Shloka 127
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
Devanagari script
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशाम्पते । आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत्,नरश्रेष्ठ राजन! बाहर आकर देखा तो उसी बरगदकी शाखापर उसी बाल-वेषसे सम्पूर्ण जगत्को अपने उदरमें लेकर श्रीवत्सचिह्लसे सुशोभित वह अमिततेजस्वी बालक पूर्ववत् बैठा हुआ है
Translation
ထို့နောက် ပြည်သူတို့၏အရှင်—လူတို့အနက် ကျားသတ္တဝါကဲ့သို့သော မင်းကြီး—ငါသည် ထိုညဂ္ရောဓ (ဗညန်) ပင်၏ အကိုင်းတစ်ခက်ပေါ်တွင်ပင်၊ ထိုကလေးသည် ကလေးရုပ်သဏ္ဌာန်တူတူဖြင့် ယခင်ကဲ့သို့ ထိုင်နေသည်ကို မြင်ရ၏။ သူသည် ကမ္ဘာလောက အလုံးစုံကို မိမိဝမ်းတွင်း၌ ဆောင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။
Word by Word
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तस्यof that (tree)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शाखायाम्on the branch
शाखायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशाखा
Formfeminine, locative, singular
न्यग्रोधस्यof the banyan (nyagrodha)
न्यग्रोधस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootन्यग्रोध
Formmasculine, genitive, singular
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
Formmasculine, vocative, singular
आस्तेsits/remains seated
आस्ते:
TypeVerb
Rootआस् (आसीनभावे)
Formpresent, third, singular, ātmanepada
मनुजशार्दूलO tiger among men
मनुजशार्दूल:
TypeNoun
Rootमनुज-शार्दूल
Formmasculine, vocative, singular
कृत्स्नम्entire/whole
कृत्स्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
Formneuter, accusative, singular
आदायhaving taken/holding
आदाय:
TypeVerb
Rootआ-दा
Formabsolutive (क्त्वा/ल्यप्), active
वैindeed/verily
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
जगत्the world/universe
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
Formneuter, accusative, singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes