Shloka 5
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
जो बलके द्वारा पराजित कर दिया गया हो, उसके साथ राजा कदापि युद्ध न करे। उसे कैद करके एक सालतक अनुकूल रहनेकी शिक्षा दे; फिर उसका नया जन्म होता है। वह विजयी राजाके लिये पुत्रके समान हो जाता है (इसलिये एक साल बाद उसे छोड़ देना चाहिये) ।।
bhīṣma uvāca | yo balena parājitaḥ sa rājñā kadācid api na yoddhavyaḥ | taṁ gṛhītvā saṁvatsaraṁ yāvad anukūla-vṛttiṁ śikṣayet; tataḥ tasya nava-janma bhavati; sa vijayine rājñe putra-samo bhavati, tasmāt saṁvatsarānte mocanīyaḥ | nārvāk-saṁvatsarāt kanyā praṣṭavyā vikramāhatā | evam eva dhanaṁ sarvaṁ yac cānyat sahasā hṛtam |
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အင်အားဖြင့် အနိုင်ယူပြီးသားသူနှင့် မင်းသည် ထပ်မံစစ်မဆင်သင့်။ သူကို ဖမ်းဆီးထား၍ တစ်နှစ်ပတ်လုံး သစ္စာရှိစွာ၊ သင့်လျော်စွာ နေထိုင်တတ်အောင် သင်ကြားစေ; ထို့နောက် သူသည် များသလို အသစ်မွေးဖွားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာမည်။ အောင်နိုင်သော မင်းအတွက် သားတော်ကဲ့သို့ ဖြစ်သဖြင့် တစ်နှစ်ပြည့်လျှင် လွှတ်ပေးသင့်သည်။ ထို့အတူ အင်အားဖြင့် ခေါ်ယူလာသော မိန်းကလေးကိုလည်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး မမေးမြန်းရ; တစ်နှစ်ပြီးမှ မေးရာတွင် အခြားသူကို ရွေးလိုလျှင် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည်။ လှည့်စား၍ သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် လုယူလာသော ငွေကြေးနှင့် ပစ္စည်းအားလုံးအပေါ်လည်း ထိုနည်းတူ—တစ်နှစ်ပြီးလျှင် မူလပိုင်ရှင်ထံ ပြန်ပေးရမည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches restraint and rehabilitation in kingship: do not keep fighting the already-defeated; instead, reform the captive for a year and then release him, treating him as integrated like a son. Parallel rules stress delayed inquiry and eventual restoration—regarding a maiden taken by force and wealth seized suddenly or deceitfully—so that coercion does not become permanent entitlement.
In Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma lays down practical norms for a victorious ruler: how to handle a defeated opponent (custody, instruction, release), how to handle a maiden brought by force (no questioning for a year; then honor her choice), and how to handle property taken by sudden seizure or trickery (return after a year).