Adhyaya 4

Verse 1

अपना बछ। अर: चतुथों5 ध्याय: दुःखमय संसारके गहन स्वरूपका वर्णन और उससे छूटनेका उपाय धृतराष्ट उवाच कथं संसारगहन विज्ञेयं वदतां वर | एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत््वमाख्याहि पृच्छत:

ဓೃತရာෂ္ဋြက မေးသည်– «ဟောပြောသူတို့တွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သော ဝိဒုရရေ၊ ဤလောကသံသရာ၏ ထူထပ်၍ မျက်စိမမြင်နိုင်သကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးသော တောအုပ်ကြီးကို အမှန်တကယ် မည်သို့ နားလည်သိမြင်ရမည်နည်း။ ငါသည် ဤအကြောင်းကို ကြားလိုသည်။ ငါမေးသည့်အတိုင်း အမှန်တရားကို ရှင်းလင်းစွာ ပြောပြပါ»။

Verse 2

विदुर उवाच जन्मप्रभृति भूतानां क्रिया सर्वोपलक्ष्यते । पूर्वमेवेह कलिले वसते किंचिदन्तरम्‌

ဝိဒုရက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ မွေးဖွားခြင်း၏ အစကတည်းက ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်စဉ်တစ်လျှောက်လုံးကို အဆင့်ဆင့်အလိုက် သိမြင်နိုင်သည်။ အစတွင် ဤနေရာ၌ မိခင်ဝမ်းအတွင်း၌ သတ္တဝါသည် ‘ကလိလ’ ဟုခေါ်သော မခွဲခြားသေးသည့် အစုအဝေးအခြေအနေ၌ အချိန်တစ်ခဏ နေထိုင်ပြီးနောက်မှသာ နောက်ထပ် ပေါ်ထွန်းမှုသို့ ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားသည်»။

Verse 3

इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शीकका निवारणविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ

ဝိဒုရက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ မိခင်ဝမ်းအတွင်း၌ အဖ၏ မျိုးရည်နှင့် အမ၏ မျိုးရည် ပေါင်းစည်းသည့်အခါ၊ သန္ဓေကြီးထွားမှု၏ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်လျှောက်လုံးသည် သာස්တရများ သင်ကြားထားသည့် အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။ အစတွင် သတ္တဝါသည် ထိုပေါင်းစည်းမှုမှ ဖြစ်လာသော ‘ကလိလ’ ဟုခေါ်သည့် မခွဲခြားသေးသော သေးငယ်သည့် အစုအဝေးအဖြစ် ရှိနေသည်။ ငါးလ ပြည့်လွန်သွားသောအခါ အသိဉာဏ် ပေါ်ထွန်းလာပြီး ကိုယ်ခန္ဓာအစုအဝေးအတွင်း နေထိုင်လာသည်။ ထို့နောက် သန္ဓေသည် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံး ပြည့်စုံလာသည်»။

Verse 4

अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणितलेपने । ततस्तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो हध:शिरा:,इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि धृतराष्ट्रविशोककरणे चतुर्थोउध्याय:

ဝိဒုရက ပြောသည်– «ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါသည် အညစ်အကြေးအလယ်၌ နေထိုင်ရပြီး အသားနှင့် သွေးဖြင့် လိမ်းကျံထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အသက်လေ ထွက်ခွာသည့် လေတန်ခိုးကြောင့် အပြင်သို့ ထုတ်ပစ်ခံရသည်—ခြေထောက်အပေါ်၊ ခေါင်းအောက် ဖြစ်လျက်»။

Verse 5

इस समय उसे मांस और रुधिरसे लिपे हुए अत्यन्त अपवित्र गर्भाशयमें रहना पड़ता है। फिर वायुके वेगसे उसके पैर ऊपरकी ओर हो जाते हैं और सिर नीचेकी ओर ।।

Approaching the doorway of the womb, the embodied being undergoes many afflictions. Pressed and constricted within the womb, it suffers in accordance with its former deeds—bound to the consequences of past actions even before birth.

Verse 6

तस्मान्मुक्तः स संसारादन्यान्‌ पश्यत्युपद्रवान्‌ | ग्रहास्तमनुगच्छन्ति सारमेया इवामिषम्‌

Therefore, once he is freed from the bondage of worldly existence, he looks on and recognizes the calamities that still beset others. Yet hostile forces continue to pursue him—like dogs running after a piece of meat—showing how danger and malice may still follow even one who has inwardly renounced attachment.

Verse 7

इस स्थितिमें योनिद्वारके समीप आ जानेसे उसे बड़े दुःख सहने पड़ते हैं। फिर पूर्व कर्मोसे संयुक्त हुआ वह जीव योनिमार्गसे पीड़ित हो उससे छुटकारा पाकर बाहर आ जाता है और संसारमें आकर अन्यान्य प्रकारके उपद्रवोंका सामना करता है। जैसे कुत्ते मांसकी ओर झपटतते हैं

Then, as time advances, new afflictions and wasting diseases repeatedly draw near to that living being, who remains bound and driven onward by the fetters of his own past actions. Thus, even while alive, he is pursued by suffering that arises from karma, and he must endure successive troubles in the world.

Verse 8

त॑ बद्धमिन्द्रियै: पाशै: संगस्वादुभिरावृतम्‌ । व्यसनान्यपि वर्तन्ते विविधानि नराधिप

O king, when a person is bound by the nooses of the senses and covered over by the sweet tastes of attachment, many kinds of calamities and vices inevitably arise and take hold. Vidura warns that indulgence, though pleasant at first, becomes a bondage that invites misfortune and moral decline.

Verse 9

नरेश्वर! फिर आसक्तिके कारण जिनमें रसकी प्रतीति होती है, उन विषयोंसे घिरे और इन्द्रियरूपी पाशोंसे बँधे हुए उस संसारी जीवको नाना प्रकारके संकट घेर लेते हैं ।।

Vidura said: “O king, when a worldly being is surrounded by sense-objects that kindle attachment through the taste of pleasure, and is bound by the nooses of the senses, many kinds of calamities close in upon him. Bound again and again by those very objects, he never attains satisfaction. In that condition, even while performing deeds—good or bad—he fails to understand what he is doing and why, being deluded by those objects.”

Verse 10

तथैव परिरक्षन्ति ये ध्यानपरिनिषिता: । अयं न बुध्यते तावद्‌ यमलोकमथागतम्‌

ထိုနည်းတူပင်၊ သမာဓိ၌ တည်မြဲသူတို့သည် သာသ္တရ (śāstra) အတိုင်း ကျင့်သုံး၍ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်ကြသည်။ သို့သော် သာမန်လူသည် မိမိရှေ့တည့်တည့်သို့ ရောက်လာပြီးသား ယမ၏လောကကိုပင် မသိမြင်နိုင်—သေမင်း၏နီးကပ်လာမှုနှင့် ကမ္မအကျိုးဆက်ကို မမြင်မိအောင် မောဟဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့်။

Verse 11

यमदूतैर्विंकृष्यंश्व मृत्युं कालेन गच्छति । वाग्घीनस्य च यन्मात्रमिष्टानिष्टं कृतं मुखे । भूय एवात्मना55त्मानं बध्यमानमुपेक्षते

ဝိဒုရက ပြောသည်— «ယမဒူတတို့က ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဆွဲထုတ်သွားပြီး၊ ကာလ (အချိန်) ၏ တွန်းအားကြောင့် လူသည် သေခြင်းသို့ သွားရသည်။ ထိုအခါ သူသည် စကားမပြောနိုင်အောင် အသံကင်းမဲ့သွား၏။ မိမိပြုခဲ့သမျှ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုတို့သည် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာ၏။ ထိုကမ္မတို့အတိုင်း မိမိကိုယ်တိုင်က မိမိကိုယ်ကို ထပ်မံ၍ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ချည်နှောင်မှုထဲသို့ ချည်နှောင်နေသည်ကို မြင်လျက်ပင်၊ သူသည် မသိမသာ လျစ်လျူရှုကာ မိမိလွတ်မြောက်ရေးအတွက် မကြိုးစားတော့»။

Verse 12

अहो विनिकृतो लोको लोभेन च वशीकृत: । लोभक्रोधभयोन्मत्तो नात्मानमवबुध्यते,अहो! लोभके वशीभूत होकर यह सारा संसार ठगा जा रहा है। लोभ, क्रोध और भयसे यह इतना पागल हो गया है कि अपने-आपको भी नहीं जानता

ဝိဒုရက ငိုကြွေးလျက် ဆိုသည်— «အို! လောကသည် လောဘ၏ အာဏာအောက်တွင် လှည့်စားခံရ၍ ပျက်စီးနေပြီ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် မူးမောရူးသွပ်ကာ မိမိကိုယ်ကိုပင် မသိမြင်တော့—မိမိအကျိုးစီးပွားအမှန်နှင့် ဓမ္မလမ်းကြောင်းကို မမှတ်မိတော့»။

Verse 13

कुलीनत्वे च रमते दुष्कुलीनान्‌ विकुत्सयन्‌ | धनदर्पेण दृप्तश्न दरिद्रान्‌ परिकुत्सयन्‌

အမျိုးအနွယ်မြင့်သူသည် မိမိ၏ အမျိုးအနွယ်မြင့်မြတ်မှု၌ ပျော်မွေ့ကာ အမျိုးအနွယ်နိမ့်သူတို့ကို အထင်သေးလျက်ရှိ၏။ ငွေကြေးရှိသူသည်လည်း ဓနမာန်ဖြင့် မူးယစ်ကာ ဆင်းရဲသူတို့ကို မထီမဲ့မြင်ပြု၍ ကဲ့ရဲ့လျက်ရှိ၏။

Verse 14

मूर्खानिति परानाह नात्मानं समवेक्षते | दोषान्‌ क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुमिच्छति

သူသည် အခြားသူတို့ကို “မိုက်မဲသူ” ဟု ခေါ်ဆိုသော်လည်း မိမိကိုယ်ကို မကြည့်ရှုတတ်။ အခြားသူတို့၏ အပြစ်အနာအဆာကို ပစ်တင်ကာ စွပ်စွဲသော်လည်း ထိုအပြစ်များမှ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် မိမိစိတ်ကို ထိန်းချုပ်လိုခြင်း မရှိ။

Verse 15

यदा प्राज्ञाश्न मूर्खाश्न धनवन्तश्न निर्धना: । कुलीनाश्चाकुलीनाश्न मानिनो5थाप्यमानिन:

ဝိဒူရက ဆိုသည်— «ပညာရှိနှင့် မိုက်သူတို့လည်းတူ၊ ချမ်းသာသူနှင့် ဆင်းရဲသူတို့လည်းတူ၊ မျိုးရိုးမြင့်သူနှင့် မျိုးရိုးနိမ့်သူတို့လည်းတူ၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသူနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာမရှိသူတို့လည်းတူ—ဘေးအန္တရာယ်နှင့် သေခြင်းရှေ့တွင် အားလုံးတန်းတူရပ်တည်လာသောအခါ၊ အဆင့်အတန်းနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် မာနသည် အလွတ်အပျက်သာဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။»

Verse 16

सर्वे पितृवनं प्राप्ता: स्वपन्ति विगतत्वच: । निमसैरस्थिभूयिष्ैगत्रि: स्नायुनिबन्धनै:

ဝိဒူရက ဆိုသည်— «သူတို့အားလုံးသည် ဘိုးဘွားတို့၏ တော (ပိတೃဝန) သို့ ရောက်ပြီး အိပ်နေသကဲ့သို့ လဲလျောင်းကြသည်—အရေပြားကင်းမဲ့၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အရိုးများသာအများစုကျန်ကာ ကြောများဖြင့်သာ ချိတ်ဆက်ထားသည်။»

Verse 17

विशेषं न प्रपश्यन्ति तत्र तेषां परे जना: । येन प्रत्यवगच्छेयु: कुलरूपविशेषणम्‌

အဲဒီနေရာမှာ အပြင်လူတို့သည် သူတို့အကြား ထူးခြားချက်တစ်စုံတစ်ရာကို မမြင်နိုင်ကြ—မည်သူ၏ မျိုးရိုးတန်းတူမှု သို့မဟုတ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ထူးခြားမှုကို ခွဲခြားသိနိုင်စေမည့် အမှတ်အသားမရှိ။ ဤကဗျာသည် ဘေးအန္တရာယ်အပြီးတွင် လူမှုအမှတ်အသားများနှင့် မွေးရာပါခွဲခြားမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားကြောင်းကို ထောက်ပြ၍ အဆင့်အတန်းမာနကို သတိပေးကာ ရုပ်ရည်နှင့် မွေးဖွားမှုမဟုတ်ဘဲ အကျင့်အကြံအပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲခြားသိမြင်ရန် တိုက်တွန်းသည်။

Verse 18

जब ज्ञानी और मूर्ख, धनवान्‌ और निर्धन, कुलीन और अकुलीन तथा मानी और मानरहित सभी मरघटमें जाकर सो जाते हैं, उनकी चमड़ी भी नष्ट हो जाती है और नाड़ियोंसे बँधे हुए मांसरहित हड्डियोंके ढेररूप उनके नग्न शरीर सामने आते हैं, तब वहाँ खड़े हुए दूसरे लोग उनमें कोई ऐसा अन्तर नहीं देख पाते हैं, जिससे एककी अपेक्षा दूसरेके कुल और रूपकी विशेषताको जान सकें ।। यदा सर्वे सम॑ न्यस्ता: स्वपन्ति धरणीतले । कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति प्रलब्धुमिह दुर्बुधा:,जब मरनेके बाद श्मशानमें डाल दिये जानेपर सभी लोग समानरूपसे पृथ्वीकी गोदमें सोते हैं, तब वे मूर्ख मानव इस संसारमें क्‍यों एक-दूसरेको ठगनेकी इच्छा करते हैं?

ဝိဒူရက ဆိုသည်— «သေပြီးနောက် လူအားလုံးကို တူညီစွာ မြေပြင်ပေါ်တွင် ချထား၍ အိပ်စေကြသော်၊ ဤလောက၌ မိုက်သူတို့သည် အဘယ်ကြောင့် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် လှည့်ဖြားလိုကြသနည်း? သင်္ချိုင်း/မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာမြေ၌ ပညာနှင့် မိုက်မဲမှု၊ ချမ်းသာနှင့် ဆင်းရဲမှု၊ မြင့်မြတ်မွေးဖွားမှုနှင့် နိမ့်ကျမွေးဖွားမှု၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အဂုဏ်—အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ မြင်ရသည်မှာ အရိုးအလောင်းအကျန် အ裸သာဖြစ်ပြီး မည်သူမျှ မျိုးရိုးသို့မဟုတ် အလှအပ၏ ‘သာလွန်မှု’ ကို မခွဲခြားနိုင်။ ဤတူညီသော အဆုံးကို သတိရလျှင် လှည့်ဖြားမှုနှင့် မာနကို စွန့်၍ သမာဓိဖြင့် နေထိုင်သင့်သည်။»

Verse 19

प्रत्यक्ष च परोक्षं च यो निशम्य श्रुति त्विमाम्‌ । अध्रुवे जीवलोकेडस्मिन्‌ यो धर्ममनुपालयन्‌ । जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्तुयात्‌ परमां गतिम्‌

ဤဝေဒသဘောတရားကို ကိုယ်တိုင်သိမြင်၍ဖြစ်စေ၊ အခြားသူထံမှ ကြားနာ၍ဖြစ်စေ နားလည်ပြီး၊ မတည်မြဲသော သက်ရှိလောက၌ မွေးကတည်းက ဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာနေသူသည် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်လိမ့်မည်။

Verse 20

एवं सर्व विदित्वा वै यस्तत्त्वमनुवर्तते । स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजेश्वर,नरेश्वर! जो इस प्रकार सब कुछ जानकर तत्त्वका अनुसरण करता है, वह मोक्षतक पहुँचनेके लिये मार्ग प्राप्त कर लेता है

အို လူတို့၏အရှင်—ဤအရာအားလုံးကို အမှန်တကယ် သိမြင်ပြီးနောက် “တတ္တဝ” (အမှန်တရား၏ သဘောတရား) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကျင့်သုံးသူသည် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) သို့ ဦးတည်သည့် လမ်းကို ရရှိ၏။