Shloka 41
ऋतुपर्णस्य विदर्भयात्रा-निश्चयः तथा बाहुकस्य हयपरिक्षा (Ṛtuparṇa’s resolve to go to Vidarbha and Bāhuka’s examination of horses)
Devanagari script
भर्तव्या रक्षणीया च पत्नी पत्या हि सर्वदा । तन्नष्टमुभयं कस्माद् धर्मज्ञस्य सतस्तव,'प्राणनाथ! पतिको उचित है कि वह सदा अपनी पत्नीका भरण-पोषण एवं संरक्षण करे। आप धर्मज्ञ और साधु पुरुष हैं, आपके ये दोनों कर्तव्य सहसा नष्ट कैसे हो गये?
Transliteration
bhartavyā rakṣaṇīyā ca patnī patyā hi sarvadā | tan-naṣṭam ubhayaṁ kasmād dharmajñasya sataḥ tava ||
Translation
ဇနီးသည်ကို ခင်ပွန်းက အမြဲတမ်း ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်၍ ကာကွယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် သင်သည် ဓမ္မသိမြင်သူ၊ သုစရိုက်ကောင်းသူဟု လူသိများသော်လည်း—အဘယ်ကြောင့် ထိုတာဝန်နှစ်ရပ်သည် သင့်အမှု၌ ရုတ်တရက် ပျက်ကွက်သွားသနည်း၊ အို ငါ့အသက်၏အရှင်?
Word by Word
भर्तव्याto be maintained/supported
भर्तव्या:
Karma
TypeAdjective
Rootभर्तव्य (√भृ)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रक्षणीयाto be protected
रक्षणीया:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्षणीय (√रक्ष्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पत्नीwife
पत्नी:
Karma
TypeNoun
Rootपत्नी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पत्याby the husband
पत्या:
Karana
TypeNoun
Rootपति
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सर्वदाalways
सर्वदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नष्टम्lost/destroyed
नष्टम्:
TypeAdjective
Rootनष्ट (√नश्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उभयम्both (duties)
उभयम्:
Karma
TypeNoun
Rootउभय
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
कस्मात्from what cause?/why?
कस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootकिम्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
धर्मज्ञस्यof the knower of dharma
धर्मज्ञस्य:
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सतःof the good/virtuous one
सतः:
TypeAdjective
Rootसत्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formषष्ठी, एकवचन
Speaker
युदेव उवाच
Characters & Entities
P
patnī (wife)P
pati (husband)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes