Shloka 19
अग्निनाम-प्रादुर्भावः प्रायश्चित्त-विधानं च
Agni’s Epithets, Manifestations, and Expiation Procedures
षष्ठस्तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते । सप्तमी तु भवेद् बुद्धिरहंकारस्तत: परम्,इन पाँच भूतोंके अतिरिक्त छठा तत्त्व है चित्त; इसीको मन कहते हैं। सातवाँ तत्त्व बुद्धि है और उसके बाद आठवाँ अहंकार है
ṣaṣṭhas tu cetanā nāma mana ity abhidhīyate | saptamī tu bhaved buddhir ahaṃkāras tataḥ param ||
မုဆိုးက ပြောသည်– «မဟာဘူတ ငါးပါးကို ကျော်လွန်၍ ဆဋ္ဌမ သဘောတရားကို စေတနာ (cetanā) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ထိုသည်ပင် မန (စိတ်) ဟု သိကြသည်။ သတ္တမ သဘောတရားမှာ ဗုဒ္ဓိ (buddhi) — ဉာဏ်ခွဲခြားခြင်း ဖြစ်၍၊ ထို့နောက် အဟံကာရ (ahaṃkāra) — ‘ငါ’ ဟူသော အတ္တသဘော ဖြစ်လာသည်»။ ဤသင်ခန်းစာ၌ သူသည် အတွေ့အကြုံ၏ အတွင်းကိရိယာများကို မြေပုံဆွဲသကဲ့သို့ ရှင်းပြကာ ခွဲခြားသိမြင်မှုကို တိုက်တွန်းသည်။ သီလဓမ္မဘဝသည် စိတ်၊ ဉာဏ်နှင့် အတ္တသဘောတို့က မြင်ကွင်းနှင့် လုပ်ရပ်ကို မည်သို့ပုံဖော်သနည်းကို သိမြင်ခြင်းပေါ် မူတည်သည်။
व्याध उवाच
Educational Q&A
It distinguishes inner principles beyond the five elements: mind (cetanā/manas), intellect (buddhi), and ego-sense (ahaṃkāra). Ethical clarity arises from seeing how these faculties condition desire, judgment, and the sense of ‘I’.
In the Vyādha’s instruction (often called the Vyādha-gītā section of Vana Parva), he explains philosophical categories to guide a listener toward right conduct, emphasizing self-understanding as a basis for dharma.