Shloka 67
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
देवस्थानेषु चैत्येषु नागानामालयेषु च । एड्डकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता,युगान्तकालमें शूद्र द्विजातियोंकी सेवा नहीं करेंगे। वह समय आनेपर महर्षियोंके आश्रमोंमें, ब्राह्मणोंके घरोंमें, देवस्थानोंमें, चैत्यवृक्षोंके आस-पास और नागालयोंमें जो भूमि होगी, उसपर हड्डी जड़ी हुई दीवारोंका चिह्न तो उपलब्ध होगा; परंतु देवमन्दिर उस भूमिकी शोभा नहीं बढ़ायेंगे
devasthāneṣu caityeṣu nāgānām ālayeṣu ca | eḍḍakacihnā pṛthivī na devagṛhabhūṣitā ||
မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်– «ဘုရားကျောင်းဝင်းများ၊ သန့်ရှင်းသော စေတီ/သင်္ကေတနေရာများနှင့် ပူဇော်ရာ သစ်ပင်များအနီး၊ နာဂတို့၏ နေရာအိမ်များအထိပင်—မြေပြင်သည် အရိုးကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော ကာရံတံတိုင်းအမှတ်အသားများနှင့် ပျက်စီးသွားသော အကျန်အကြွင်းများသာ ကျန်ရစ်မည်။ ထိုမြေကို နတ်ဘုရားတို့၏ အိမ်တော်များက မလှပစေတော့။ ဤသည်မှာ ယုဂ၏ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းလက္ခဏာ—ရိုသေမှု၊ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် သာသနာ့စည်းကမ်းတို့ ပျောက်ကွယ်သည့်အခါ ပူဇော်ရာနေရာများပင် အလှနှင့် ကာကွယ်မှုကို ဆုံးရှုံးသွားသည်»။
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse presents a moral warning: when dharma declines, sacred spaces lose their sanctity and protection. The disappearance of temples and the presence of harsh, ruin-like traces symbolize the erosion of reverence, social responsibility, and religious upkeep.
Mārkaṇḍeya is describing ominous features of a future degenerate age. He lists traditionally sacred locations—temples, shrines/holy trees, and Nāga-dwellings—and says that instead of being beautified by temples, the land there will show only bleak signs, indicating widespread neglect of worship and sacred order.