Shloka 13
Saṃsāra-mārga-vistaraḥ
Vidura’s Expanded Account of the Path
वर्ष, मास, पक्ष, दिन-रात और संध्याएँ क्रमश: इसके रूप और आयुका शोषण करती ही रहती हैं। ये सब कालके प्रतिनिधि हैं। मूढ़ मनुष्य इन्हें इस रूपमें नहीं जानते हैं। श्रेष्ठ पुरुषोंका कथन है कि विधाताने सम्पूर्ण भूतोंके ललाटमें कर्मके अनुसार रेखा खींच दी है (प्रारब्धके अनुसार उनकी आयु और सुख-दुःखके भोग नियत कर दिये हैं) ।। रथ: शरीर भूतानां सत्त्वमाहुस्तु सारथिम् । इन्द्रियाणि हयानाहु: कर्मबुद्धिस्तु रश्मय:
rathaḥ śarīra-bhūtānāṃ sattvam āhus tu sārathim | indriyāṇi hayān āhuḥ karma-buddhis tu raśmayaḥ ||
ဝိဒုရက ဆိုသည်—ကိုယ်ခန္ဓာသည် ရထားတစ်စီးကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ စိတ်၏ ကြည်လင်တည်ငြိမ်မှု (သတ္တဝ) ကို ရထားမောင်း (သာရထိ) ဟု ခေါ်ကြ၏။ အာရုံအင်္ဂါတို့သည် မြင်းများ ဖြစ်၍၊ ကမ္မကို ခွဲခြားဆုံးဖြတ်ကာ လုပ်ရပ်ကို ဦးဆောင်သည့် ဉာဏ် (ကမ္မ-ဗုဒ္ဓိ) သည် ကြိုးတန်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် လူ၏ဘဝသည် ကာလနှင့် ကံကြမ္မာကြောင့် ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ခံရသော်လည်း၊ အာရုံတို့ကို မှန်ကန်သော နားလည်မှုနှင့် စည်းကမ်းရှိသော ရွေးချယ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သလောက်သာ—တားဆီးခြင်းသို့မဟုတ် ပျက်စီးခြင်းသို့—လမ်းကြောင်းကို မောင်းနှင်နိုင်၏။
विदुर उवाच