အားလုံးကို ယူဆောင်ကာ သစ်ပင်ပေါ်မှ အလျင်အမြန် ဆင်းလာ၏။
Verse 6
अजुन उवाच अहं वै कुरुभियोत्स्याम्यवजेष्यामि ते पशून्,अर्जुन बोले--मैं कौरवोंसे युद्ध करूँगा और तुम्हारे पशुओंको जीत लूँगा
အာర్జုန မိန့်သည်– «ငါသည် ကုရုတို့နှင့် စစ်တိုက်မည်၊ သင်တို့၏ နွားတိရစ္ဆာန်တို့ကိုလည်း အနိုင်ယူ၍ ပြန်လည်ရယူမည်» ဟု။
Verse 7
संकल्पपक्षविक्षेपं बाहुप्राकारतोरणम् । त्रिदण्डतूणसम्बाधमनेकध्वजसंकुलम्,मुझसे सुरक्षित होकर रथका यह ऊपरी भाग ही तुम्हारे लिये नगर हो जायगा। इस रथके जो धुरी-पहिये आदि अंग हैं, उनकी सुदृढ़ कल्पना ही नगरकी गलियोंके दोनों भागोंमें बने हुए गृहोंका विस्तार है। मेरी दोनों भुजाएँ ही चहारदीवारी और नगरद्वार हैं। इस रथमें जो त्रिदण्ड (हरिस और उसके अगल-बगलकी लकड़ियाँ) तथा तूणीर आदि हैं, वे किसीको यहाँतक फटकने नहीं देंगे। जैसे नगरमें हाथीसवार, घुड़सवार तथा रथी--इन त्रिविध सेनाओं तथा आयुधोंके कारण उसके भीतर दूसरोंका प्रवेश करना असम्भव होता है। नगरमें जैसे बहुत-सी ध्वजा-पताकाएँ फहराती हैं, उसी प्रकार इस रथमें भी फहरा रही हैं। धनुषकी प्रत्यज्चा ही नगरमें लगी हुई तोपकी नली है, जिसका क्रोधपूर्वक उपयोग होता है और रथके पहियोंकी घर्घराहटको ही नगरमें बजनेवाले नगाड़ोंकी आवाज समझो
အာర్జုန မိန့်သည်– «ဤရထားသည် ဆုံးဖြတ်ချက်၏ လှည့်ကွက်နှင့် လျင်မြန်သော လှည့်ပတ်မှုတို့ဖြင့် သင်အတွက် ကာကွယ်ခံမြို့တော်တစ်မြို့ကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ငါ၏ လက်နှစ်ဖက်သည် မြို့ရိုးနှင့် မြို့တံခါး ဖြစ်လိမ့်မည်။ သုံးတိုင်တံ (triple-pole) နှင့် မြှားအိတ်များဖြင့် ပြည့်ကျပ်၍ အလံများစွာ ထူထပ်နေသဖြင့် မည်သူမျှ သင်ထံ မနီးကပ်နိုင်အောင် ကာကွယ်ထားလိမ့်မည်» ဟု။
Verse 8
ज्याक्षेपणं क्रोधकृतं नेमीनिनददुन्दुभि | नगर ते मया गुप्तं रथोपस्थं भविष्यति,मुझसे सुरक्षित होकर रथका यह ऊपरी भाग ही तुम्हारे लिये नगर हो जायगा। इस रथके जो धुरी-पहिये आदि अंग हैं, उनकी सुदृढ़ कल्पना ही नगरकी गलियोंके दोनों भागोंमें बने हुए गृहोंका विस्तार है। मेरी दोनों भुजाएँ ही चहारदीवारी और नगरद्वार हैं। इस रथमें जो त्रिदण्ड (हरिस और उसके अगल-बगलकी लकड़ियाँ) तथा तूणीर आदि हैं, वे किसीको यहाँतक फटकने नहीं देंगे। जैसे नगरमें हाथीसवार, घुड़सवार तथा रथी--इन त्रिविध सेनाओं तथा आयुधोंके कारण उसके भीतर दूसरोंका प्रवेश करना असम्भव होता है। नगरमें जैसे बहुत-सी ध्वजा-पताकाएँ फहराती हैं, उसी प्रकार इस रथमें भी फहरा रही हैं। धनुषकी प्रत्यज्चा ही नगरमें लगी हुई तोपकी नली है, जिसका क्रोधपूर्वक उपयोग होता है और रथके पहियोंकी घर्घराहटको ही नगरमें बजनेवाले नगाड़ोंकी आवाज समझो
အာర్జုန မိန့်သည်– «ဒေါသဖြင့် ကြိုးဆွဲရာမှ ထွက်သော ဓနုသံနှင့်၊ ဘီးအနားသံ တုန်ဟုန်ဟုန် မြည်သံသည် ဒုန္ဒုဗိသံကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ငါက ကာကွယ်နေသမျှ ဤရထားတည်းဟူသော အရာသည် သင်အတွက် ကာကွယ်ခံမြို့တော် ဖြစ်လိမ့်မည်။ အပေါ်ဘောင်သည် ကာကွယ်ကွင်း၊ အချောင်းတံ၊ ဘီးနှင့် အစိတ်အပိုင်းတို့သည် လမ်းကြားနှင့် အိမ်တန်းများကဲ့သို့၊ ငါ၏ လက်နှစ်ဖက်သည် မြို့ရိုးနှင့် တံခါးကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ သုံးတိုင်တံနှင့် မြှားအိတ်တို့ကလည်း ကျူးကျော်သူအားလုံးကို ဝေးကွာစေမည်။ ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်နှင့် လက်နက်တို့က ကာကွယ်ထားသော မြို့ကို မည်သူမျှ မဝင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ငါက ကာကွယ်နေသမျှ မည်သူမျှ မဖောက်ထွင်းနိုင်» ဟု။
Verse 9
अधिष्ठितो मया संख्ये रथो गाण्डीवधन्वना । अजेय: शत्रुसैन्यानां वैराटे व्येतु ते भयम्,जब मैं युद्धभूमिमें गाण्डीव धनुष लेकर रथपर सवार होऊँगा, उस समय शत्रुओंकी सेनाएँ मुझे जीत नहीं सकेंगी; अतः विराटनन्दन! तुम्हारा भय अब दूर हो जाना चाहिये
အာర్జုန မိန့်သည်– «စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ဂါဏ္ဍီဝ ဓနုကို ကိုင်ဆောင်ကာ ငါသည် ရထားပေါ်တွင် နေရာယူသော် ရန်သူတပ်များသည် ငါ့ကို မအနိုင်ယူနိုင်။ ထို့ကြောင့် ဗိရာဋ၏ သားတော်၊ သင်၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖယ်ရှားလော့» ဟု။
Verse 10
उत्तर उवाच बिभेमि नाहमेतेषां जानामि त्वां स्थिरं युधि | केशवेनापि संग्रामे साक्षादिन्द्रेण वा समम्
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ငါသည် သူတို့ကို မကြောက်ပါ။ သင်သည် စစ်မြေပြင်၌ တည်ကြည်ခိုင်မာသူဖြစ်ကြောင်း ငါသိ၏—တိုက်ပွဲ၌ ကေရှဝ (ကృష్ణ) နှင့်တောင် တန်းတူ၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင်ပင် အိန္ဒြာနှင့်တောင် တန်းတူပင်»။
Verse 11
उत्तरने कहा--अब मैं उनसे नहीं डरता; क्योंकि मैं अच्छी तरह जानता हूँ कि आप संग्रामभूमिमें भगवान् श्रीकृष्ण और साक्षात् इन्द्रके समान स्थिर रहनेवाले हैं ।। इदं तु चिन्तयन्नेवं परिमुह्यामि केवलम् । निश्चयं चापि दुर्मेधा न गच्छामि कथंचन,केवल इसी एक बातको सोचकर मैं ऐसे मोहमें पड़ जाता हूँ कि बुद्धि अच्छी न होनेके कारण किसी तरह भी किसी निश्चयतक नहीं पहुँच पाता
«သို့သော် ဤအတွေးတစ်ခုတည်းကိုပင် စိတ်ထဲတွင် ထပ်ခါထပ်ခါ လှည့်ပတ်စဉ်းစားနေရင်း ငါသည် အလွန်အမင်း မောဟထဲသို့ ကျရောက်သွား၏။ ငါ၏ ဉာဏ်နည်းပါးမှုကြောင့် မည်သည့် ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုကိုမျှ မရောက်နိုင်တော့»။
Verse 12
एवं युक्ताड्ररूपस्य लक्षणै: सूचितस्य च । केन कर्मविपाकेन क्लीबत्वमिदमागतम्,(वह चिन्ता इस प्रकार है--) आपका एक-एक अवयव तथा रूप सब प्रकारसे उपयुक्त है। आप लक्षणोंद्वारा भी अलौकिक सूचित हो रहे हैं। ऐसी दशामें भी किस कर्मके परिणामसे आपको यह नपुंसकता प्राप्त हुई है?
«သင်၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတိုင်းနှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် အလွန်သင့်လျော်ပြည့်စုံ၏။ လက္ခဏာအမှတ်အသားတို့ကလည်း သင်သည် သာမန်မဟုတ်သောသူဟု ညွှန်ပြနေ၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျက်နှင့် မည်သည့်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဤသို့သော နပုန်စကဖြစ်မှု သင်ထံသို့ ရောက်လာသနည်း»။
Verse 13
मन्ये त्वां क्लीबवेषेण चरन्तं शूलपाणिनम् । गन्धर्वराजप्रतिमं देवं वापि शतक्रतुम्,मैं तो नपुंसकवेषमें विचरनेवाले आपको शूलपाणि भगवान् शंकरका स्वरूप मानता हूँ अथवा गन्धर्वराजके समान या साक्षात् देवराज इन्द्र समझता हूँ
ဥတ္တရက ပြောသည်– «နပုန်စကဝတ်ဖြင့် သင် လှုပ်ရှားသွားလာနေသည်ကို မြင်သော်၊ ငါသည် သင့်ကို ရှူလပာဏိ (ရှီဝ) ကိုယ်တိုင်ဟု ထင်၏။ မဟုတ်လျှင် ဂန္ဓဗ္ဗရာဇနှင့်တူသော နတ်တစ်ပါး၊ သို့မဟုတ် စတကရတု—အိန္ဒြာကိုယ်တိုင်ဟုတောင် ထင်မိ၏»။
Verse 14
अर्जुन उवाच (उर्वशीशापसम्भूतं क्लैब्यं मां समुपस्थितम् । पुराहमाज्ञया क्षातुर्ज्येष्टस्यास्मि सुरालयम् ।। प्राप्तवानुर्वशी दृष्टा सुधर्मायां मया तदा । नृत्यन्ती परमं रूप॑ बिभ्रती वज़िसंनिधौ ।। अपश्यंस्तामनिमिषं कूटस्थामन्वयस्य मे । रात्रौ समागता महां शयानं रन्तुमिच्छया ।। अहं तामभिवाद्यैव मातृसत्कारमाचरम् । सा च मामशपत् क्रुद्धा शिखण्डी त्वं भवेरिति ।। श्रुत्वा तमिन्द्रो मामाह मा भैस्त्वं पार्थ षण्ढत: । उपकारो भवेत् तुभ्यमज्ञातवसतौ पुरा ।। इतीन्द्रो मामनुग्राह्म ततः प्रेषितवान् वृषा । तदिदं समनुप्राप्तं ब्रत॑ं तीर्ण मयानघ ।।) अर्जुन बोले--महाबाहो! उर्वशीके शापसे मुझे यह नपुंसकभाव प्राप्त हुआ है। पूर्वकालमें मैं अपने बड़े भाईकी आज्ञासे देवलोकमें गया था। वहाँ सुधर्मा नामक सभामें मैंने उस समय उर्वशी अप्सराको देखा। वह परम सुन्दर रूप धारण करके वज्धारी इन्द्रके समीप नृत्य कर रही थी। मेरे वंशकी मूलहेतु (जननी) होनेके कारण मैं उसे अपलक नेत्रोंसे देखने लगा। तब वह रातमें सोते समय रमणकी इच्छासे मेरे पास आयी, परंतु मैंने उसे प्रणाम करके (उसकी इच्छाकी पूर्ति न करके) उसका माताके समान सत्कार किया। तब उसने कुपित होकर मुझे शाप दे दिया--'तुम नपुंसक हो जाओ।” तब इन्द्रने वह शाप सुनकर मुझसे कहा--'पार्थ! तुम नपुंसक होनेसे डरो मत। यह तुम्हारे लिये अज्ञातवासके समय उपकारक होगा।” इस प्रकार देवराज इन्द्रने मुझपर अनुग्रह करके यह आश्वासन दिया और स्वर्गलोकसे यहाँ भेजा। अनघ! वही यह व्रत प्राप्त हुआ था, जिसको मैंने पूरा किया है। भ्रातुर्नियोगाज्ज्येष्ठस्य संवत्सरमिदं व्रतम् । चरामि व्रतचर्य च सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,महाबाहो! मैं बड़े भाईकी आज्ञासे इस वर्ष एक व्रतका पालन कर रहा था। उस व्रतकी जो दिनचर्या है, उसके अनुसार मैं नपुंसक बनकर रहा हूँ। मैं तुमसे यह सच्ची बात कह रहा हूँ। वास्तवमें मैं नपुंसक नहीं हूँ; भाईकी आज्ञाके अधीन होकर धर्मके पालनमें तत्पर रहा हूँ। राजकुमार! तुम्हें मालूम होना चाहिये कि अब मेरा व्रत समाप्त हो गया है; अतः मैं नपुंसकभावके कष्टसे भी मुक्त हो चुका हूँ
အర్జုနက ပြောသည်– «မဟာဗာဟို၊ ဤနပုန်စကဖြစ်မှုသည် ဥရဝသီ၏ ကျိန်စာကြောင့် ငါ့ထံသို့ ရောက်လာခြင်းဖြစ်၏။ ရှေးကာလ၌ ငါသည် အကြီးဆုံးအစ်ကို၏ အမိန့်ဖြင့် နတ်ပြည်သို့ သွားခဲ့၏။ ထိုအခါ ‘သုဓမ္မာ’ ဟုခေါ်သော စည်းဝေးခန်းမ၌ အလွန်လှပသော အပ္ဆရာ ဥရဝသီကို ငါမြင်ခဲ့၏။ သူမသည် မိုးကြိုးလက်နက်ကိုင် အိန္ဒြာအနီး၌ ကပြနေ၏။ ငါ့မျိုးရိုး၏ မိခင်ဘိုးဘွားတစ်ဦးဟု သတ်မှတ်ကြသဖြင့် ငါသည် မျက်တောင်မခတ်ဘဲ သူမကို စိုက်ကြည့်မိ၏။ ထို့နောက် ညအခါ ငါအိပ်နေစဉ် သူမသည် ပေါင်းဖက်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ငါ့ထံသို့ လာ၏။ သို့သော် ငါသည် သူမကို ဦးညွှတ်ကန်တော့၍ မိခင်ကဲ့သို့ ရိုသေစွာ ဆက်ဆံကာ သူမ၏ ဆန္ဒကို မလိုက်နာခဲ့။ ထိုကြောင့် သူမသည် ဒေါသထွက်၍ ငါကို ကျိန်စာချသည်– ‘သင်သည် နပုန်စက ဖြစ်စေ၊ ရှိခဏ္ဍီကဲ့သို့ ဖြစ်စေ’ ဟု။ ထိုကျိန်စာကို ကြားသော် အိန္ဒြာက ငါ့အား– ‘ပါရ္ထ၊ နပုန်စကဖြစ်မှုကြောင့် မကြောက်နှင့်။ မသိမသာနေထိုင်ရမည့် ကာလ၌ သင့်အတွက် အကျိုးရှိလိမ့်မည်’ ဟု မိန့်၏။ ထိုသို့ အိန္ဒြာသည် ငါ့ကို ကရုဏာပြု၍ ပြန်လည်ပို့လိုက်၏။ အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ထိုဝတ္တရား (ဗြတ) သည် ယခု အဆုံးသတ်သို့ ရောက်ပြီ; ငါသည် ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ပြီးပြီ။ အကြီးဆုံးအစ်ကို၏ အမိန့်အရ ငါသည် တစ်နှစ်တာ ဤဗြတကို ထိန်းသိမ်းကာ ၎င်း၏ စည်းကမ်းအတိုင်း နေထိုင်ခဲ့၏။ ငါသည် သင့်အား အမှန်တရားကို ပြော၏—ငါသည် တကယ်တမ်း မအင်ပတန်သူ မဟုတ်။ အစ်ကို၏ အမိန့်အောက်၌ ဓမ္မကို လိုက်နာရန် အားထုတ်ခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်၏။ ယခု ဗြတသည် ပြီးဆုံးသဖြင့် ဤအခြေအနေ၏ ဒုက္ခမှလည်း လွတ်မြောက်ပြီ»။
Verse 15
नास्मि क्लीबो महाबाहो परवान् धर्मसंयुतः । समाप्तव्रतमुत्तीर्ण विद्धि मां त्वं नृपात्मज,महाबाहो! मैं बड़े भाईकी आज्ञासे इस वर्ष एक व्रतका पालन कर रहा था। उस व्रतकी जो दिनचर्या है, उसके अनुसार मैं नपुंसक बनकर रहा हूँ। मैं तुमसे यह सच्ची बात कह रहा हूँ। वास्तवमें मैं नपुंसक नहीं हूँ; भाईकी आज्ञाके अधीन होकर धर्मके पालनमें तत्पर रहा हूँ। राजकुमार! तुम्हें मालूम होना चाहिये कि अब मेरा व्रत समाप्त हो गया है; अतः मैं नपुंसकभावके कष्टसे भी मुक्त हो चुका हूँ
အာర్జုနက ပြောသည်– «လက်တံကြီးသော မင်းသားရေ၊ ငါသည် မစွမ်းမသန်သူ မဟုတ်။ အခြားသူ၏ အမိန့်အောက်တွင် တရားဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းလိုစိတ်ဖြင့် ဤနှစ်တစ်နှစ်လုံး သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း သစ္စာဝတ်တစ်ခုကို စောင့်ထိန်းခဲ့ပြီး၊ မိန်းမစိတ်ရှိသူ (အနုန်း) အဖြစ် အယောင်ဆောင်ကာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ယခု ငါ၏ ဝတ်သည် ပြီးဆုံးသွားပြီ၊ ငါသည် ထိုဝတ်ကို ကျော်လွန်ပြီးပြီဟု သိမှတ်လော့။ ထို့ကြောင့် ငါကို ထိုအယောင်ဆောင်အခြေအနေမှ လွတ်မြောက်ပြီးသူဟု နားလည်လော့။»
Verse 16
उत्तर उवाच परमोअनुग्रहो मेडद्य यतस्तकों न मे वृथा । न हीदृशा: क्लीबरूपा भवन्ति तु नरोत्तम,उत्तरने कहा--नरश्रेष्ठ। आज मुझपर आपने बड़ा अनुग्रह किया, जो मुझे सब बात बता दी। ऐसे लक्षणोंवाले पुरुष नपुंसक नहीं होते, इस प्रकार जो मेरे मनमें तर्क उठ रहा था, वह व्यर्थ नहीं था
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လူထူးလူမြတ်ရေ၊ ယနေ့ သင်သည် အရာအားလုံးကို ပြောပြပေးသဖြင့် ငါ့အပေါ် အလွန်ကြီးမားသော ကရုဏာတော်ကို ပြုခဲ့သည်။ သင်ကဲ့သို့ လက္ခဏာရှိသော ယောကျာ်းသည် မိန်းမစိတ်ရှိသူ (အနုန်း) မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ငါ့စိတ်ထဲတွင် ထလာသော အကြောင်းပြချက်သည် အလဟသ မဟုတ်ခဲ့ပါ။»
Verse 17
सहायवानस्मि रणे युध्येयममरैरपि । साध्वसं हि प्रणष्टं मे कि करोमि ब्रवीहि मे,अब तो मुझे आपकी सहायता मिल गयी है; अतः युद्धभूमिमें देवताओंका भी सामना कर सकता हूँ। मेरा सारा भय नष्ट हो गया। बताइये, अब मैं क्या करूँ? पुरुषप्रवर! मैंने गुरुसे सारथ्यकर्मकी शिक्षा प्राप्त की है; इसलिये आपके घोड़ोंको, जो शत्रुके रथका नाश करनेवाले हैं, मैं काबूमें रखूँगा
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ယခု သင်၏ အကူအညီကို ရရှိပြီးသောကြောင့် စစ်မြေပြင်တွင် နတ်တို့ကိုပင် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်နိုင်ပြီ။ ငါ၏ ကြောက်ရွံ့မှု အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီ။ အခု ငါ ဘာလုပ်ရမည်နည်း၊ ပြောပြပါ။ လူထူးလူမြတ်ရေ၊ ငါသည် ဆရာထံမှ ရထားမောင်း (စရഥိ) အလုပ်ကို သင်ယူထားသည်။ ထို့ကြောင့် ရန်သူ၏ ရထားကို ချိုးဖျက်နိုင်သော သင်၏ မြင်းများကို ငါ ထိန်းချုပ်မည်။»
Verse 18
अहं ते संग्रहीष्यामि हयान् शत्रुरथारुजान् | शिक्षितो हास्मि सारथ्ये तीर्थत: पुरुषर्षभ,अब तो मुझे आपकी सहायता मिल गयी है; अतः युद्धभूमिमें देवताओंका भी सामना कर सकता हूँ। मेरा सारा भय नष्ट हो गया। बताइये, अब मैं क्या करूँ? पुरुषप्रवर! मैंने गुरुसे सारथ्यकर्मकी शिक्षा प्राप्त की है; इसलिये आपके घोड़ोंको, जो शत्रुके रथका नाश करनेवाले हैं, मैं काबूमें रखूँगा
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ငါသည် သင်၏ မြင်းများ—ရန်သူ၏ ရထားများကို ချိုးဖျက်နိုင်သော မြင်းများကို ထိန်းချုပ်မည်။ လူထူးလူမြတ်ရေ၊ ငါသည် ဆရာထံမှ ရထားမောင်း၏ တာဝန်များကို သင်ယူထားသည်။ ယခု သင်၏ အကူအညီကို ရရှိပြီးသောကြောင့် ငါ၏ ကြောက်ရွံ့မှု ပျောက်ကွယ်သွားပြီ။ နောက်တစ်ဆင့် ငါ ဘာလုပ်ရမည်ကို ပြောပြပါ; စစ်မြေပြင်တွင် နတ်တို့ကိုပင် ရင်ဆိုင်နိုင်သကဲ့သို့ ငါခံစားရသည်။»
Verse 19
दारुको वासुदेवस्य यथा शक्रस्य मातलि: । तथा मां विद्धि सारथ्ये शिक्षितं नरपुड़व,नरपुंगव! जैसे भगवान् वासुदेवका सारथि दारुक और इन्द्रका सारथि मातलि है, उसी प्रकार मुझे भी आप सारथिके कार्यमें पूर्ण शिक्षित मानिये
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လူထူးလူမြတ်ရေ၊ ဝါစုဒေဝ၏ ရထားမောင်း ဒါရုကကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ၏ ရထားမောင်း မာတလိကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထိုနည်းတူ ငါကိုလည်း ရထားမောင်းအလုပ်၌ ပြည့်စုံစွာ သင်ကြားပြီးသူဟု သိမှတ်ပါ။»
Verse 20
यस्य याते न पश्यन्ति भूमौ क्षिप्तं पद पदम् | दक्षिणां यो धुरं युक्त: सुग्रीवसदृशो हय:,जो घोड़ा दाहिनी धुरीमें जोता गया है तथा जिसके जाते समय लोग यह नहीं देख पाते कि उसने कब कहाँ पृथ्वीपर पैर रखा या उठाया है, यह (भगवान् श्रीकृष्णके चार अश्रोंमेंसे) सुग्रीव नामक घोड़ेके समान है
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ခြေရာကို မမြင်နိုင်လောက်အောင် လျင်မြန်သော ထိုမြင်းသည် လူတို့က တစ်လှမ်းချင်း မြေပြင်ပေါ်၌ ဘယ်နေရာတွင် ခြေချ၊ ဘယ်နေရာတွင် ခြေမြှောက်သွားသည်ကို မမြင်နိုင်ကြ။ ထိုမြင်းကို ယာဉ်တိုင်၏ ညာဘက်တွင် ယိုက်ထားသည်။ ၎င်းသည် သီရိကృష్ణ၏ နာမည်ကြီး မြင်းလေးကောင်အနက် ‘သုဂ္ရီဝ’ ဟူသော မြင်းနှင့် ဆင်တူသည်»။
Verse 21
यो<यं धुरं धुर्यवरो वामां वहति शोभन: । त॑ मन्ये मेघपुष्पस्य जवेन सदृशं हयम्,और भार ढोनेवालोंमें श्रेष्ठ जो यह सुन्दर अश्व बाँयीं धुरीका भार वहन करता है, उसे वेगमें मेघपुष्प नामक अश्वके समान मानता हूँ
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤတင့်တယ်သော မြင်းသည် ယိုက်ထမ်းရန် သင့်တော်သူတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်၍ ယာဉ်တိုင်၏ ဘယ်ဘက်တွင် အလေးကို ထမ်းဆောင်နေသည်။ ၎င်း၏ လျင်မြန်မှုကို နာမည်ကြီး ‘မေဃပုဿပ’ မြင်းနှင့် တူညီသည်ဟု ငါ သတ်မှတ်သည်»။
Verse 22
यो5यं काञ्चनसंनाह: पार्ष्णि वहति शोभन: । समं॑ शैब्यस्य तं मन््ये जवेन बलवत्तरम्,यह जो सोनेके बख्तरसे सजा हुआ सुन्दर अश्व बाँयीं ओर पिछला जुआ ढो रहा है, इसे वेगमें मैं शैब्य नामक अश्वके समान अत्यन्त बलवान मानता हूँ
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ရွှေရောင် သံချပ်ကာဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဤချောမောသော မြင်းသည် ဘယ်ဘက်တွင် နောက်ယိုက်ကို ထမ်းဆောင်နေသည်။ ၎င်းကို လျင်မြန်မှုအရ ‘ရှိုင်ဗျ’ (Śaibya) ဟူသော မြင်းနှင့် တူညီသည်ဟု ငါ သတ်မှတ်သည်—ထို့ပြင် အင်အားမှာ ပိုမိုပြင်းထန်သည်»။
Verse 23
यो<यं वहति मे पार्ष्णि दक्षिणामभित: स्थित: । बलाहकादपि मत: स जवे वीर्यवत्तर:,और यह जो दाहिने भागका पिछला जुआ धारण करके खड़ा है, वह वेगमें बलाहक नामवाले अश्वसे भी अधिक समझा गया है
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ငါ့ညာဘက်တွင် ရပ်နေပြီး ယာဉ်နောက်ဖက်ရှိ နောက်ယိုက်ကို ထမ်းဆောင်နေသော ဤမြင်းသည် ‘ဗလာဟက’ (Balāhaka) ဟူသော မြင်းထက်ပင် ပိုလျင်မြန်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်—ထို့ပြင် သတ္တိအင်အားလည်း ပိုမိုပြင်းထန်သည်»။
Verse 24
त्वामेवायं रथो वोदढुं संग्रामे<हति धन्विनम् । त्वं चेमं रथमास्थाय योद्धुमहों मतो मम,यह रथ आप-जैसे धनुर्धर वीरको ही वहन करने योग्य है और मेरी रायमें आप इसी रथपर बैठकर युद्ध करने योग्य हैं
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «အို မယှဉ်နိုင်သော မြားပစ်သမား၊ ဤရထားသည် စစ်မြေပြင်တွင် သင်တစ်ဦးတည်းကိုသာ တင်ဆောင်ရန် သင့်တော်သည်။ ထို့ပြင် ငါ့အမြင်အရ သင်သည် ဤရထားကို တက်စီး၍ တိုက်ခိုက်သင့်သူပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 25
वैशम्पायन उवाच ततो विमुच्य बाहुभ्यां वलयानि स वीर्यवान् चित्र काञ्चनसंनाहे प्रत्यमुज्चत् तदा तले,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पराक्रमी अर्जुनने हाथोंसे कड़े और चूड़ियाँ उतार दीं और हथेलियोंमें सोनेके बने हुए विचित्र कवच धारण कर लिये
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ထို့နောက် အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းသည် လက်မောင်းပေါ်ရှိ လက်ကောက်နှင့် လက်စွပ်တို့ကို ဖြုတ်ချပြီး၊ လက်ဖဝါးပေါ်တွင် အံ့ဖွယ်ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကာကွယ်ရေးကိရိယာကို တပ်ဆင်하였다—ဖုံးကွယ်နေမှုမှ ထွက်လာ၍ စည်းကမ်းတကျ အရေးယူရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်သည့် အမှတ်အသားဖြစ်သည်။
Verse 26
कृष्णान् भड्लिमत: केशान् श्वैतेनोद्ग्रथ्य वाससा । अथासौ प्राड्मुखो भूत्वा शुचि: प्रयतमानस: । अभिदध्यौ महाबाहु: सर्वास्त्राणि रथोत्तमे,फिर उन्होंने काले-काले घुँघराले केशोंको श्वेत वस्त्रसे बाँध दिया और पूर्वकी ओर मुँह करके पवित्र एवं एकाग्रचित्त हो महाबाहु धनंजयने उस श्रेष्ठ रथपर सम्पूर्ण अस्त्रोंका ध्यान किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– သူသည် အဖြူရောင်အဝတ်ဖြင့် အမည်းရောင်ကောက်ကွေးသော ဆံပင်ကို ချည်နှောင်ပြီး၊ အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူ하였다။ သန့်ရှင်း၍ စည်းကမ်းတကျ အာရုံစိုက်သော စိတ်ဖြင့်၊ လက်တံကြီးသော ဓနဉ္ဇယသည် ထိုအထူးကောင်းမွန်သော ရထားပေါ်တွင် ထိုင်ကာ မိမိ၏ လက်နက်အပေါင်းတို့ကို အတွင်းစိတ်ဖြင့် သတိပြု၍ ဖိတ်ခေါ်တော်မူ하였다။
Verse 27
ऊचुश्न पार्थ सर्वाणि प्राउज्जलीनि नृपात्मजम् । इमे सम परमोदारा: किंकरा: पाण्डुनन्दन,तब वे सब अस्त्र प्रकट होकर राजकुमार अर्जुनसे हाथ जोड़कर बोले--'पाण्डुनन्दन! ये हमलोग तुम्हारे परम उदार किंकर हैं"
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ထို့နောက် နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ လက်နက်အပေါင်းတို့သည် မင်းသား အာဂျုန၏ ရှေ့၌ ပေါ်ထွန်းလာ၍ လက်အုပ်ချီကာ ပြောကြသည်– “ပাণ্ডု၏သားတော်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သင်၏ အလွန်သစ္စာရှိ၍ စိတ်ရင်းကျယ်ဝန်းသော အမှုထမ်းများ ဖြစ်ကြပြီး၊ သင်၏ အမိန့်ကို ဆောင်ရွက်ရန် အဆင်သင့်ရှိပါသည်။”
Verse 28
प्रणिपत्य तत: पार्थ: समालभ्य च पाणिना । सर्वाणि मानसानीह भवतेत्यभ्यभाषत,तब अर्जुनने उन्हें प्रणाम करके अपने हाथसे उनका स्पर्श किया और कहा--'आप सब लोग मेरे मनमें निवास करें"
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ထို့နောက် ပါရ္ထ (အာဂျုန) သည် ဦးညွှတ်ပူဇော်၍ လက်ဖြင့် ထိတွေ့ကာ ပြောသည်– “သင်တို့အားလုံးသည် ငါ၏ စိတ်အတွင်း၌ ဤနေရာတွင် နေထိုင်ကြပါစေ။”
Verse 29
प्रतिगृह्म ततो<स्त्राणि प्रह्ृष्टटदनो 5 भवत् । अधिज्यं तरसा कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद् धनु:,इस प्रकार अपने अस्त्र-शस्त्रोंकी अनुकूल करके अर्जुनका मुखारविन्द प्रसन्नतासे खिल उठा। उन्होंने बड़े वेगसे गाण्डीव धनुषपर प्रत्यंचा चढ़ाकर उसकी टंकार की
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ထိုသို့ လက်နက်အပေါင်းတို့ကို မိမိနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်လည်လက်ခံပြီးနောက် အာဂျုန၏ မျက်နှာသည် ဝမ်းမြောက်မှုဖြင့် ပွင့်လင်းတောက်ပလာ하였다။ ထို့နောက် သူသည် အလွန်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် ဂါဏ္ဍီဝ မြားတံကို ကြိုးတင်ကာ တင်းကျပ်စွာ ဆွဲ၍ တုန်ခါသံကို မြည်ဟည်းစေ하였다။
Verse 30
तस्य विक्षिप्यमाणस्य धनुषो5भून्महाध्वनि: । यथा शैलस्य महत: शैलेनैवावजघ्नत:,उस धनुषकी टंकारके समय बड़े जोरका शब्द हुआ, मानो किसी महान पर्वतको पर्वतसे ही टक्कर लगी हो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူသည် ထိုလေးကို လှုပ်ရှားအောင် လှန်လှောင့်ကာ ချီမြှောက်သည့်အခါ၊ ထိုလေးမှ မဟာအသံကြီးတစ်ခု ပေါက်ကွဲထွက်လာ၏—မဟာတောင်တစ်လုံးကို တောင်တစ်လုံးဖြင့် တိုက်ခတ်သကဲ့သို့။
Verse 31
स निर्घातो5भवद् भूभिद् दिक्षु वायुर्ववी भृशम् । पपात महती चोल्का दिशो न प्रचकाशिरे । भ्रान्तध्वजं खं तदासीत् प्रकम्पितमहाद्रुमम्,वह भयानक शब्द पृथ्वीको विदीर्ण करता-सा गूँज उठा। सम्पूर्ण दिशाओंमें प्रचण्ड आँधी चलने लगी, महान् उल्कापात होने लगा और दिशाओंमें अन्धकार छा गया। शत्रुसेनाके ध्वज आकाशमें अकारण हिलने लगे। बड़े-बड़े वृक्ष भी हिलने लगे। अर्जुनने अपने दोनों हाथोंसे रथपर बैठे-बैठे जो अपने श्रेष्ठ धनुषकी टंकार-ध्वनि की, उसे सुनकर कौरवोंने समझा, कहींसे बिजली टूट पड़ी है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ကြောက်မက်ဖွယ် အကြီးအကျယ် ပေါက်ကွဲသံတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာ၍ မြေကြီးကိုပင် ခွဲဖောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အရပ်လေးမျက်နှာလုံးတွင် လေပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်လာပြီး၊ မဟာကြယ်ကျ (မီးလုံး) တစ်လုံး ကျဆင်းကာ၊ အရပ်များ မတောက်ပတော့ဘဲ အမှောင်ဖုံးလွှမ်းသွား၏။ ကောင်းကင်၌ ရန်သူတပ်၏ အလံများသည် အကြောင်းမဲ့ လှုပ်ယမ်းကာ၊ သစ်ပင်ကြီးများပင် တုန်လှုပ်ကြ၏။
Verse 32
तं शब्द कुरवो&जानन् विस्फोटमशनेरिव । यदर्जुनो धनुःश्रेष्ठ बाहुभ्यामाक्षिपद् रथे,वह भयानक शब्द पृथ्वीको विदीर्ण करता-सा गूँज उठा। सम्पूर्ण दिशाओंमें प्रचण्ड आँधी चलने लगी, महान् उल्कापात होने लगा और दिशाओंमें अन्धकार छा गया। शत्रुसेनाके ध्वज आकाशमें अकारण हिलने लगे। बड़े-बड़े वृक्ष भी हिलने लगे। अर्जुनने अपने दोनों हाथोंसे रथपर बैठे-बैठे जो अपने श्रेष्ठ धनुषकी टंकार-ध्वनि की, उसे सुनकर कौरवोंने समझा, कहींसे बिजली टूट पड़ी है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုအသံကို ကြားသော် ကုရဝတို့သည် မိုးကြိုးပစ်သံကဲ့သို့ ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသံဟု သိမြင်ကြ၏။ အကြောင်းမူ အာర్జုနသည် ရထားပေါ်တွင် ထိုင်လျက်ပင် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် မိမိ၏ အမြတ်ဆုံးလေးကို ဆွဲကာ တင်းတိပ်သံ ထုတ်လိုက်သဖြင့်၊ မြေကြီးကို ခွဲဖောက်သကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဂုဏ်သံကြီး ပေါ်ထွက်လာ၏။ ထိုအခါ အရပ်လေးမျက်နှာလုံးတွင် လေပြင်းများ တိုက်ခတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး၊ ကြယ်ကျများ များစွာ ကျဆင်းကာ၊ အမှောင်ဖုံးလွှမ်းသွား၏။ ရန်သူတပ်၏ အလံများသည် ကောင်းကင်၌ အကြောင်းမဲ့ တုန်ယမ်းကြပြီး၊ သစ်ပင်ကြီးများပင် လှုပ်ခတ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ကုရဝတို့သည် အနီးတွင် မိုးကြိုးကွဲကျသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ကြပြီး—ယင်းသည် သူရဲ၏ မတားဆီးနိုင်သော အင်အားနှင့် အဓမ္မ၏ ရှုံးနိမ့်မှု နီးကပ်လာခြင်း၏ နိမိတ်ဖြစ်၏။
Verse 33
उत्तर उवाच एकस्त्वं पाण्डवश्रेष्ठ बहूनेतान् महारथान् । कथं जेष्यसि संग्रामे सर्वशस्त्रास्त्रपारगान्,उस समय उत्तर बोला--पाण्डवश्रेष्ठ] आप तो अकेले हैं, इन सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंके पारगामी बहुसंख्यक महारथियोंको युद्धमें कैसे जीत सकेंगे?
ဥတ္တရက ပြောသည်– “ပाण्डဝတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သင်သည် တစ်ယောက်တည်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဤသူတို့ကား မဟာရထားစစ်သည် များစွာ၊ လက်နက်နှင့် အာစတြာတို့၌ ကျွမ်းကျင်ပြီးသား ဖြစ်ကြသည်။ စစ်မြေပြင်၌ သင်သည် မည်သို့ အနိုင်ယူမည်နည်း?”
Verse 34
असहायो<5सि कौन्तेय ससहायाश्ष कौरवा: । अतएव महाबाहो भीतस्तिष्ठामि तेडग्रत:,कुन्तीनन्दन! आप असहाय हैं और कौरवोंके साथ बहुतेरे सहायक हैं। महाबाहो! यह सोचकर मैं आपके सामने भयभीत हो रहा हूँ
ဥတ္တရက ပြောသည်– “ကွန်တီ၏သားတော်ရေ၊ သင်သည် အကူအညီမရှိဘဲ ရပ်တည်နေပြီး၊ ကုရဝတို့မှာ အကူအညီများစွာ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် မဟာလက်မောင်းရှင်ရေ၊ ဤသို့ တွေးမိ၍ သင့်ရှေ့တွင် ကျွန်ုပ်သည် ကြောက်ရွံ့လျက် ရပ်နေပါသည်။”
Verse 35
उवाच पार्थो मा भैषी: प्रहस्य स्वनवत् तदा,यह सुनकर अर्जुन खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले--“वीर! डरो मत! कौरवोंकी घोषयात्राके समय जब मैंने महाबली गन्धर्वोंके साथ युद्ध किया था, उस समय मेरा सखा या सहायक कौन था? जब देवताओं और दानवोंसे भरे हुए उस अत्यन्त भयंकर खाण्डववनमें मैं युद्ध कर रहा था, उस समय मेरा साथी कौन था?
ထိုအခါ ပါရ္ထ (အာర్జုန) သည် အသံကျယ်စွာ ရယ်မော၍ ပြောလေ၏— «သူရဲကောင်းရေ၊ မကြောက်ပါနှင့်။ ကౌရဝတို့၏ ဂိုရှယာထရာ (နွားလုယူခရီး) အချိန်၌ အလွန်တန်ခိုးကြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် ငါ တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်၊ ထိုအခါ ငါ့မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် ကူညီသူက မည်သူနည်း။ ထို့ပြင် နတ်များနှင့် ဒာနဝများဖြင့် ပြည့်နှက်သော အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ခာဏ္ဍဝ တောအတွင်း ငါ တိုက်ခိုက်နေစဉ်၊ ထိုအခါ ငါ့မဟာမိတ်က မည်သူနည်း။»
Verse 36
युध्यमानस्य मे वीर गन्धर्व: सुमहाबलै: । सहायो घोषयात्रायां कस्तदा55सीत् सखा मम,यह सुनकर अर्जुन खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले--“वीर! डरो मत! कौरवोंकी घोषयात्राके समय जब मैंने महाबली गन्धर्वोंके साथ युद्ध किया था, उस समय मेरा सखा या सहायक कौन था? जब देवताओं और दानवोंसे भरे हुए उस अत्यन्त भयंकर खाण्डववनमें मैं युद्ध कर रहा था, उस समय मेरा साथी कौन था?
«သူရဲကောင်းရေ၊ ဂိုရှယာထရာ (နွားလုယူခရီး) အချိန်၌ အလွန်တန်ခိုးကြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် ငါ တိုက်ခိုက်နေစဉ်၊ ထိုအခါ ငါ့မိတ်ဆွေ၊ ငါ့အကူအညီက မည်သူနည်း။»
Verse 37
अर्जुनका शड्खनाद देवदानवसंकुले । सर तथा प्रतिभये तस्मिन खाण्डवे युध्यमानस्य कस्तदा55सीतू सखा मम,यह सुनकर अर्जुन खिलखिलाकर हँस पड़े और बोले--“वीर! डरो मत! कौरवोंकी घोषयात्राके समय जब मैंने महाबली गन्धर्वोंके साथ युद्ध किया था, उस समय मेरा सखा या सहायक कौन था? जब देवताओं और दानवोंसे भरे हुए उस अत्यन्त भयंकर खाण्डववनमें मैं युद्ध कर रहा था, उस समय मेरा साथी कौन था?
«နတ်များနှင့် ဒာနဝများဖြင့် ပြည့်နှက်သော ကြောက်မက်ဖွယ် ခာဏ္ဍဝ တောထဲ၌ အာర్జုန၏ ခေါင်းခွံ (သင်္ခ) သံ မြည်ဟည်းနေစဉ်၊ မြားမိုးနှင့် ကြောက်လန့်ဖွယ်အကြား ငါ တိုက်ခိုက်နေသောအခါ၊ ထိုအချိန်၌ ငါ့မိတ်ဆွေ၊ ငါ့အကူအညီက မည်သူနည်း။»
Verse 38
निवातकवचै: सार्ध पौलोमैश्न महाबलै: । युध्यतो देवराजार्थे कः सहायस्तदाभवत्,देवराज इन्द्रके लिये महाबली निवातकवच और पौलोम दैत्योंके साथ युद्ध करते समय मेरा कौन सहायक था?
«နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာ၏ အကျိုးအတွက် အလွန်တန်ခိုးကြီးသော နိဝာတကဝချ နှင့် ပေါုလိုမ ဒေမုန်များကို ငါ တိုက်ခိုက်နေစဉ်၊ ထိုအခါ ငါ့မဟာမိတ်က မည်သူနည်း။»
Verse 39
स्वयंवरे तु पाउ्चाल्या राजभि: सह संयुगे । युध्यतो बहुभिस्तात क: सहायस्तदाभवत्,तात! द्रौपदीके स्वयंवरमें जब मुझे अनेक राजाओंके साथ युद्ध करना पड़ा था, उस समय किसने मेरी सहायता की थी?
«ဒါပေမယ့် ဒြൗပဒီ၏ သွယံဝရ (ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်မင်္ဂလာ) တွင် မင်းများအများနှင့် စစ်တိုက်ရသောအခါ၊ ချစ်သောသူရေ—ထိုအချိန်၌ ငါ့ကို ကူညီသူက မည်သူနည်း။»
Verse 40
उपजीव्य गुरु द्रोणं शक्रं वैश्रवणं यमम् । वरुणं पावकं चैव कृपं कृष्णं च माधवम्
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဂုရု ဒြောဏကို အားကိုး၍ (သင်ယူ၍)၊ ထို့ပြင် သက္က (အိန္ဒြာ)၊ ဝိုင်ශ්ရဝဏ (ကုဗေရ)၊ ယမ၊ ဝရုဏ၊ ပာဝက (အဂ္နိ) တို့ကိုလည်း အားကိုးခဲ့ပြီး၊ ထို့အတူ ကೃပ၊ ကృష్ణ၊ မာဓဝတို့ကိုလည်း အားကိုးခဲ့သည်—(ထိုသို့ဖြင့် လိုအပ်သော အင်အားနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုကို ရရှိသည်)»။
Verse 41
पिनाकपाणिनं चैव कथमेतान् न योधये । रथं वाहय मे शीघ्र व्येतु ते मानसो ज्वर:
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ပိနာကကိုင်ရှင် သီဝတော်တိုင် (သင်) ရှိနေသော်၊ ဤသူတို့ကို ငါ မတိုက်မခိုက်ဘဲ ဘယ်လိုနေနိုင်မလဲ။ ငါ့ရထားကို မြန်မြန်မောင်းပါ; သင်၏ စိတ်အဖျားကို ပျောက်ကင်းစေပါစေ»။
Verse 44
इस प्रकार श्रीमहाभारत विराटप्वके अन्तर्गत गोहदरणपर्वमें उत्तरगोग्रहके अवसरपर अजुनिपरिचयसम्बन्धी चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «ဝိရာဋ ပရဝ» အတွင်းရှိ «ဂိုဟရဏ ပရဝ» (နွားလုယူမှု အပိုင်း) တွင်၊ မြောက်ဘက်နွားများ ဖမ်းယူသည့် အခါ၌ အာర్జုန၏ အမှန်တကယ် အမည်ရင်းကို သိမြင်သိသာစေသော အကြောင်းအရာပါဝင်သည့် အခန်း ၄၄ ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 45
मैं गुरुवर द्रोणाचार्य, इन्द्र, कुबेर, यमराज, वरुण, अग्निदेव, कृपाचार्य, लक्ष्मीपति श्रीकृष्ण तथा पिनाकपाणि भगवान् शंकर--इन सबका आश्रय पा चुका हूँ; फिर भला, इन महारथियोंसे युद्ध क्यों नहीं कर सकूँगा? शीघ्र मेरा रथ हाँको; तुम्हारी मानसिक चिन्ता दूर हो जानी चाहिये ।। इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगोग्रहे उत्तरार्जुनयोर्वाक्यं नाम पज्चचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरयोग्रहके अवसरपर विराटकुमार उत्तर और अर्जुनकी बातचीतविषयक पैंतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဥတ္တရက ပြောသည်– «အမြတ်ဆုံးသော ဆရာ ဒြောဏာစာရျ၊ အိန္ဒြာ၊ ကုဗေရ၊ ယမရာဇ၊ ဝရုဏ၊ အဂ္နိဒေဝ၊ ကೃပာစာရျ၊ လက္ရှမီ၏ အရှင် သီရိကృష్ణ၊ နှင့် ပိနာကကိုင်ရှင် ဘုရား သင်္ကရ—ဤအပေါင်းတို့ကို ငါ အားကိုးရာ (ခိုလှုံရာ) ရပြီးသားဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ကာကွယ်သူများရှိလျှင် ဤမဟာရထီတို့နှင့် စစ်မတိုက်နိုင်ဘဲ ဘယ်လိုရှိနိုင်မလဲ။ ငါ့ရထားကို မြန်မြန်မောင်းပါ; သင်၏ စိတ်ပူပန်မှု ပျောက်ကင်းသင့်သည်»။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns legitimacy and honor: whether confidence and status can be claimed through rhetoric and gains obtained via deceptive mechanisms (the dice-game), versus the dharmic requirement that authority be grounded in just means and demonstrable, accountable action.
Excellence is validated by disciplined conduct rather than self-advertisement; ethical speech, adherence to role-duties, and realism about consequences are presented as superior to performative bravado and opportunistic claims of victory.
No explicit phalaśruti is stated. The chapter functions as internal normative commentary: it re-anchors the narrative in dharma-criteria (means, speech, duty, and consequence) and frames Arjuna’s reappearance as a structural turning point in the exile-to-war transition.