Shloka 31
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे । विरागं भजते जनन््तुर्निर्विरो निरवग्रह:,“विषयोंके प्राप्त न होनेपर जो उनका त्याग करता है, वह त्यागी नहीं है; अपितु जो विषयोंके प्राप्त होनेपर भी उनमें दोष देखकर उनका परित्याग करता है, वस्तुतः वही त्यागी है--वही वैराग्यको प्राप्त होता है। उसके मनमें किसीके प्रति द्वेषभाव न होनेके कारण वह निर्वेर तथा बन्धनमुक्त होता है
viprayoge na tu tyāgī doṣadarśī samāgame | virāgaṃ bhajate jantur nirvairo niravagrahaḥ ||
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «အာရုံဝတ္ထုများနှင့် ခွဲခွာနေရုံကြောင့် ‘စွန့်လွှတ်’ သည်ဟုဆိုကာ စွန့်လွှတ်သူအစစ် မဖြစ်နိုင်။ အာရုံဝတ္ထုများ ရရှိနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ချို့ယွင်းချက်ကို မြင်၍ ၎င်းတို့အပေါ်ကပ်လျက်မှုကို လွှတ်ချနိုင်သူသာ စွန့်လွှတ်သူအစစ် ဖြစ်သည်။ ထိုသူသည် ဝိရာဂ (ကပ်လျက်မှုကင်းခြင်း) ကို ရရှိပြီး မည်သူ့အပေါ်မျှ ရန်ငြိုးမထားသဖြင့် ရန်မရှိသူ၊ ဆုပ်ကိုင်ခြင်း၏ ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်သူ ဖြစ်လာသည်။»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Renunciation is not merely the forced absence of pleasures; it is the inner freedom that remains even when pleasures are available. True tyāga arises from discerning the defects of sense-enjoyments and releasing attachment, which leads to dispassion and a mind free from hostility and grasping.
Vaiśaṃpāyana delivers a reflective ethical maxim within the Vana Parva context, emphasizing the distinction between accidental abstinence (due to non-availability) and genuine renunciation grounded in insight and self-mastery.