Adhyaya 42
Virāṭa-parva Adhyāya 42 — Duryodhana’s counsel to Bhīṣma on ajñātavāsa risk and raid strategy
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode — Kaurava deliberation and mobilization
Vaiśaṃpāyana reports Duryodhana addressing Bhīṣma (with Droṇa and Kṛpa in view) during the campaign context. Duryodhana reiterates the exile wager: the Pandavas must remain unrecognized for twelve years in the forest and a thirteenth year in concealment; if Arjuna (Bībhatsu) is discovered before completion, the term would reset to another twelve years. He frames Arjuna’s potential appearance as the decisive indicator and argues that uncertainty is inherent in interpreting events. He then situates the Kauravas’ presence as linked to the Trigartas’ initiative against Matsya, with an agreed plan to seize Matsya cattle on specified days and to prepare for possible Matsya retaliation. Duryodhana urges immediate martial readiness, formation of the army, protection measures, and disciplined leadership structure (including positioning the ācārya), emphasizing that hesitation in a hostile, unfamiliar terrain risks disorder. The chapter closes with operational directives: secure the cattle, array the troops, and establish guards for the engagement.
Chapter Arc: गोपहरण के संकट के बीच राजकुमारी उत्तरा बृहन्नला (अर्जुन-गुप्त) के साथ उस गुप्त कक्ष में पहुँचती है जहाँ विराट-राज्य के रहस्य-से भी अधिक, पाण्डवों के अस्त्र-शस्त्र छिपे हैं—और उसकी दृष्टि सोने से जड़े, चिह्नों से दमकते धनुषों-बाणों पर ठिठक जाती है। → उत्तरा एक-एक कर विस्मय और जिज्ञासा से प्रश्न करती है—यह स्वर्णफूलियों वाला धनुष किसका, पीठ पर स्वर्णहाथी-चिह्न वाला किसका, तीन सुवर्ण सूर्यचिह्नों से दहकता यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीर का; फिर रक्तपायी अर्धचन्द्राकार नाराचों के सात-सौ, तोते के पंख-से रंग वाले बाण, और म्यानों में रखे निषध-निर्मित, अजेय खड्ग—इन सबका स्वामी कौन? हर प्रश्न के साथ यह भय भी बढ़ता है कि कहीं यह रहस्य खुल न जाए और बृहन्नला की पहचान प्रकट न हो जाए। → अस्त्रों की दिव्यता और उनके चिह्नों का वर्णन अपने चरम पर पहुँचता है—उत्तरा के प्रश्नों की धार शस्त्रों की धार जैसी तीखी हो जाती है; बृहन्नला को अब केवल उत्तर नहीं, अपने छिपे हुए तेज और पाण्डव-पराक्रम की छाया को भी साधना है, ताकि राजकुमारी का विश्वास बने रहे और रहस्य सुरक्षित रहे। → बृहन्नला उत्तरा के प्रश्नों को संभालते हुए शस्त्रों की महत्ता और उनके वीर-स्वामियों के संकेतों को इस प्रकार बाँधती है कि उत्तरा का भय विस्मय में बदलने लगे और वह आगामी संघर्ष के लिए मानसिक रूप से तैयार हो; अध्याय का स्वर ‘उत्तरा-वाक्य’ के रूप में प्रश्नोत्तर-धारा पर टिकता है—शस्त्रागार का रहस्य अभी पूरी तरह उद्घाटित नहीं होता, पर दिशा स्पष्ट हो जाती है कि ये साधारण आयुध नहीं, महावीरों के चिह्नित अस्त्र हैं। → उत्तरा के प्रश्नों की श्रृंखला यह संकेत देती है कि अगला कदम शस्त्रों के स्वामियों की पहचान/परिचय और उन्हें धारण कर युद्धभूमि की ओर प्रस्थान होगा—क्या बृहन्नला अब रहस्य खोलकर रण का नेतृत्व करेगी?
Shlokas
Verse 1
८-० #++० (0) अत हा द्विचत्वारिशोड ध्याय: उत्तरका बृहन्नलासे पाण्डवोंके अस्त्र-शस्त्रोंके विषयमें प्रश्न करना उत्तर उवाच बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन् निपातिता: । सहस्रकोटिसौवर्णा: कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ဥတ္တရက မေးသည်– «ဤအလွန်မြတ်သော လေးပေါ်တွင် ပူလောင်သော ရွှေရည်အမှုန်တစ်ရာကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကိုဋိတန်ဖိုးရှိ ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဤအထူးကောင်းမွန်သော လေးသည် မည်သူ၏ လေးနည်း?»
Verse 2
उत्तरने पूछा--बृहन्नले! जिसपर सोनेकी सौ फूलियाँ जड़ी हैं, जिसके दोनों सिरे बहुत ही मजबूत और चमकी ले हैं, यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीरका है? ।। वारणा यत्र सौवर्णा: पृष्ठे भासन्ति दंशिता: । सुपार्श्व सुग्रहं चैव कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ဥတ္တရက မေးသည်– «အို ဘృဟန္နလာ၊ ဤအလွန်မြတ်သော လေးသည်—နောက်ကျောဘက်တွင် ရွှေတပ်ဆင်ပစ္စည်းများက ချောင်းကပ်သကဲ့သို့ တောက်ပနေပြီး၊ အဆုံးနှစ်ဖက်လုံး အလွန်ခိုင်မာ၍ တောက်ပလင်းလက်သည်—မည်သည့် ဂုဏ်သတင်းကြီးသော သူရဲကောင်း၏ လေးနည်း?»
Verse 3
जिसकी पीठपर सोनेके प्रकाशमान हाथी सुशोभित हो रहे हैं तथा जिसके दोनों किनारे बड़े सुन्दर और मध्यभाग बहुत ही उत्तम है, यह श्रेष्ठ धनुष किसका है? ।। तपनीयस्य शुद्धस्य षष्टि्यस्येन्द्रगोपका: । पृष्ठे विभक्ता: शोभान्ते कस्यैतद् धनुरुत्तमम्,जिसके पृष्ठ भागमें शुद्ध सुवर्णके बने हुए लाल-पीले रंगवाले साठ इन्द्रगोप (वीरबहूटी) नामक कीट पृथक्-पृथक् शोभा पा रहे हैं, यह उत्तम धनुष किसका है?
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤလေး၏ကျောဘက်တွင် အင်ဒြဂိုပါ ၆၀ ကောင်—အနီရောင်ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍—သန့်စင်သေချာသော ရွှေစင်အတွင်း သီးသန့်ခွဲ၍ ထင်ရှားစွာ တင်ဆင်ထားသည်။ ဤအလွန်ကောင်းမြတ်သော လေးသည် မည်သူ၏လေးနည်း?»
Verse 4
सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रियो भासन्ति दंशिता: । तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैत्द धनुरुत्तमम्,जिसमें परस्पर सटे हुए तीन सुवर्णमय सूर्यचिह्न प्रकाशित हो रहे हैं, जो तेजसे मानो प्रज्वलित हैं, यह उत्तम धनुष किसका है?
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «မည်သည့်လေးပေါ်တွင် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော နေသင်္ကေတ သုံးခုသည် အနီးကပ်တန်းစီ၍ တောက်လောင်သကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်တေဇောဖြင့် လင်းလက်နေသနည်း။ ဤအလွန်ကောင်းမြတ်သော လေးသည် မည်သူ၏လေးနည်း?»
Verse 5
शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयवि भूषिता: । सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद् धनुरुत्तमम्,जिसपर तप्त-सुवर्णभूषित मीनेके फतिंगे शोभा पा रहे हैं तथा जो उत्तम वर्णकी मणियोंसे जटित होनेके कारण विचित्र दिखायी देता है, यह उत्तम धनुष किसका है?
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «သန့်စင်၍ အပူဖြင့်ပြန်လည်သန့်စင်ထားသော ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသည့် ရွှေအလှပစ္စည်းများ တောက်ပနေပြီး၊ ရွှေနှင့် ရတနာများကို ထည့်သွင်းကာ အရောင်အဆင်း မျိုးစုံအံ့ဩဖွယ် ဖြစ်နေသော ဤအလွန်ကောင်းမြတ်သော လေးသည် မည်သူ၏လေးနည်း?»
Verse 6
इमे च कस्य नाराचा: साहस्रा लोमवाहिनः: । समन्तात् कलधौताग्रा उपासंगे हिरण्मये,ये जो सोनेके तरकसमें सहस्रों नाराच रखे हुए हैं, जिनके सब ओर विशेषत: अग्रभागमें सोनेका पानी चढ़ा है और जो सबके सब पंखवाले हैं, ये किसके उपयोगमें आते हैं? ये मोटे-मोटे विपाठ (स्थूल दण्डवाले बाणविशेष) किसके हैं? इनमें गीधकी पाँखें लगी हुई हैं। इन बाणोंको पत्थरपर रगड़कर तेज किया गया है। इनके रंग हल्दीके समान हैं और अग्रभाग बहुत ही सुन्दर हैं। कारीगरने इनपर भी खूब पानी चढ़ाया है। ये सबके सब लोहेके ही बाण हैं (अर्थात् इनमें नीचे काठका डंडा नहीं लगा है)
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤမြားများသည် မည်သူ၏မြားနည်း—ထောင်ချီ၍ အမွှေးတပ်ထားပြီး၊ အဖျားများကို ပတ်လည်ရွှေတင်ထားကာ ဤရွှေမြားအိတ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသည်။ မည်သူအသုံးပြုရန်နည်း?»
Verse 7
विपाठा: पृथव: कस्य गार्ध्रपत्रा: शिलाशिता: । हारिद्रवर्णा: सुमुखा: पीता: सर्वायसा: शरा:,ये जो सोनेके तरकसमें सहस्रों नाराच रखे हुए हैं, जिनके सब ओर विशेषत: अग्रभागमें सोनेका पानी चढ़ा है और जो सबके सब पंखवाले हैं, ये किसके उपयोगमें आते हैं? ये मोटे-मोटे विपाठ (स्थूल दण्डवाले बाणविशेष) किसके हैं? इनमें गीधकी पाँखें लगी हुई हैं। इन बाणोंको पत्थरपर रगड़कर तेज किया गया है। इनके रंग हल्दीके समान हैं और अग्रभाग बहुत ही सुन्दर हैं। कारीगरने इनपर भी खूब पानी चढ़ाया है। ये सबके सब लोहेके ही बाण हैं (अर्थात् इनमें नीचे काठका डंडा नहीं लगा है)
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤကျယ်ပြန့်၍ တံတားထူထဲသော မြားကြီးများသည် မည်သူ၏မြားနည်း—လင်းတအမွှေးတပ်ထားပြီး ကျောက်ပေါ်တွင် ချွန်ထက်အောင် သွေးထားသည်။ နနွင်းရောင်ကဲ့သို့ အရောင်ရှိ၍ အဖျားပုံသဏ္ဌာန်လှပကာ ရွှေတင်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအားလုံးသည် သံမြားများပင် ဖြစ်သည်။ မည်သူအသုံးပြုရန်နည်း?»
Verse 8
कस्यायमसितश्नाप: पड्चशार्दूललक्षण: । वराहकर्णव्यामिश्रान् शरान् धारयते दश,सिरपर पाँच सिंहोंके चिह्न हैं, ऐसा यह काले रंगका धनुष किसका है? यह तो सूअरके कानके समान नोकवाले दस बाणोंको एक साथ धारण कर सकता है
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ကျားကြီးငါးကောင်၏ အမှတ်တံဆိပ်များပါသော ဤအနက်ရောင် လေးသည် မည်သူ၏လဲ။ တောဝက်၏ နားကဲ့သို့ အဖျားပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မြားဆယ်ချောင်းကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထိန်းထားနိုင်သည်»။
Verse 9
कस्येमे पृथवो दीर्घाश्वन्द्रबिम्बार्धदर्शना: । शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशना:,ये जो शत्रुओंका रक्त पीनेवाले मोटे, विशाल तथा अर्धचन्द्राकार दिखायी देनेवाले सात सौ नाराच रखे हुए हैं, किसके हैं?
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လဝက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ထူထဲရှည်လျားသော နာရာစ မြားများ ဤနေရာ၌ ခုနှစ်ရာတိုင်တိုင် ရပ်တည်နေသည်—ရန်သူတို့၏ သွေးကို သောက်သကဲ့သို့ ထင်ရသော မြားများ—ဤတို့သည် မည်သူ၏လဲ»။
Verse 10
कस्येमे शुकपत्राभै: पूर्वरर्थ: सुवासस: । उत्तरैरायसै: पीतैहेमपुड्खै: शिलाशितै:,जिनके पूर्वार्थभाग तोतेकी पाँखके समान रंगवाले और उत्तरार्धभाग सुवर्णमय पंखसे युक्त एवं पीले हैं, जो पत्थरपर घिसकर तेज किये हुए और लोहेके बने हैं, ऐसे ये सुन्दर पाँखवाले बाण किसके हैं?
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဤလှပသော မြားများသည် မည်သူ၏လဲ—ရှေ့ပိုင်းသည် ကြက်တူရွေးအမွှေးကဲ့သို့ တောက်ပ၍၊ နောက်ပိုင်းသည် အဝါရောင်၊ သံဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ရွှေရောင် အမွှေးတပ်ထားကာ ကျောက်ပေါ်တွင် သွေး၍ ထက်မြက်အောင် ပြုထားသည်»။
Verse 11
गुरुभारसहो दिव्य: शात्रवाणां भयंकर: । कस्यायं सायको दीर्घ: शिलीपृष्ठ: शिलीमुख:,जिसके पृष्ठभागमें मेढ़कीका चित्र है और जिसका मुखभाग भी मेढ़कीके मुख-सा बना हुआ है, ऐसा यह भारी भार सहन करनेमें समर्थ, दिव्य और शत्रुमण्डलीके लिये भयंकर विशाल खड़्ग किसका है?
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဤရှည်လျားသော ပစ်လက်နက်သည် မည်သူ၏လဲ—ဒေဝတန်ခိုးရှိ၍ အလေးအနက်သော တင်းမာမှုကို ခံနိုင်ကာ ရန်သူတပ်စုအတွက် ကြောက်မက်ဖွယ်—နောက်ကျောတွင် ဖားအမှတ်ရှိပြီး အဖျားသည် ဖားပါးစပ်ကဲ့သို့ ဖန်တီးထားသည်»။
Verse 12
वैयाप्रकोशे निहितो हेमचित्रो दुरासद: । सुफलश्रित्रकोशश्व॒ किड़किणीसायको महान्
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လက်နက်တိုက်အတွင်း၌ ရွှေဖြင့် အလှဆင်ကာ အနုစိတ်တန်ဆာဆင်ထားသော၊ ချဉ်းကပ်ရန် ခက်ခဲသည့် လက်နက်ကြီးတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းသည် အကျိုးထွက်မှု မလွဲမသွေကြောင့် နာမည်ကြီးသော အင်အားကြီး လေးတစ်လက်ဖြစ်ပြီး၊ ခေါင်းအိတ်နှင့် ချိတ်ဆက်ပစ္စည်းများတွင် ခေါင်းလောင်းသံ တင်တင်မြည်သော မြားများနှင့်အတူ ရှိနေသည်»။
Verse 13
कस्य हेमत्सरुददिव्य: खड्ग: परमनिर्मलः । जो बाघके चमड़ेकी बनी हुई म्यानके भीतर रखा गया है, जो सुवर्णचित्रित और शत्रुओंके लिये असहा है, जिसका अग्रभाग भी बहुत ही सुन्दर है, जिसकी म्यानपर चित्रकारी की हुई है, जो घुँघरूदार और विशाल है, वह सोनेकी मूठवाला दिव्य एवं अत्यन्त निर्मल खड्ग किसका है? ।। कस्यायं विमल: खड्गो गव्ये कोशे समर्पित:
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဤသည်ကား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ တောက်ပသော ဒေဝဒတ်ဓားဖြစ်၏။ ကျားအရေဖြင့် ပြုလုပ်သော ဓားအိမ်အတွင်း ထည့်ထားပြီး ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားကာ ရန်သူတို့အတွက် မခံနိုင်အောင် ကြမ်းတမ်း၏။ ဓားအဖျားလည်း လှပစွာ ပြုလုပ်ထားပြီး ဓားအိမ်ပေါ်တွင် ပန်းချီအလှဆင်ထားကာ ကြီးမား၍ အလှအပများစွာ ပါ၏။ ရွှေမုဋ္ဌာန်ပါသော ဤသန့်ရှင်းသော ဒေဝဒတ်ဓားသည် မည်သူ၏နည်း? ထို့ပြင် နွားအရေဓားအိမ်၌ ထည့်ထားသော ဤအပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော ဓားသည် မည်သူ၏နည်း?»
Verse 14
कस्य पाउ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रह:
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လက်သည်းငါးခုဖြင့် အလှဆင်ထားသော မြားအိတ်ထဲတွင် ထည့်ထားသည့် ဤမြားသည် မည်သူ၏နည်း—၎င်း၏ရုပ်သဏ္ဌာန်တိုင်တိုင် ရွှေဖြစ်သော မြားပင်ဖြစ်၏?»
Verse 15
कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे
ဥတ္တရက ပြောသည်– «မီး၏တောက်ပမှုကဲ့သို့ ပူလောင်၍ လောင်ကျွမ်းတောက်ပနေသော ရွှေဓားအိမ်ထဲတွင် ၎င်းသည် မည်သူ၏ဟာတွင် နေရာယူထားသနည်း?»
Verse 16
निस्त्रिंशो5यं गुरु: पीत: सायक: परनिर्व्रण: । कस्यायमसित: खड््गो हेमबिन्दुभिरावृत:
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဤဓားသည် လေးလံ၍ အဝါရောင်တောက်၏။ ဤမြားသည် ရန်သူတို့ကို သေစေနိုင်သော အနာတရဖြစ်စေသူပင်။ ရွှေစက်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ဤအမည်းရောင် ဓားသွားသည် မည်သူ၏နည်း?»
Verse 17
आशीविषसमस्पर्श: परकायप्रभेदन: । गुरुभारसहो दिव्य: सपत्नानां भयप्रद:
ဥတ္တရက ပြောသည်– «၎င်းသည် အဆိပ်မြွေ၏ ထိတွေ့မှုကဲ့သို့—တွေ့ကြုံရသည်မှာ သေမင်းနှင့်တူ၏။ အခြားသူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိုးဖောက်ခွဲထွင်းနိုင်သည် (မလွဲမသွေ ထိခိုက်စေသော အင်အားဖြင့်)။ အလွန်လေးသော ဝန်ကိုပင် ခံနိုင်သည်။ စွမ်းရည်မှာ ဒေဝဒတ်တန်ခိုးနှင့်တူ၏။ ထို့ပြင် ပြိုင်ဘက်သူရဲကောင်းတို့အား ကြောက်ရွံ့စေ၏»
Verse 18
* जो अग्निके समान प्रकाशमान एवं आगमें तपाये शुद्ध सुवर्णकी बनी हुई म्यानमें सुरक्षित, भारी, पानीदार तथा तीस अंगुलसे बड़ा है, जो स्वर्णबिन्दुओंसे विभूषित तथा काले रंगका है, जिसे शत्रु काट नहीं सकते, जिसका स्पर्श सर्पके समान है, जो शत्रुके शरीरको चीर डालनेवाला, भारी भार सहन करनेमें समर्थ, दिव्य एवं शत्रुओंके लिये भयदायक है, वह खड़्ग किसका है? ।। निर्दिशस्व यथातत्त्वं मया पृष्टा बृहन्नले । विस्मयो मे परो जातो दृष्टवा सर्वमिदं महत्,बृहन्नले! मैंने जो पूछा है, उसे ठीक-ठीक बताओ। ये सब महान् अस्त्र-शस्त्र देखकर मुझे बड़ा आश्चर्य हो रहा है
ဥတ္တရက ပြောသည်– «မီးကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍ သန့်စင်သော ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဖုံးအိမ်၌ လုံခြုံစွာ ထားရှိထားသော၊ အလေးချိန်ကြီး၍ အင်အားပြည့်ဝကာ လက်ချောင်းအကျယ် သုံးဆယ်ကျော် ရှည်လျားသော၊ ရွှေစက်များဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး အရောင်မည်းသော၊ ရန်သူတို့ မဖြတ်တောက်နိုင်သော၊ ထိတွေ့သံသရာက မြွေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသော၊ ရန်သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ခွဲဖောက်နိုင်သော၊ အလွန်ကြီးမားသော ဖိအားကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော၊ ဒေဝတန်ခိုးပါ၍ ရန်သူတို့အတွက် ကြောက်လန့်စရာဖြစ်သော ထိုဓားသည် မည်သူ၏ ဓားနည်း။ အို ဘృဟန္နလာ၊ ငါမေးသမျှကို တိတိကျကျ ပြောပြပါ။ ဤအင်အားကြီးသော လက်နက်များအားလုံးကို မြင်ရသဖြင့် ငါ၏ အံ့ဩမှုသည် အလွန်တိုးပွားလာသည်»။
Verse 42
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरवाक्यं नाम द्विचत्वारिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपर्वके अन्तर्गत योहरणपर्वमें उत्तरवाक्यविषयक बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» အတွင်းရှိ «ဝိရာဋပရဝ» တွင်၊ နွားလုယူမှုအကြောင်း (ဂိုဟရဏ ပရဝ) အပိုင်း၌၊ «ဥတ္တရ၏ မိန့်ခွန်း» ဟု ခေါ်သော အခန်း လေးဆယ့်နှစ် ပြီးဆုံးလေ၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် အပိုင်းတစ်ခု၏ ပြီးဆုံးမှုကို မှတ်သားကာ၊ စစ်မိုးတိမ်များ နီးကပ်လာသည့် ဖိအားအောက်တွင် စကား၊ အကြံဉာဏ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တို့က လုပ်ရပ်ကို ပုံဖော်သည့် သင်ခန်းစာနှင့် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အလှည့်အပြောင်းအဖြစ် ဇာတ်ကြောင်းကို ချုပ်ကိုင်ပေးသည်။
Verse 133
हेमत्सरुरनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधन: । जिसे गोचर्मकी म्यानमें रखा गया है, जो निषधदेशका बना हुआ है, जिसे कोई तोड़ नहीं सकता, जो भारी भार सह सकता है, वह सोनेकी मूठवाला विमल खड़्ग किसका है?
ဥတ္တရက ပြောသည်– «နွားအရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဖုံးအိမ်၌ ထားရှိထားပြီး၊ နိဿဓဒေသ၌ ပြုလုပ်ထားသော၊ မည်သူမျှ မချိုးဖျက်နိုင်သော၊ မတိုက်ခိုက်နိုင်အောင် ခိုင်မာသော၊ အလွန်ကြီးမားသော အလေးချိန်ကို ခံနိုင်သော၊ ရွှေမုတ်ပါသော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သည့် ထိုဓားသည် မည်သူ၏ ဓားနည်း—စစ်ပွဲ၌ မည်သည့်အခါမျှ မလျော့မတတ်သော?»
Verse 146
प्रमाणरूपसम्पन्न: पीत आकाशसंनिभ: । जिसे बकरेके चमड़ेकी बनी हुई म्यानमें रखा गया है, जो सोनेकी मूठसे युक्त और सुवर्णभूषित स्वरूपवाली है, वह उचित लंबाई-चौड़ाई एवं आकृतिवाली, आकाशके समान नीलोज्ज्वल एवं पानीदार तलवार किसकी है?
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဆိတ်အရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဖုံးအိမ်၌ ထားရှိထားပြီး၊ ရွှေမုတ်ပါ၍ ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော၊ အလျားအနံနှင့် ပုံသဏ္ဌာန် အချိုးအစားမှန်ကန်သော၊ ကောင်းကင်ကဲ့သို့ နက်ပြာတောက်ပ၍ တောက်ပြောင်စိုစွတ်သကဲ့သို့ လင်းလက်နေသော ထိုဓားသည် မည်သူ၏ ဓားနည်း?»
Frequently Asked Questions
The tension concerns the enforceability and interpretation of the exile wager: whether Arjuna’s appearance would constitute premature disclosure, thereby resetting the Pandavas’ terms, and how to act strategically while the fact-pattern remains uncertain.
The chapter emphasizes operational clarity under ambiguity: anticipate alternative explanations, maintain disciplined formations and security, and align leadership roles so the force does not fragment in unfamiliar terrain.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its function is predominantly narrative and strategic, clarifying the wager logic and motivating coordinated military preparedness within the episode.