Shloka 38
द्रौपद्याः भीमसेन-प्रबोधनम्
Draupadī Awakens Bhīmasena
(यस्या गात्र शुभं पीन॑ मुखं जयति पड़कजम् । गतिहसं स्मितं कुन्द सैषा नाहति पद्धधम् ।।
vaiśaṃpāyana uvāca |
yasyā gātraṃ śubhaṃ pīnaṃ mukhaṃ jayati paṅkajam |
gatihaṃsa-smitaṃ kunda-saiṣā nārhati padā vadhyam ||
dvātriṃśad daśanā yasyāḥ śvetā māṃsa-nibandhanāḥ |
snigdhāś ca mṛdavaḥ keśāḥ saiṣā nārhati padā vadhyam ||
padma-cakraṃ dhvajaṃ śaṅkhaṃ prāsādo makaras tathā |
yasyāḥ pāṇitale santi saiṣā nārhati padā vadhyam ||
āvartāḥ khalu catvāraḥ sarve caiva pradakṣiṇāḥ |
samaṃ gātraṃ śubhaṃ snigdhaṃ yasyā nārhati padā vadhyam ||
acchidra-hasta-pādā ca acchidra-daśanā ca yā |
kanyā kamala-patrākṣī kathaṃ sā padā vadhyam ||
seyaṃ lakṣaṇa-sampannā pūrṇa-candra-nibhānanā |
surūpiṇī suvadānā neyaṃ yogyā padā vadham ||
deva-devīv a subhagā śakra-devīv a śobhanā |
apsarā iva saurūpyān neyaṃ yogyā padā vadham ||
na hīdṛśī manuṣyeṣu sulabhā vara-varṇinī |
nārī sarvān avadyāṅgī devīṃ manyāmahe vayam ||
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—“အင်္ဂါအလုံးစုံ မင်္ဂလာရှိ၍ ပြည့်ဝတင့်တယ်ကာ မျက်နှာသည် ကြာပန်းကိုပင် လွန်ကဲသည့် အလှဖြင့် ထင်ရှား၏။ နူးညံ့သော လျှောက်လှမ်းပုံသည် ဟင်္သာကိုပင် ကျော်လွန်၍ အပြုံးသည် ကုန္ဒပန်း၏ အလှကိုပင် ဖျောက်ဖျက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုသို့သော မိန်းမကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ရန် မသင့်။ သွားသုံးဆယ့်နှစ်ချောင်းသည် ဖြူစင်၍ သွားဖုံးတွင် ခိုင်မြဲစွာ တည်ကာ ဆံပင်သည် တောက်ပြောင်နူးညံ့၏—ထိုမိန်းမကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ရန် မသင့်။ လက်ဖဝါးပေါ်တွင် ကြာပန်း၊ စက်ဝိုင်းဓား (ဒစ္စက)၊ အလံ၊ သင်္ခါ၊ နန်းတော်၊ မကရာ အမှတ်လက္ခဏာတို့ ရှိသော မင်္ဂလာလက္ခဏာပြည့်စုံသည့် ဤမိန်းမကို ခြေဖြင့် ပယ်ချရန် မသင့်။ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ဝိုင်းလှည့်အမှတ် (whorls) လေးခုရှိ၍ အားလုံး ညာဘက်သို့ လှည့်ကာ ကိုယ်အင်္ဂါသည် အချိုးကျ မင်္ဂလာရှိ၍ တောက်ပ၏—ထိုမိန်းမကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ရန် မသင့်။ လက်နှင့် ခြေတို့တွင် အပြစ်အနာအဆာ မမြင်ရ၊ သွားတို့ မကျိုးမပဲ့၊ ကြာရွက်မျက်လုံးရှိသော ကညာကို မည်သို့ ခြေဖြင့် ကန်ထိုးရန် သင့်မည်နည်း? ဤသူမသည် မင်္ဂလာလက္ခဏာတို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ မျက်နှာသည် လပြည့်ကဲ့သို့ လှပကာ ရုပ်ရည်ကောင်း၍ စကားပြောလည်း သာယာ၏—ခြေဖြင့် အန္တရာယ်ပြုရန် မထိုက်။ နတ်သမီးကဲ့သို့ ကံကောင်း၍ အိန္ဒြာဏီကဲ့သို့ တင့်တယ်ကာ အပ္စရာကဲ့သို့ ရုပ်ရည်လှ၏—ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ရန် မသင့်။ ဤကဲ့သို့ အရောင်အဆင်းမြင့်မြတ်သော မိန်းမသည် လူတို့အကြား လွယ်ကူစွာ မရနိုင်။ အင်္ဂါအလုံးစုံ အပြစ်ကင်းစင်သဖြင့် ငါတို့သည် သူမကို လူသာမက နတ်သမီးဟု ယူဆကြ၏။”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage asserts that humiliating physical abuse—symbolized by striking with the foot—is adharma, especially when directed at a woman described as auspicious and worthy of respect. It uses the language of lakṣaṇas (auspicious bodily signs) and divine comparisons to reinforce the moral duty of restraint and protection.
Within the Virāṭa Parva context, the narrator reports a speech praising a woman’s auspicious features and divine-like beauty to argue that she should not be treated with contempt or violence. The repeated refrain “she is not fit to be struck with the foot” frames the scene as a moral protest against degrading treatment.