Shloka 3
Rathaghoṣa–Saṃjñāna: Damayantī’s Inference and the Dispatch of the Envoy (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 71)
एवमुक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह । व्यदीर्यत मनो दुःखात् प्रदध्यौ च महामना:,कुन्तीनन्दन! राजा ऋतुपर्णके ऐसा कहनेपर राजा नलका मन अत्यन्त दुःखसे विदीर्ण होने लगा। महामना नल बहुत देरतक किसी भारी चिन्तामें निमग्न हो गये
evam uktasya kaunteya tena rājñā nalasya ha | vyadīryata mano duḥkhāt pradadhyau ca mahāmanāḥ ||
ကွန်တီ၏သားရေ၊ မင်းဋ္ဌိတုပာဏက ထိုသို့ မိန့်ကြားသော် နလမင်း၏နှလုံးသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ခွဲကွဲပြတ်ပြတ် ဖြစ်သွား၏။ စိတ်ကြီးမြတ်သော နလသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ နက်ရှိုင်းသော စဉ်းစားမှုထဲသို့ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်—ဝမ်းနည်းမှုသည် စိတ်ကို ချိုးဖောက်နိုင်သော်လည်း အလျင်အမြန် လုပ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ အလေးအနက် ရှာဖွေစဉ်းစားရန်လည်း တွန်းအားပေးကြောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic response to suffering: intense grief may shatter the heart, yet the noble person turns inward to deliberate rather than acting impulsively. Reflection becomes a form of self-restraint and moral steadiness amid pain.
Bṛhadaśva tells Yudhiṣṭhira that after Ṛtupārṇa’s words, Nala is overwhelmed—his mind breaks with sorrow—and he remains absorbed in deep thought for a long time, indicating a critical emotional and decision-making moment in the Nala episode.