Shloka 50
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
कुर्यात् कृष्णगति: शेषं ज्वलितोडनिलसारथि: । न तु राजाभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते
kuryāt kṛṣṇagatiḥ śeṣaṃ jvalito 'nilasārathiḥ | na tu rājābhipannasya śeṣaṃ kvacana vidyate ||
ဝသုမာနာက ဆို၏— «လေက မောင်းနှင်သော မီးသည် လောင်ကျွမ်းပြီးနောက် အချို့အကျန်အနည်းငယ် ကျန်ရစ်နိုင်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်သွားသူအတွက်တော့ မည်သည့်နေရာတွင်မျှ အကျန်မရှိ၊ သိုလှောင်ရန်လည်းမရှိ၊ ခိုလှုံရန်လည်းမရှိ။ အာဏာရဲ့ စုပ်ယူဖျက်ဆီးသည့် အင်အားသည် ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်»။
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse warns that royal power, when it seizes a person, can be more inescapable than even a natural calamity: fire may leave remnants, but a person crushed by the king’s authority may find no refuge. Ethically, it underscores the need for kings to wield power with restraint and justice, since their reach can annihilate a subject’s security.
In the Shanti Parva’s discussions on governance and conduct, Vasumanā uses a vivid metaphor—fire driven by wind—to illustrate the overwhelming and often unavoidable consequences of falling under a king’s adverse attention, emphasizing the gravity of royal decisions within teachings on राजधर्म (the duties and limits of kings).