Adhyaya 14
Dyūta-doṣa-prakāśana — Kṛṣṇa’s Critique of Gambling and the Exile Crisis
Upa-parva: Dice-Consequences Discourse (Dyūta-nindā / Exile-Context Episode)
Chapter 14 presents Vāsudeva (Kṛṣṇa) addressing a Kuru prince in exile-context, stating that had he been present in Dvārakā’s earlier phase, he would have gone to the Kuru dice-match even uninvited. He outlines a planned intervention: to prohibit the game by demonstrating its many defects; to convene senior authorities (Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, and Bāhlīka) as institutional counterweights; and to assign responsibility to the instigators, notably Duryodhana, for corrupting the royal order. Kṛṣṇa enumerates gambling’s predictable consequences—rapid loss of wealth, unconsumed property destruction, escalation of harsh speech, and compulsive repetition. He situates gambling among four ‘vyasana’ driven by desire: women, dice, hunting, and drinking, with gambling singled out as especially requiring explicit censure. If persuasion failed, he claims he would have restrained the offender by force and fractured the coalition of deceptive sabhā-members who enabled the vice. The chapter closes with Kṛṣṇa’s acknowledgment that his absence in Ānarta allowed the calamity, and his urgent arrival after hearing of the Pandavas’ distress, expressing shared anguish at witnessing their suffering.
Chapter Arc: द्यूत-सभा में समय पर न पहुँच पाने का कारण पूछे जाने पर श्रीकृष्ण स्वयं अपनी अनुपस्थिति का रहस्य खोलते हैं—वे हस्तिनापुर से दूर, शाल्व के सौभ-नगर पर प्रलय-सम युद्ध में उलझे थे। → कृष्ण शिशुपाल-वध के बाद शाल्व के क्रोध और प्रतिशोध की पृष्ठभूमि बताते हैं; शाल्व का सौभ-विमान, दानवी सेना और उसकी धृष्ट प्रतिज्ञा द्वारका के लिए संकट बनती है। कृष्ण प्रतिज्ञा करते हैं कि शाल्व का गर्व चूर किए बिना वे लौटेंगे नहीं। → कृष्ण पाञ्चजन्य शंख फूँककर शाल्व को समर में ललकारते हैं; सौभ-निवासी दानवों सहित घोर युद्ध होता है और कृष्ण उन्हें वश में कर भूमि पर गिरा देते हैं—सौभ-युद्ध का निर्णायक क्षण। → शाल्व-सौभ का विनाश कर कृष्ण का उद्देश्य पूर्ण होता है; तभी उन्हें हस्तिनापुर में द्यूत से उपजा अनर्थ सुनाई देता है और वे दुखित होकर पाण्डवों को देखने के लिए शीघ्र लौट आते हैं—यही उनके विलंब का कारण था। → कृष्ण के लौटते ही द्यूत-जनित विपत्ति का भार सामने है—अब पाण्डवों के वन-गमन और आगे के धर्म-संकटों का मार्ग खुलता है।
Shlokas
Verse 1
हि ० आय न [हुक हि 7 आम चतुर्दशो 5 ध्याय: द्यूतके समय न पहुँचनेमें श्रीकृष्णके द्वारा शाल्वके साथ युद्ध करने और सौभविमानसहित उसे नष्ट करनेका संक्षिप्त वर्णन युधिछिर उवाच असांनिध्यं कथं कृष्ण तवासीदू वृष्णिनन्दन । क्व चासीदू विप्रवासस्ते कि चाकार्षी: प्रवासत:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဗೃෂ္ဏိတို့၏ အားရစေသူ ကృష్ణာ၊ ဒီမှာ အန်စာတုံးကစားပွဲကို စီစဉ်နေချိန်တွင် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် မရှိခဲ့သနည်း။ ထိုအဝေးနေသည့်ကာလ၌ သင်သည် မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်ခဲ့သနည်း၊ ထိုခရီးသွားအဝေးနေခြင်းဖြင့် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြီးမြောက်စေခဲ့သနည်း»
Verse 2
श्रीकृष्ण उवाच शाल्वस्य नगरं सौभं॑ गतो<5हं भरतर्षभ । निहन्तुं कौरवश्रेष्ठ तत्र मे शूणु कारणम्
သီရိကృష్ణက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထက်မြတ်သူ၊ ကုရုတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ၊ ထိုကာလ၌ ငါသည် ရှာလ္ဝ၏ ‘စောဘ’ ဟုခေါ်သော မြို့တော်(ကောင်းကင်မြို့)ကို ဖျက်ဆီးရန် သွားခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းရင်းကို ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့»
Verse 3
महातेजा महाबाहुर्यः स राजा महायशा: । दमघोषात्मजो वीर: शिशुपालो मया हतः
သီရိကൃഷ്ണက ပြောသည်– «ဒမဃောသ၏ သားဖြစ်သော သူရဲကောင်းဘုရင် ရှိရှုပာလသည် တန်ခိုးတောက်ပ၍ လက်မောင်းခိုင်မာကာ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသူဖြစ်၏။ ငါသည် သူ့ကို သတ်ခဲ့သည်»
Verse 4
यज्ञे ते भरतश्रेष्ठ राजसूये<र्हणां प्रति । स रोषवशमापन्नो नामृष्यत दुरात्मवान्
သီရိကృష్ణက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ၊ သင်၏ ရာဇသုယ ယဇ်ပူဇော်ပွဲ၌ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ပြုခြင်း (အရ္ဃ) အကြောင်း မေးခွန်းပေါ်လာသောအခါ ထိုစိတ်မကောင်းသူသည် ဒေါသအောက်သို့ ကျရောက်ကာ မခံနိုင်ခဲ့»
Verse 5
श्र॒त्वा तं निहतं शाल्वस्तीव्ररोषसमन्वित: । उपायाद् द्वारकां शून्यामिहस्थे मयि भारत
သီရိကృష్ణက ပြောသည်– «သူ သတ်ခံရကြောင်း ကြားသိသော် ရှာလ္ဝသည် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ၊ ငါသည် ဒီမှာ နေထိုင်နေစဉ် (အဝေးတွင်ရှိစဉ်) ဘာရတရေ၊ ကာကွယ်သူမရှိသကဲ့သို့ လွတ်လပ်နေသော ဒွာရကာသို့ ချီတက်လာ하였다»
Verse 6
स तत्र योधितो राजन कुमारैर्वष्णिपुड्वै: । आगतः: कामगं सौभमारुहौव नृशंसवत्
အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုနေရာ၌ ဝೃṣṇိမျိုးရိုး၏ အထူးထက်မြက်သော မင်းသားတို့က သူ့ကို စစ်ပွဲ၌ တိုက်ခိုက်တားဆီးကြ၏။ စိတ်ကြိုက်သွားလာနိုင်သော ကောင်းကင်မြို့တော် “Saubha” ကို စီးနင်းလာပြီး၊ ရက်စက်သောသူကဲ့သို့ ယာဒဝတို့ကို သတ်ဖြတ်လေ၏။
Verse 7
ततो वृष्णिप्रवीरांस्तान् बालान् हत्वा बहुंस्तदा । पुरोद्यानानि सर्वाणि भेदयामास दुर्मति:,उस खोटी बुद्धिवाले शाल्वने वृष्णिवंशके बहुतेरे बालकोंका वध करके नगरके सब बगीचोंको उजाड़ डाला
ထို့နောက် စိတ်ယုတ်မာသော ရှာလ္ဝသည် ဝೃṣṇိသူရဲကောင်းတို့၏ သားငယ်များအနက် အများအပြားကို သတ်ဖြတ်ပြီး၊ မြို့တော်၏ အပန်းဖြေဥယျာဉ်များအားလုံးကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်လေ၏။
Verse 8
उक्तवांश्व महाबाहो क्वासौ वृष्णिकुलाधम: । वासुदेव: स मन्दात्मा वसुदेवसुतो गत:,महाबाहो! उसने यादवोंसे पूछा--“वह वृष्णिकुलका कलंक मन्दात्मा वसुदेवपुत्र वासुदेव कहाँ है?
လက်တံကြီးသူရဲကောင်းတို့အား သူက မေးလေ၏—“ဝೃṣṇိမျိုးရိုး၏ အရှက်တရားဖြစ်သော စိတ်နိမ့်သူ ဝസုဒေဝ၏သား ဝါစုဒေဝသည် ဘယ်မှာနေလဲ။ သူ ဘယ်သို့သွားသနည်း”
Verse 9
तस्य युद्धार्थिनो दर्प युद्धे नाशयितास्म्यहम् । आनर्ता: सत्यमाख्यात तत्र गन्तास्मि यत्र सः
“စစ်ကို အလွန်လိုလားသော ထိုသူ၏ မာနကို စစ်မြေပြင်၌ ငါ ချေမှုန်းမည်။ အာနရ္တပြည်သူတို့၊ အမှန်အတိုင်း ပြောကြ—သူ ဘယ်မှာရှိသနည်း။ သူရှိရာသို့ ငါ သွားမည်” ဟု ဆိုလေ၏။
Verse 10
त॑ हत्वा विनिवर्तिष्ये कंसकेशिनिषूदनम् | अहत्वा न निवर्तिष्ये सत्येनायुधभालभे
“ကံဆနှင့် ကေရှီကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ကృష్ణကို ငါ သတ်ပြီးမှသာ ပြန်လာမည်။ မသတ်နိုင်လျှင် မပြန်လာမည်။ သစ္စာတရားကို အားထား၍ ငါ့လက်ကို လက်နက်ပေါ်တင်ကာ ကျိန်ဆိုသည်—ကృష్ణကို မသတ်ဘဲ ငါ မပြန်လာ” ဟု ဆိုလေ၏။
Verse 11
क्वासौ क्वासाविति पुनस्तत्र तत्र प्रधावति । मया किल रणे योद्धुं काड्क्षमाण: स सौभराट्
သူသည် ထပ်ခါထပ်ခါ ဒီမှာဟိုမှာ ပြေးလွှားကာ «သူဘယ်မှာလဲ၊ သူဘယ်မှာလဲ» ဟု အော်ဟစ်နေ၏။ စစ်မြေပြင်၌ ငါနှင့် တိုက်ခိုက်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် စောဘ အာကာသမြို့၏ အရှင် ဆာလ္ဝသည် စစ်ကွင်းတစ်လျှောက် လှည့်ပတ်ပြေးလွှား၍ လူတိုင်းကို ထိုမေးခွန်းတစ်ခုပဲ မေးနေခဲ့သည်—စစ်စိတ်နှင့် မာနက သူ့ကို မောင်းနှင်နေသကဲ့သို့။
Verse 12
अद्य तं पापकर्माणि क्षुद्रें विश्वासघातिनम् । शिशुपालवधामर्षाद् गमयिष्ये यमक्षयम्
ထို့ပြင် သူက «ယနေ့၊ အို မင်းကြီး၊ ငါသည် ယုံကြည်မှုကို ဖောက်ဖျက်သော အောက်တန်းကျပြီး အပြစ်ကာမလုပ်သူ ကృష్ణကို—ရှိရှုပာလ သတ်ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဒေါသဖြင့်—ယမ၏ မပျက်မယွင်းသော နယ်မြေသို့ ပို့မည်» ဟု ဆို၏။
Verse 13
मम पापस्वभावेन भ्राता येन निपातित: । शिशुपालो महीपालस्तं वधिष्ये महीपते
ထို့ပြင် သူက «ငါ၏ အပြစ်သဘောကြောင့်ပင် ငါ့အစ်ကို—ဘုရင် ရှိရှုပာလ—ကို သူက လဲကျအောင် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်၊ အို မြေကြီး၏ အရှင်၊ ငါလည်း ထိုဘုရင်ကို သတ်မည်» ဟု ဆို၏။
Verse 14
भ्राता बालश्न राजा च न च संग्राममूर्थनि । प्रमत्तश्न हतो वीरस्तं हनिष्ये जनार्दनम्
«ငါ့အစ်ကို ရှိရှုပာလသည် မိမိကလေးအရွယ်ပင် ရှိသေး၏။ ထို့ပြင် သူသည် ဘုရင်လည်း ဖြစ်၏။ စစ်မျက်နှာတန်း၏ အရှေ့ဆုံးတွင် မရပ်နေခဲ့။ ထို့အပြင် သတိလက်လွတ်နေစဉ် သတ်ခံခဲ့ရ၏။ ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ထိုသူရဲကို သတ်ခဲ့သော ဇနာရ္ဒန (ကృష్ణ) ကို ငါ မလွဲမသွေ သတ်မည်!»
Verse 15
एवमादि महाराज विलप्य दिवमास्थित: । कामगेन स सौभेन क्षिप्त्वा मां कुरुनन्दन
အို မင်းကြီး၊ ထိုသို့သော စကားများနှင့် အခြားစကားများကို ငိုကြွေးညည်းတွားပြီးနောက် သူသည် ကောင်းကင်၌ တည်နေခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ အို ကုရုတို့၏ အားထားရာ၊ ငါ့အပေါ် အပြစ်တင်စွပ်စွဲစကားများ ပစ်ချပြီး၊ စီးသူ၏ ဆန္ဒအတိုင်း သွားလာနိုင်သော စောဘ လေယာဉ်ရထားဖြင့် အမြင့်ကောင်းကင်တွင်ပင် နေထိုင်နေခဲ့သည်။
Verse 16
तमश्रौषमहं गत्वा यथावृत्त: स दुर्मति: । मयि कौरव्य दुष्टात्मा मार्तिकावतको नृप:
သီရိကృష్ణက မိန့်တော်မူသည်—«ကူရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူရေ၊ ငါသည် ဤနေရာမှ ဒွာရကာသို့ သွားပြီးနောက် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှကို အပြည့်အစုံ ကြားသိရ하였다—မာတိကာဝတ နိုင်ငံ၏ အုပ်စိုးရှင်၊ စိတ်ယုတ်မာ၍ အကြံမကောင်းသော ရှာလ္ဝ မင်းသည် ငါ့အပေါ် မကောင်းကြံစည်ကာ အပြစ်တင်စကားများ ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု။»
Verse 17
ततो5हमपि कौरव्य रोषव्याकुलमानस: । निश्चित्य मनसा राजन् वधायास्य मनो दधे,कुरुनन्दन! तब मेरा मन भी रोषसे व्याकुल हो उठा। राजन्! फिर मन-ही-मन कुछ निश्चय करके मैंने शाल्वके वधका विचार किया
ထို့နောက် ကူရုမျိုးဆက်ရေ၊ ငါ့စိတ်လည်း ဒေါသကြောင့် လှုပ်ရှားကာ မတည်မငြိမ် ဖြစ်လာ하였다။ အို မင်းကြီး၊ စိတ်ထဲ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီးနောက် ငါသည် သူ့ကို သတ်ရန်ဟူသော အကြံကို နှလုံးသား၌ တည်စေ하였다—အပြစ်လုပ်ရပ်ကို တိတိကျကျ အဆုံးသတ်ရန်။
Verse 18
आनर्तेषु विमर्द च क्षेपं चात्मनि कौरव । प्रवृद्धमवलेपं च तस्य दुष्कृतकर्मण:
သီရိကൃഷ്ണက မိန့်တော်မူသည်—«ကောရဝရေ၊ အာနရတ နယ်မြေ၌ သူပြုခဲ့သော ဖျက်ဆီးမှုကြီး၊ ငါ့အပေါ် ပစ်တင်ခဲ့သော စွပ်စွဲချက်များ၊ နှင့် အပြစ်ကင်းမဲ့မဟုတ်သော ထိုသူ၏ မာန်မာန တိုးပွားလာမှုတို့ကို စဉ်းစားမိသော် ငါသည် စೌဘနဂရကို ဖျက်ဆီးရန် ထွက်ခွာ하였다။ သူ့ကို အရပ်ရပ် ရှာဖွေရာတွင် နောက်ဆုံး ပင်လယ်ထဲရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ်၌ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။»
Verse 19
ततः सौभवधायाह ूं प्रतस्थे पृथिवीपते । स मया सागरावरतें दृष्ट आसीत् परीप्सता
ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ စೌဘကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်၍ ငါ ထွက်ခွာ하였다။ ကူရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ သူ့ကို ရှာဖွေနေစဉ် ပင်လယ်လှိုင်းဝဲအတွင်း—သမုဒ္ဒရာထဲရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ်၌—ငါ့မျက်စိဖြင့် သူ့ကို တွေ့မြင်하였다။ အာနရတ နယ်မြေ၌ သူပြုခဲ့သော ဖျက်ဆီးမှုကြီး၊ ငါ့အပေါ် ပစ်တင်ခဲ့သော စွပ်စွဲချက်များ၊ နှင့် ထိုအပြစ်သား၏ မာန်မာန တိုးပွားလာမှုတို့ကို ပြန်လည်စဉ်းစားကာ စೌဘကို ချေမှုန်း၍ သူ၏ အကြမ်းဖက်မှုကို အဆုံးသတ်ရန် ငါ ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 20
ततः प्रध्माप्प जलजं पाउ्चजन्यमहं नृप । आहूय शाल्वं समरे युद्धाय समवस्थित:,नरेश्वर! तदनन्तर मैंने पाउचजन्य शंख बजाकर शाल्वको समरभूमिमें बुलाया और स्वयं भी युद्धके लिये उपस्थित हुआ
ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ ရေမှ ပေါက်ဖွားသော ငါ့ပാഉဉ္စဇနျယ သင်္ခါကို ငါ မှုတ်လိုက်သည်။ ထိုစစ်ခေါ်သံဖြင့် ရှာလ္ဝကို စစ်မြေပြင်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ငါကိုယ်တိုင်လည်း တိုက်ပွဲအတွက် အဆင်သင့် ရပ်တည်하였다—တရားသော စစ်သူရဲသည် တရားမျှတစွာ စတင်သည့် တိုက်ပွဲကို မရှောင်လွှဲဘဲ တည်ကြည်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ရန်လိုမှုကို ရင်ဆိုင်ကြောင်း ပြသလိုက်သည်။
Verse 21
तन्मुहूर्तमभूद् युद्ध तत्र मे दानवै: सह । वशीभूताश्न मे सर्वे भूतले च निपातिता:,वहाँ सौभनिवासी दानवोंके साथ दो घड़ीतक मेरा युद्ध हुआ और मैंने सबको वशमें करके पृथ्वीपर मार गिराया
ထိုခဏတာအတွင်း၌ ငါသည် ထိုနေရာတွင် ဒာနဝတို့နှင့် စစ်တိုက်ခဲ့၏။ ငါသည် သူတို့အားလုံးကို ထိန်းချုပ်အုပ်စိုးကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျစေခဲ့၏။
Verse 22
एतत् कार्य महाबाहो येनाहं नागमं तदा । श्रुत्वैव हास्तिनपुरं द्यूतं चाविनयोत्थितम् । ट्रुतमागतवान् युष्मान् द्रष्टकाम: सुदु:ःखितान्
အို မဟာဗာဟို၊ ထိုအချိန်၌ ငါမလာနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဤအရေးကြီးသောတာဝန်ကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ဟာස්တိနပူရ၌ မာန်မာနမှ ပေါက်ဖွားသော အန်မတရားသော အန်မယဉ်ကျေးမှုကြောင့် ကစားသည့် ဒိုင်စ်ကစားပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ကြားသိသည့်အခါ၊ အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော သင်တို့ကို တွေ့လိုစိတ်ဖြင့် ငါသည် ချက်ချင်း ဤနေရာသို့ အလျင်အမြန် ရောက်လာခဲ့၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a leader should rely solely on persuasion and institutional elders to prevent a destructive practice, or employ coercive restraint when vice-driven actions threaten collective welfare and lawful order.
Unchecked desire-based habits generate cascading harms—economic loss, verbal aggression, and compulsive repetition—so dharma requires early restraint, truthful diagnosis of causes, and accountability for enablers as well as direct actors.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is diagnostic and normative—positioning the dice disaster as a preventable governance failure and framing exile suffering as an ethical lesson in vice, complicity, and corrective action.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.