Shloka 11
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
जिस नगरमें इनमेंसे कोई-न-कोई दुर्ग हो
bhīṣma uvāca | yasmin pureṣv eṣāṃ durgāṇāṃ kaścid bhavet, yatra dhānya-śastra-sampattir bahulā syāt, yasya caturdiśaṃ dṛḍhā prākārāḥ syuḥ, gambhīrā ca vipulā ca parikhā, yatra hastyaśva-ratha-bahutvaṃ syāt, yatra vidvāṃsaḥ śilpinaś ca vasanti, yatra bahavaḥ koṣṭhāgārāḥ saṃbhāra-pūrṇāḥ syuḥ, yatra dhārmikāḥ dakṣāś ca manuṣyāḥ nivasanty, bala-vat-puruṣa-hasti-aśva-sampannaṃ, yatra catuṣpatha-paṇya-śālābhiḥ śobhate, yatra nyāya-vicāraḥ nyāyālayaś ca prasiddhaḥ, yat sarvathā śāntam, yatra kutra-cid bhayaṃ na syāt na copadravaḥ, yatra dīpa-prabandhaḥ suvyavasthitaḥ, yatra gīta-vādya-nādaḥ satataṃ pravartate, yatra gṛhaṃ gṛhaṃ sundaraṃ suprasthaṃ ca, yatra mahā-śūrāḥ dhanāḍhyāś ca vasanti, yatra veda-mantra-dhvaniḥ pratidhvanati, yatra ca nityaṃ samāja-utsavāḥ deva-pūjā-kramaś ca pravartate—tādṛśe pure rājñā svayaṃ vaset sva-vaśya-mantri-senā-sahitaḥ || tatra kośaṃ balaṃ mitra-vyavahāraṃ ca vardhayet | pure janapade caiva sarva-doṣān nivartayet ||
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဘုရင်သည် မိမိအာဏာအောက်ရှိသော အမတ်များနှင့် စစ်တပ်နှင့်အတူ ကိုယ်တိုင် နေထိုင်သင့်သည်—တစ်နည်းနည်းဖြင့် ခံတပ်ကာကွယ်ထားသော၊ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် လက်နက်အလွန်ပေါများသော၊ ခိုင်မာသော မြို့ရိုးနှင့် နက်၍ကျယ်သော ချောင်းကာ (moat) ဖြင့် ဝန်းရံထားသော၊ ဆင်၊ မြင်း၊ စစ်ရထား ပေါများသော၊ ပညာရှိများနှင့် လက်မှုပညာရှင်များ နေထိုင်သော၊ လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ပြည့်နှက်သော သိုလှောင်ရုံများ များစွာရှိသော၊ သမာဓိရှိ၍ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်သူများ နေထိုင်သော၊ လူအင်အား၊ ဆင်အင်အား၊ မြင်းအင်အား ခိုင်မာသော၊ လမ်းဆုံများနှင့် စျေးကွက်များဖြင့် လှပသော၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် တရားရုံးများကြောင့် နာမည်ကြီးသော၊ အစုံအလင် ငြိမ်းချမ်းသော၊ မည်သည့်ဘက်မှ မကြောက်ရ မနှောင့်ယှက်ရသော၊ မီးအလင်းကောင်းစွာ စီမံထားသော၊ တေးဂီတနှင့် တူရိယာသံ မပြတ်ကြားရသော၊ အိမ်တိုင်း လှပ၍ စနစ်တကျရှိသော၊ သူရဲကောင်းကြီးများနှင့် ချမ်းသာသူများ နေထိုင်သော၊ ဝေဒမန်တရားရွတ်ဆိုသံ လှိုင်းလှိုင်းထွက်နေသော၊ လူမှုအခမ်းအနားနှင့် နတ်ဘုရားပူဇော်ပွဲ မပြတ်ကျင်းပနေသော မြို့၌ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် ဘုရင်သည် ဘဏ္ဍာတိုက်၊ စစ်အင်အား၊ မိတ်ဖက်မဟာမိတ်အဝိုင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ မြို့ပြအပြုအမူတို့ကို တိုးပွားစေ၍၊ မြို့နှင့် ကျေးလက်တစ်လျှောက် အပြစ်အနာအဆာနှင့် အစီအစဉ်ပျက်ယွင်းမှု အမျိုးမျိုးကို ဖယ်ရှားသင့်၏»။
भीष्म उवाच