Shloka 14

Lomaśa’s Arrival and Report on Arjuna’s Divine Astras (लोमशागमनम्—अर्जुनदिव्यास्त्रलाभवृत्तान्तः)

Devanagari script

आश्रम: शाम्यतां श्रेष्ठ मृगद्धिजनिषेवित: । प्रभो! वहाँ थोड़ी ही तपस्यासे मनुष्य सिद्धि प्राप्त कर लेते हैं। महाराज! पश्चिम दिशामें ही जम्बूमार्ग है, जहाँ शुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षियोंका आश्रम है। शान्त पुरुषोंमें श्रेष्ठ युधिष्ठि! वह आश्रम पशु-पक्षियोंसे सेवित है ।। १३ $ ।। ततः पुण्यतमा राजन्‌ सततं तापसैर्युता

Transliteration

Āśramaḥ śāmyatāṁ śreṣṭha mṛgadvija-niṣevitaḥ | Prabho! tatra svalpa-tapasā manuṣyāḥ siddhiṁ prāpnuvanti | Mahārāja! paścima-diśi eva Jambūmārgaḥ, yatra śuddhāntaḥkaraṇavataḥ maharṣayaḥ āśramaṁ kurvanti | Śānta-puruṣeṣu śreṣṭha Yudhiṣṭhira! sa āśramaḥ paśu-pakṣi-niṣevitaḥ ||

Translation

ဓောမ്യက ပြောသည်– «အို လူတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ သင်၏စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစေပါ။ သမင်နှင့် ငှက်တို့ လာရောက်နေထိုင်လေ့ရှိသော အာရှရမ်တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ တပဿာ အနည်းငယ်သာ ပြုလျှင်ပင် လူတို့သည် ဝိညာဉ်ရေးရာ အောင်မြင်မှု (စిద్ధိ) ကို ရနိုင်ကြ၏။ အို မင်းကြီး၊ အနောက်ဘက်၌ ဇမ္ဗူမားဂ (Jambūmārga) ဟူသော လမ်းကြောင်း ရှိပြီး၊ အတွင်းစိတ် သန့်ရှင်းသော မဟာရိရှီတို့၏ အာရှရမ်တည်ရာ ဖြစ်၏။ အို ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ငြိမ်းချမ်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ထိုအာရှရမ်ကို တိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်တို့က အစဉ်အမြဲ လာရောက်ကာ ကူညီစောင့်ရှောက်ကြ၏»။

Word by Word

• {'āśramaḥ': 'hermitage

• place of ascetic practice', 'śāmyatām': 'let it be pacified

• be calmed (imperative/benedictive sense)', 'śreṣṭha': 'best, excellent one (vocative)', 'mṛga': 'deer

• wild animal', 'dvija': 'twice-born

• here commonly ‘bird’ in poetic usage (also ‘Brahmin’ depending on context)', 'niṣevitaḥ': 'frequented, resorted to, attended by', 'prabho': 'O lord

• respectful address', 'svalpa-tapasā': 'with little austerity/penance', 'tapas': 'austerity

• disciplined spiritual effort', 'siddhi': 'attainment

• spiritual success/accomplishment', 'paścima-diśi': 'in the western direction', 'mārgaḥ': 'path, route', 'śuddha-antaḥkaraṇa': 'purified inner instrument (mind/heart/conscience)', 'maharṣi': 'great seer', 'śānta-puruṣa': 'peaceful person

Speaker

धौम्य उवाच

Characters & Entities

• Dhaumya
• Yudhiṣṭhira
• Jambūmārga
• āśrama (hermitage)
• tapas (austerity)
• siddhi (spiritual attainment)
• deer (mṛga)
• birds (dvija)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Inner calm and purity are presented as the foundation for spiritual progress: in the company of sages and in a sanctified hermitage, even modest austerity can yield ‘siddhi’—ethical and spiritual attainment.

What is happening in the narrative?

Dhaumya counsels Yudhiṣṭhira, directing him toward a western route called Jambūmārga where a revered hermitage of pure-minded seers lies, emphasizing its peaceful, non-violent atmosphere symbolized by animals and birds dwelling there.